RULING LALNA CHAUH NI LO, OPPOSITION CLASS SANG KAN MAMAWH?
Democracy rorelna hrisel, puitling leh tlo din tur chuan sawrkar lai chak leh rintlak kan mamawh rualin, an chet sual palh pawha kawng dik kawhhmuh thei tur—Eptu (Opposition) Party fing leh puitling kan mamawh lehzual. Khawvel thlirna aṭang pawhin democracy hrisel hian ke pahnih a nei a: Sorkar hmalakna chak tak leh Eptu finna leh thunun thiamna a ni. Eptu party a chak loh va, ram tana a mawhphurhna lian tak hlamchhiaha sawiselna ringawt a hmatheh miau chuan, ram hmasawnna chu hnungtawlhnaah a chang ṭhin.
Ze hlui leh politics puitling lo
Tun hnaia kan eptu lian ber Mizo National Front (MNF) chetzia leh hmun hrang hranga an ṭawngkam kan thlir hian, eptu chak tak (constructive opposition) nih an tum dan kawng hawi hi a fuh chiah em aw tih min ngaihtuah tir a ni. AMC inthlan thlirletnaah thutlukna (resolution) engmah mipui hmaah phawrh lo mah se, an rilru riruâng erawh chhiar a harsa lo. He thil thlen hma hret hian an hruaitu langsar Dr. Thangtea’n, "an policy an la thup rih" thu a lo sawi zauh tawh bawk. Sorkar thar hnuaia zalenna leh beiseina duhawm lehzual zawk par tlan mek mipui tan chuan rinhlelh tur a tam zawk tlat. Sorkar tlakchhiat huna phawrh chauh tuma “policy thup rih” tlat te hi ram siamṭhatna hmanrua a ni dawn nge, mahni hmasialna piah lama thuneihna chan lêt leh tumna chauh? Mipui chuan eptu party lian leh rintlak lak aṭang hian an policy leh thil tumte tlang taka phawrh ngam turin an beisei ve tlat si a.
Kha leh chen ram fawng lo vuan tawh political party (experienced) hnen aṭanga mipuiin an beisei chu—sawrkar kawng dik kawhhmuhtu nih a ni. Hetiang a nih laia sawiselna ringawt hmanrua-a hmanga 'ramhlui zia politik' la khelh fo hi a hmanlai tawh lutuk. AMC inthlan campaign laia an awmdan leh an thusawi tam tak kha a 'classical' mahmah a, ṭhalaite leh neutral rual rilru hneh zo leh ngaihzawn tlak an ni tawh lo tih hi anmahni pawh hian an inhre chiang khawp ang.
"Politics hi infiamna a ni lova, mahni party hmangaihna chauh tihlanna tur pawl a ni hek lo; ram leh mipui hmangaihna leh thurawn dik lanchhuahtirna tur pawl zahawm tak a ni zawk tur a ni."
Hriat thawi hun a ni tawh lo!
Tun hi 'chiang taka hriatthawi' rik ngawt hun a ni tawh lova, mahni diklohna sawifiah tur a ṭankhawh tum phet hun pawh a ni tawh hek lo. Kan hnung lama kan sulhnu te hi kan ṭhalai rualte hian fing takin an thlir reng a, 'change' (inthlakthlengna) tak tak, hmuh theih leh khawih theih an duh zawk tawh a ni.
Mawngsawh dawp khawpa hnehlohna kan tawn hnuah pawh, insiamṭhatna hawi chuang lova, mahni sulhnu pawr sawi-mam leh thiam lohna ṭan tlat duhna (opposition social media figjters ho) hi luh lulna suak bak a ni. Kan beih nasat poh leh kan sulhnu pawr a lang chiang ting mai si a, tun hnaia 'anticipatory bail' thawm riva hial lo ri chhuak hian thil tam tak a hrilhfiah awm e. Engkim mai sawisel tuma kam tam ngawt lo hian, mahni hmel hmaia bàl kai te hruk fai hmasak phawt hian a fuh zawk ang em?
Eptu class sang: Ram siamṭhatna bul
Eptu class sang mawhphurhna ber chu 'Alternative Policy' (kawng dang ṭha zawk) chhawpchhuah thiamna hi a ni. Thil reng reng a ṭha lo zawng chauhva thlir a, sawrkar sawichhiat ringawt thinlung a hrisel ngai lo. Sawrkar hmalakna leh policy-te kha fiahna darthlalang hmaa pho chhuah a, "Hemi thilah hian hei aia kawng ṭha leh hlawk zawk a awm asin" tia mipui hmaa chhawp chhuah zawk hi a ni hna hmasa tur chu! Mipuiin 'cheap politics' an hne tawh a, rintlak leh zahawm taka ram rorelna thurawn pe thei tur khawpa changkanna lantir hi ram hmangaih hruaitu zia tur a ni.
Chumi tur chuan party experience nei ṭha, ram lo hruai tawh ṭhin hian 'mature opposition' (eptu puitling) nih an zia ah an lantir a ngai. Opposition thiam leh changkang chuan duhâmna leh huatna auchhuahpui chiam lovin, dawt leh phuahchawp tel lovin, rintlak leh nghet takin sawrkar fûkfuhlohna an kawk ngam tur a ni.
Ram hmasawnna tak tak thleng tur chuan, opposition hi an 'intellectual' (an fingin an puitling) a ngai a, an thu leh hla hian chhia leh ṭha thliar hrang thiam khawpin mipui beiseina a hruai thleng pha tur a ni. Rorelna khawvelah chuan eptu party an ‘class’ a san loh chuan, sawrkar pawh hian inthlahdah hun a lo nei ve palh thei tlat.
Eng nge kan mamawh zawk:
'Solid government' nge 'Eptu class sang'?
He zawhna hian in rilru a khawih ve ṭhin em? Malmák zawk tur a awm kher lo, keimahah chuan!
Ram hmasawnna tak tak hmu tur chuan Solid Government hian a tana rintlak leh kawng dika nawr lut luitu tur 'Eptu Class Sang' a mamawh a, Eptu changkang tak awm nan Sorkar lai hian fiahna darthlalang mawi leh nghet a chhawp chhuah a ngai bawk. A pahnih hian ram tana puitling zawk leh hmasawnna nghet zawk thlen tur hian hrualhrui khat ang pat-a kal kawp tur an ni.
Eptu class sang kan neih phawt chuan sorkar ṭha (Solid Government) kan nei reng dawn a, sorkar ṭha a awm phawt chuan eptu tan pawh hmasawnna hi darthlalang hma a hun reng ang a ni dawn a ni. Ram siamṭhatna tak tak hi sorkar chauh mawhphurhna a ni lova, 'Eptu Class Sang' te nena ke pen rualna aṭanga lo chhuak tur a ni zawk e.
"Opposition hruaitu zahawm tak te u, nangmahni hmangaitu che u leh in thlavang hauhtu atana social media-a thawh hlawk leh thahnemngai tak, mahse 'thuruk leh a tak, a kalphung thui zawk chhut hmaih ṭhinte' hi, in hlawhchhamna bulpui an ni zawk fo ang em?
An nawi em mai?
"Nangni leh keini hi he ram leh hnam siamṭhaṭ duhtu vek kan ni si a."
- Thangtea Thawmte