ZPM LEH NDA INKUNGKAIH THAWM (Tualchhûng politics leh hmasawnna kalkawng)
Tun hnai tualchhung politics leh social media boruakah, Zoram People's Movement (ZPM) leh National Democratic Alliance (NDA) inlaichinna (alignment) siam tura ruahmanna awm anga sawi thawm a ring hle. Opposition party-te, a bik takin Congress leh Mizo National Front (MNF) te'n an thlir dan hrang hrang leh zêldin thubawl nen an au chhuahpui ṭhin ni in; ṭhenkhat phei chuan ZPM hi Bharatiya Janata Party (BJP) hnuaia tlu lut tawh mai tur angin an tarlang bawk. NDA leh BJP hrim hrim pawh political structural hawi zawnga hre hrang pha chiah lo, social media politics-a zuang lut ve thawr pawh kan tam hle. He boruak hi political thikna thinlung aṭanga lo irh chhuak a ni tih erawh mi pangngai chin chuan kan hrethiam awm e.
Chu vangin, he thawm hi thutaka ngai a, thlabarpui mai loin, opposition party-te politics kalphung (political interpretation) leh mipui sûkthlêk hneh tumna (narrative) kalchho mêk angin thlir thiam a pawimawh hle.
Amaherawhchu, hetiang political thu vawrh vêl boruak hian mipuite leh kohhranah buaina thûk zawk a thlen lem lova; opposition-te political dinhmun zawk hi a nghawng thuk hle a ni.
Congress chu national party an nih avangin lo hlahthlem/dah ṭha deuh ta ila; MNF (Regional party) hi chuan Central sorkar nena inzawmna leh thawh hona neih a ṭangkai zia leh a hlutzia an hre chiang hle. NDA hnuaiah Central aṭangin ruahmanna (projects) leh ṭanpuina sum (grants) tam tak an lo dawng tawh a ni. NDA an zawm tirh leh a puitlin chhoh danah sawi selna awm deuh mah se, tualchhûng politics-ah ram hmasawnna atân Central nena thawhhona ṭha neih a pawimawhzia hriain an lo pawmlui hmiah tawh a ni.
Chu vangin, ZPM sorkar hian Central nena thawh hona ṭha an siam a nih chuan, sûm leh pâi leh kawng hrang hrangah hmasawnna lian tak a lo thleng dawn tih hi opposition-te hian an hmuh hmaih hauh lo. Hei hi inthlanpui leh huna an party din khawchhuah lehna atâna harsatna lian tak thlentu tur a nih an hlauh vang zawk a ni. Tualchhûng politics thlir thiam chin, mi puitlingte chuan opposition-te ruahmanna hi ram leh hnam hmangaihna dik tak ni lovin, anmahni political dinhmun invawnhimna (self-preservation optics) chauh a ni tih an hria. ZPM hian ram hmasawnna atan leh a taka tih puitlinna turin NDA an zawm tak tak hi thih hlauhin an hlau a; hei hi Zoram hmangaihna avang ni loin, party politics ruih chilh luat avanga humsual daina tluk a ni zawk.
ZPM sorkar hian Central government nena thawh hona leh inlaichinna ṭha siamin, state hmasawnna atân ṭanpuina sum, project thar leh hmasawnna dangte a hauh (secure) tam lehzual a nih ngat chuan; opposition-te tân political issue thar leh hmachhawp huphurhawm tak siamtu a ni thei tih pawh an hre chiang hle.
Amaherawhchu, sakhua, râm leh hnam hmangaihna ṭanchhana hmanga mipuite rilrua hlauhthawnna tuh tum ai chuan; opposition party-te hian an policy, hmathlir (vision) leh ram hmasawnna puitling zawk tura an ruahmannate mipuite hnêna an pho chhuah hmasak hi politics puitlinna leh zahawmna a ni. Policy 'thup rih' tih hi inrin tawk lohna aṭanga lo chhuak a ni fô!
Mizoram state bik politics-ah hian, mi ṭhenkhat chuan Central sorkar, a bikin NDA/BJP nena inzawmna (engagement) siam leh inbiakna thuk zawk (strategic dialogue) neih hi kan Kristianna leh Mizo nihna tâna hlauhawm angin an sawi fô ṭhin a; hei hi a pawi hle a ni. Kum tlemte liam taah khan hawikir lawk ila—NDA platform-a alliance (political ṭan rualna) siam a nih pawh khan, kan state chhûngah kohhran nunphûng, sakhaw zalênna leh kan Mizo nunphûng hrim hrim ah harsatna emaw pawi lian tak thlêng a awm lo tih hi kan hriat chian vek tawh hnu a ni.
MNF pawhin 'Pathian leh kan ram tan' tih thupui ropui tak hmang chungin, NDA nena ṭan rualna (regional alliance) an lo kalpui reng ṭhin a, kum tam tak sorkarna pawh an lo chelh tawh a ni.
Dik tak chuan, political alliance hi sakhaw thil a ni lo va; ram kaih hruaina (governance), ram leilung leh sum leh pai sem rual dan (resource allocation), mipui ṭhatna tura hmalakna (public welfare) leh policy tak taka hlen chhuahna (policy implementation) nena inzawm tlat zawk a ni.
Mizoram state ang, mahni puala sum lut (internal revenue) tlemna leh Central sorkar sûm leh pâia innghat tlat tân chuan, Central sorkar nena thawh hona nghet leh ziktluak neih hi state hmasawnna atâna thil pawimawh leh hmaih phal hauh loh tur zawk a ni.
Central leh State sorkar inkara thawh hona ṭha a awm chuan central project hrang hrangte, ei leh bar, kawngpui, kawlphe tha leh scheme hrang hrangte hi chak zawka hlen chhuah (execute) theih a ni. Central support leh Special Assistance to States for Capital Investment (SASCI) hi state budget harsatna tih ziaawm nân leh sûm leh pâi dinhmun vawn him (budget stability) nân a ṭangkai hle bawk.
Hmar-Chhak biala thil thleng mek kan thlir pawhin, Mizoram tih loh state dang zawng zawngte phei chuan Central sorkar (NDA/BJP) nen thawh hona ṭha tak an siam vek tawh a ni. Kan chhehvêla hruaitu dangte phei chuan hnam leh sakhaw nihna hmanga politics khelh (identity politics) aiin, ram hmasawnna rualkhai leh sûm leh pâi lama inthlunzawmna (economic integration) an ngai pawimawh zawk tawh a ni.
Chu vang chuan, politics-a ṭanrualna (political alliance) leh thawh hona chungchângah hian, thil pakhat chauh thlira thu tlûkna siam mai loin; state hmasawnna, sorkar policy leh mipuite tâna a ṭangkai dan thlengin rilru zâu zawka thlir tel a ṭul hle a ni.
ZPM hian NDA hi zawm tak tak dawn emaw zawm rih lo pawh ni se, Central sorkar leh State sorkar inkâra inlaichinna leh thawh hona ṭha neih rêng hi ram hmasawnna atan a pawimawh reng a.
Tualchhung politics puitlinna hi insawi sêlna leh thu thâng belhchian dawllo vawrh darh ringawtah a innghat lo a; a taka puitlin leh hman ṭangkai theih zawnga policy ruahmanna (pragmatic policy),vision chiang tak neih leh ram hmasawnna tura thawh hona ṭha ngaihtuah chhuah hi mipuite tâna ṭangkai leh tualchhûng politics puitlin zawkna turin a pawimawh ber a ni.
Opposition-te hian mipui thlabar tir zawngin, NDA/BJP chu Hindu lal ram siam tum angin an sawi fô ṭhin. Hetih lai hian, Kristian state kan nihna hi Pathian humhimna hnuaiah a awm reng ang tih hi i ring ngam zawk ang u. Kan state hmasawnna sûm leh pâi zozâi kha, Kristian lo deuhte min pêk a ni deuh vek em?
A tawp berah chuan, political alliance leh Central nena thawh hona hi sakhaw thil ang chauha thlir loin, Mizoram hmasawnna leh mipuite tâna a ṭangkai dan tûr thlir thiam zawk hi kan political culture puitlinna a ni. MNF pawhin NDA zawmin Central hamṭhatna an lo chawm a, an lo hawp ve ṭhin ang khan, kan state leh mipui hamṭhatna tur a nih phawt chuan zawm a, thawhho chu pawi ti lo te zingah ka tel ve tlat a ni.
(He thu ziak hi ka mimal ngaih dan liau liau a ni).
- Thangtea Thawmte