Ruihhlo kan do thawm a ring em em: Kan do ṭhelh deuh a ni lo maw?

Heti khawpa inkhawm tam leh Pathian thu sawi tam kan ni chung pawha, engati nge kan ramah hian sualna hi a tam em em reng tho mai chu le, kan tih fo chhan hi chu maw, ele, misualte hi inkhawm ve ngai hek lo le, misualte hian Pathian thu ngaithla ve ngai miau hek lo. Inkhawm ṭhin leh Pathian thu ngaithlaa zawm ṭhintute hi chu mi fel leh mi ṭha pangnga isa hlir tho an nih leh deuh vek ṭhin vang hi a ni mai. Inkhawm ve duh lo misualte avangin eng vangin nge inkhawm ṭhinte chu kan dem theih ngawt ang le.

Kan ramah hian camping leh crusade kan uar em em mai a, piangthar lah chu kan tam tawh zozai narawh e. Chuti chunga engati nge kan ramah hian zu, drug leh AIDS vei leh sualna chi hrang hrang a la tam em em reng tho mai si chu le? Ele, camping leh crusade-a kalte hi piangthar tak tak ngai hek lo le. Camping leh crusade hma daih aṭang tawh khan an nun chu a lo khawlo sa daih tawh a, camping leh crusade chhung chauh kha an han chawlh der lawk ṭhin vang vel mai mai hi ni thin miau hek maw le, tih hi chhanna dik tawi awlsam ber a ni mai.

Awm dan ṭha leh mawi, nun dan ṭha leh dik, tlawmngaihna leh aia upa zah a ṭul thute kan sawi tam em em a, kan ziak kûr ngei nguai chung pawh hian engati nge kan nun hi a ṭawp tulh tulh si a, a dazât tulh tulh si a, nun dan mawi leh ṭha te hi kan bosan tak tual tual mai si chu le? Ele, mi nung ṭawp hote hian hetiang nun dan ṭha leh mawi leh mawi lo te, tih dan ṭha leh tha lo kan sawite hi ngaithla ve ngai hek lo le. Kan thu ziah zawng zawngte hi khawia mi mah hi chhiar ve ngai miau hek lo le, tih hi a ni leh mai.

Ruihhlo hi a ram pum ang hial khawpin heti khawp hian kan do nasa em em a, kan thâ leh zung, kan hun leh sum pawh kan seng nasa tawh nangiang chung pawh hian, engati nge kan ramah hian heti tak maia ruihhlo hi a la tam reng mai a, a ti ṭhinte lah chu phûng velh ang maia an tam tual tual mai si chu le? Drug addict hote lah hi kan khawlaiahte hian engvanga zak miah lova khawsa ta suau suau reng mai zawk chu nge maw an lo nih tak si chu le? Ele, a do hmasak tur dik tak kan do loh vang maw le. Ruihhlo lo awmna chhan, ruihhlo mamawhtu leh mi dang ruihhlo tihhmuh chhawng zeltu mihring ber kan thlah zalen luih tlat a, kan puntir tulh tulh zel bawk si chuan engvangin nge ruihhlo leh ruihhlo tihhmuhtu addict ho an pun thur thur loh tehreng ang le.

Naupang leh tleirawl bula ruihhlo ṭhat lohzia kan sawina hmunah te, ruihhlo ti ve lo tura kan intiamtirna hmunahte hian ruihhlo tih theihna chance sang tak nei naupang leh tleirawlte hi an awm ve ngai meuh hian ka ring lo. Chhungkaw pangngai aṭanga chawr chhuak naupang, sikul pangngai leh sande sikul ṭha taka kai ṭhinte hi chuan ruihhlo hi chu an tih ve duh ngai vak hi kei chuan ka ring lo deuh ṭhin. Hetiangho bula a awmzia pawh an hriat ve loh ruihhlo chungchang sawi vak vak reng pawh hi a ṭha lo zawk ang tih ka lo hlau deuh zawk ṭhin a ni.

Ruihhlo dovin awmzia a neih theih nan chuan, ruihhlo mamawhtu mihring an awm loh emaw, an awm vak loh emaw a ngai hmasa phawt a. Eng thil pawh hi a mamawhtu an awm chhung chuan a petu tur hi chu an lo awm zel mai. Economic danah pawh khan, demand a awm chuan supply a awm zel tih a nih kha.

Kohhran emaw, kohhran ṭhalai emaw, YMA leh eng pawl pawl emawtein inkhawmpui kan neihna hmuna lungrual taka ruihhlo do kan pass thu uar tak leh chhuang taka kan puan ṭhin hian a thawk na ngai miah lo. Felfai tak leh mawi taka kan inkhawmpuinaah khan ruihhlo addict an awm ve lo. Ruihhlo tih ve mai hlauhthawnawm pawh an awm ve lo.

Khawimaw lai hall leh sikulah te, khawimaw lai biak in leh pulpit aṭang te, khawimaw lai dawhsan leh khawimaw lai committee room aṭangtea ruihhlo do thu pass ringawtte hian awmzia a nei thui lo. Ruihhlo hi a theory leh ziak ringawtte leh, changkang taka do hneh chi a ni lo. Pawl kalkhawmte agenda leh resolution ringawt hian ruihhlo ngaite beng awmze neiin a thleng ve phak lo. Chutiang thu an pass tih pawh an hre ve lo. Ruihhlo tih an châkna a hneh zo lo. A mawiah leh mi dem hlauh vang maia ruihhlo do thu pass hi a ho lutuk. Pawl rorel tikimtu atan mai maia, 'ruihhlo hi na takin kan do a ni' tih hian addict ho tan awmzia pakhat mah a nei pha lo. Ruihhlo do hi mahni leh mahni pawl tihlâr nan leh pawl hlâwk nana hman kan tum chhung chuan a rêm chu sawi loh, kan do pung tulh tulh ang. Ruihhlo do nan hian budget tam tak leh thawhhlawm tam tak pawh nei mah ila, a do dan dik leh a hmanna tur dika kan hman si loh chuan kan do pung zawk hial maithei a ni.

Aw le, ruihhlo do hi a hautak em em a ni tih chu kan hre tlang ṭheuh va. Eng ang chakna hmang pawh hian do mah ila, rêm vek khawp hi chuan kan do thei chuangin a rinawm loh a ni. Khawi hmunah pawh hian a duh leh mamawhtu an awm chhung hi chuan eng thilah pawh hian thluak vawrh virtu hi chu an awm zel dawn. A khirhkhan zawh poh leh a hlu ting a, a man a to ting a ni mai ṭhin si a. Khawvel mihringte hian sum hi kan damchhan a, kan hmingchhiatpui ngam a, kan thihpui ngam a, hremhmun kan tlakpui ngam tlat ṭhin si a nih hi.

Chutiang chu ni mah sela, ruihhlo tam lutuk tur leh zalen lutuk tur te, a ngawl vei pung chak lutuk tur leh an hnawksak lutuk turte hi chu theihtawpin kan veng ṭâng ṭâng tur chu a ni si. Mahse maw, khawvel ram ropui leh chak tak takte pawhin an do hneh theih mang loh hi keini ram tereuhte hian mak tak maia kan do hneh theih deuhthaw mai emaw, kan ram bik tan hi chuan hnawksak vak lo leh buaipui lutuk ngai lo tura kan tih theih mai hi kei chuan ka ring deuh tlat mai a ni.

A tih dan tur ka rilrua awm dan chu ka'n sawi ang e. Ruihhlo ngaite enkawltu tur hi fumfe takin department hranin emaw, eng department ber emaw hnuaiah hian budget hran neiin awm nghet phawt mai se la. Ruihhlo ngaite awmna tur in lian leh ṭha tak hi han awm leh phawt bawk se la. Hun rei tak chhung enkawl dan tur dan fel tak nei leh bawk ila. Tichuan, khaw tin veng tina ruihhlo ti ṭhin dêk dêk tawh phawt chu a bo a bâng awm lovin han rût khawm fai duak ta mai ila. A ruh khawm chungchang hi thil awlai a ni dawn lo va, hei tak hi sawrkar leh khawtlang zawng zawng lungrual taka kan thawh ho a ngai dawn ta a ni.

Chutia kan ruh khawm hote chu an awmna turah chuan kum 5 aṭanga kum 10, 15 thleng pawhin dah hmak hmak mai tur a ni. Kum 5 chinah hi chuan an taksa leh an rilru, an ngaihtuahnate pawh a lo fihlim ṭan thei deuh tawh turah ngai ta ila. Mi thiamte’n enchhin nan chhuah zalen tlak an tihte chauh chu chhuah zalen ṭhin ni ta se. Chu'ng mite pawh chu enthlak zui zel tho ni bawk se la. An ti leh dawn nia kan hriat veleh khan dah luh leh mai thin ni mai bawk se la.

Chutianga kan tih theih phawt chuan, ruihhlo la ti ve lote tihhmuhtu tur, tihpuitu tur, entawn tur, lo kaihruaitu tur kha an awm dawn lo tihna a ni mai a. Chutianga kum 5 aṭanga kum 10/15 vel kan tih mar pat peih phawt emaw, kan tih theih phawt emaw chuan, kan rama ruihhlo ti ṭhin inkai chhawng zel tur hi chu kan chhu chat thei mai hi chuan kei hi chuan ka ring deuh tlat ṭhin. Chutianga kan ram chhunga ruihhlo mamawhtu an awm tawh mang si loh chuan, kan ram bikah chuan ruihhlo zuar an lo awm ṭha duh tawh lo ang a, ram danga tawlh ru ṭhin hote pawh man an lo awlsam tawh dawn bawk a ni.

Amaherawhchu, chutianga ti tur chuan thil harsa tak ngaihtuah leh tih hmasak ngai a lo awm ta a. Chhung tinin kan chhungkuaa ruihhlo ti ṭhin awmte chu chutianga tih chu kan phal vek a ngai phawt dawn. A rût khawm pawl taima tak leh chak tak neih a ngai leh bawk. Chutianga tih phalna chu state sawrkarin dan a siam a ngai bawk ang a. Mizo mipui zawng zawng, kan society dan anga kan pawm a ngai bawk ang. Chu chu tuma sawi buai theih loh tur leh khauh taka kenkawh a nih theih nan chuan kan society aiawhin Central YMA hian dan siam mai se la a ṭha berin a rinawm a. Chu dan chu kan hnam dan, kan society dan, bawhchhiat thiang lo ang hiala vawn tlat ni bawk se la.

Chutiang thil, kan rama ruihhlo leh ruihhlo ngai tam lutuk tihbona kawngah chuan tumah hi a khawlhkham zawnga khawsak awih loh, tumahin human right chuti khati lo tih awih loh, ukil ho pawhin hemi kawngah kher hi chuan pawisa lo ît bik lo mai se la, kut lo sil hmak zel thei bawk se la. Kan ram chhunga kan Mizo roreltute, thuremtute pawh hian ruihhlo zuarte leh ruihhlo ti ṭhinte leh misual leh mi awm ṭha duhlo mi hnawksakte hi chu a chhan zawng leh tizalen zawng hi chuan thutlukna siam ṭhin tawh lo bawk se la. Chutianga ti ṭhinte hi chu elsên ngam ṭhin bawk ila. Tichuan, Mizoram chhung leh ram pawn aṭanga ṭanpuina kan hmuh thin zawng zawngte nen hian, awmze nei taka kan tih theih phawt chuan ruihhlo lakah hian kan felfai duak duak mai lo ang maw?

Chuti ni lova tuna kan tih dan ngai ang dual dual ringawt hi chuan do rêm chu sawi loh, kan do pung tual tual a, kan do ropui phah sawt a, kan do hlu tual tual a, a man kan do to phah em em ringawt mai a ni lo maw?

Counselling, ni 3, ni 4 camping, thla 1 training, thla 12 home-a awm tih vel vanga drug addict sim hlen ta hi engzat nge awm ang le? Tuna kawng hrang hranga dimdawih deuh ṭût chunga kan tih dan avang hian ruihhlo mamawh leh ti ṭhinte hi an tlem phah tial tial ta em le? Mahni veng ṭheuhva ruihhlo ti ṭhinte kha sim hlen phah ta hi engzat nge awm ta le? Zaa 1 chu an lo awm maithei, zaa 2 pawh an awm kher ang em le? A sim tawh kan tihte pawh hian an ti leh thin zawng a nih hi. A sim ta ai hian a ti tharte hi a let tam takin an tam zel zawk lo ang maw?

Ruihhlo tih an châk lai hi chuan, hmânah ruihhlo do kawngzawh an neih tawh kha, tute biak inah emaw chuan ruihhlo do an sawi tawh kha, tute pawl emaw chuan agenda leh resolution an lo neih tawh kha. Hmanah inkhawmpui leh committee-naah an pass tawh si a, an au rual dual dual tawh si a, tih vel hi an hre ve pha lo, chutiang mai mai chuan an ruihhlo tih châkna a ti reh zo hek lo.

Hetiang mai mai hian ruihhlo leh a addict ho hi do rêm theih ni ta sela chuan e, kan khawlaiah hian a hmuh theih daih tawh ang chu. Chu ahnêkin addict an pung tual tual a, an huangtau tual tual ta zawk a nih hi. Ruihhlo ti ve hlei lo leh tih ve tumna pawh nei hlei lo sande sikul naupangte nen lam hun leh sum leh tha tam tak sêngin kawng kan zawh luih luih a. Kawng kan zawh zo chiah a, kan kawng zawhna ngeiah chuan addict ho chu inthlahrunna chhete pawh nei lovin, a ngai te bawkin an zi leh hut hut tho. Venghlui pa ho kum 7 chhung ngawt zing tin an duty-na hmun Treasury Square leh Vanapa Hall chhehvel zawng zawngte hi kan ram darthlalang ṭha lutuk, kan rama ruihhlo awm dan chanchin chu sawi pawh ngai lova a taka ni tin zan tin hmuh theihna hmun a la ni reng. Venghlui pa ho an duty ṭhin asin, khawnge, henglai hmun hi chu i zah ve deuh tawh teh ang u, an tih phah em le?

Aw le, Pathian hnathawh mak tak direct taka kan chang a nih ngawt si loh chuan, Drug free Mizoram, Addict free Aizawl nih kan duh tak tak bawk si chuan, mihring thil taka a chunga ka sawi ang zawnga kan tih mai khi a lo ngai dawn ta a ni. Chuti lova tuna kan do dan anga kan do chhung hi chuan engtikah mah kan do rem tak tak hi kei hi chuan ka ring mawlh lo a ni e. Tuna kan do dan ang ringawt hi chuan, tun aṭanga kum 5, kum 10 velah chuan kan ram hi ruihhlo zalenna ram, Colombia of the East, Mizoram chu drug state, kan Aizawl khawpui pawh City of Addict a lo la ni mai ang tih pawh a hlauhawm ta a nih hi le.

Kan hmelmate chu an chak viau si a, kan do hneh dawn lohva kan chimih mai dawn si ai chuan, kan do dan tactic, ralrel dan strategy te pawh an thlak ṭhin a. Tih dan tur ṭha zawk hmang tura inthlak danglam ngam ṭhinte hi mi fing leh mi huaisen an ni a, an hlawhtling nge nge ṭhin a ni.

‘No risk, no gain’ an lo tih tawh kha.

- K. Hmingthankaia