MIZOTE LEH NAUPANG ENKAWL

“Ka nauvi hi mu hle hle se, bei hle hle;

A muthilh loh chuan keima’n ka beng mu ang ...”

Kan pi leh pute kha lo lam hnathawk ngawr ngawr an nih avângin a hunlai chuan an ṭul êm êm mai ṭhin a. Thosi leh vangvat karah, a sûr a sa hnuaiah kâwla ni chhuak chhiarin feh kawng an zawh a; hmeichhiate dinhmun phei chu a hniamin lainatawm tak an ni. Pasal neih kawngah nise an duh thu ni lovin an nu leh pate duh zawng an neih a ngai a, a hunlai chuan tih theih dang an nei si lo. Lâwi ṭhat zana an thawm ngaihthlak tumte khan an hlimpui viau rualin innei tharte tan erawh buaithlak tak tur a ni a. Innei thar tir, an pasalte chetzia la hre chiang lote buma ‘lawithlêm’ han tih ang chite phei kha chu engtia han ngaihtuah chhuak nge maw an nih dawn rêng rêng ni.

Feh kawng leh thlam vela nau hring ta mai mai pawh an sawi ṭhin a. Nu-in an fa sên tê te pawh lo lama an liamsan dawr dawr a ṭul a, in lamah pi leh pu ten an lo awm ve thung a. Tûnlai kan dinhmun aṭanga thlir kir hian hmanni lawk thilte kha a lo hmânlai ta mang e. Tûnlaiah chuan naupang enkawl pawh kan ulukin kan fimkhur tawh khawp a, tlangvâl pakhat, senior lama nupui nei chuan a fa hmasa ber bualna tur tui pawh chhuang so hmasain pawnchhe thianghlimin a filter leh thlap mai nia! Naupang enkawl dan lehkhabu leh youtube lamah kan inzir nasa; amaherawhchu, hetiang kan ni chung hian nu leh pa thu awih kawngah hian hmânlai kan tluk lo telh telh ta zâwk em ni tih tur a ni thung.

Nâu mut chhuak chu an âwi mu ṭhin tih kan thu bulah khian kan hmu a. Keini hun thleng mai khan nu leh pa ten zânah thawnthu hrang hrang hrilhin min chûl mu ṭhin. Mut la duh chiah loh pawhin min motivate nan–dâia su lêp-ah….tuipuiah nge tuitêah….tiin bul an han ṭan a, thawnthuin a zui ṭhin. Zan tin thawnthu thar sawi tur hre lo mah se kan Mizo thawnthute hi a ngaihnawm khat a ni chêk ang, thawnthu thar kan ngiat awm pawh ka hre lo. Unâu fanghma ṭo zawng, Liandovate unau thawnthute hian unau inkârah leilawn ṭha leh tlo tak a dawh a; hringnun atana zirlai pawimawh kha nu leh paten thawnthu hmangin min hrilh zan tin a, ngaihnawm ti taka muthilhpui ṭhak zel takah chuan puitlin hnu thleng pawhin rilruah hian a rawn thar leh ṭhin a nih hi.

Sap-ho han tih mai hian a huâm zauin sawi ṭhelh a har deuh a, naupang hmuh awm chi leh hriat tur chi kawnga an fimkhurzia film lama kan hmuh ṭhin hi an entawntlak khawp mai. Thil râpthlâk leh thin ṭhâwng tak hmuh/tawn hian lung lam leh rilru lamah harsatna nasa tak a thlen thei tih an hria a, an fimkhur hle a ni. Mizo nu tam tak chuan chhiat tawhna hmunah hâwkdâk takin kan fate kan tlânpui dâwr dâwr a; ruang, ruh tliak hne hnu, thisen baw niai nuaite pawh kan enpui mai a, sap-ho hriat kha kan hre ve lo a ni.

Tûnlaiah chuan nungcha humhalh kawngahte hian hmanlai ai chuan hma kan sâwn hle niin a lang a; bang hmaia sa lu intar ṭhêt ṭhût hmuh tur pawh a awm ta lo. Mahse, mi tlêm tê silai ṭha chi nei te erawh hmânlai ai khan an tawrhhlelhawm ta zâwk em ni chu aw a tih theih bawk. Nungcha humhalh kawngahte pawh hian naupan lai aṭanga inzirtir hi a lo nghet nge nge a. Riakmâw sava thawnthute kha naupang ṭhenkhat chuan an ṭahpui thei hial a, chuti khawpa la lungruntu naupang chuan sava sa chu ei enah pawh a en lo. Thinlunga chi ṭha intuh hi a lo pawimawh khawp mai.

Hmânlaiin naupangte kha ngaipawimawh lo leh hlamchhiah viau angin lang mah se, zirtir rual an nih chuan uluk mangkhêngin chaw ei laiin an nuna thil pawimawh tur tinrêng an inzirtir thung. Nu leh pa thu aia thu fing leh ṭha awm ta lo chu naupang pawhin nu leh pa thu chu an sa huai thing vawn tlut mai a. Aia upa zah thiam, huaisen, tlawmngai thei nihte kha mi dang an elna ber a ni zui mai a, chu chuan hman tlak leh rin tlak ni turin a chher puitling ṭhin. Tûnlaiah chuan nu leh pa thu aia fing leh ṭha zâwk ngaihthlak tur a tam ta êm a, hei hian nu leh pa thu aia mi dang thu ngaih pawimawh zâwkna a thlen a, chu chuan nu leh pa zah lohna thlengin a hring em ni tih tur a ni ta.

Fiamthu thiam Vanmalsawma’n, “Mi pakhat pawh thu ṭha an hrilh ngun leh lutuk a, a hriat pawlh leh sia, a luhlul râp” a tih ang deuh khan tûnlaiah chuan thu ṭha leh fing kan hre tam ta lutuk a, eng ber nge zawm tur tih pawh kan hre sêng ta lo a nih hi. Han sawi kai ta lawk ila, Pathian thute pawh speaker leh pastor ten thu ṭha tak tak sabbath leh sunday chungchang te; kohhran hmeichhe rawngbawlna pawimawhzia leh fâte uap a pawimawh ber si-ziate an sawi a. An sawi thiamin an sawi nung bawk si a, khawi ber nge kan zawm dawn tih pawh hriat a har ta a nih hi.

Tûnlai nun han thlir hian nu leh pa tam tak chuan mahni fate ngei ngei pawh kan zilh/hau ngam tawh lo a ni ber mai. Zilh leh hauh avânga buaina lian zâwk a thlen dawn ai chuan tih thuah nu leh pa tam tak chuan ngawih kan chuh a, fate kiangah pawh thu ṭha leh duh ang kan sawi ngam ta lo. Chaw ei laia inzilh leh thu ṭha inhrilh tih te phei chu chhûngkaw chaw ei rual lohna bul a nih tak avângin inzilhna hun ṭha pawh kan nei thei ta lo chu a nih ber hi.

Soft loh tur te hi han ti viau mah ila kan inzirtir dan hi a soft ta lutuk zâwk em ni tihte pawh ngaihtuah a ngai ta. Zirna in lamah nise naupang thlavâng hauhna kan tihnat luatah thununna leh zilhna pêk ṭhat ngam loh khawpin zirtirtute an chêp ta a. Khawi laiah emaw mualpho taka awm ai chuan ti a naupang ṭha vak lo pawh en liam mai mai loh theih an ni ta lo ve. ‘Motivate’ tihte hi kan uar ta lutuk nge motivate loh chuan hmalâk pawh kan tum ta lo. Phûrna leh thathona chuan rei daih ta lo chu phûr taka bul ṭan, kawng laklawha tawp leh ta mai pawh kan tam tial tial ang.

Hmânlai chuan ti leh ṭhin ila, “Naupang chu a kalna awm kawngah chuan zirtir ula, a upat hun pawhin a thlah lovang” tih thute hi kristian kan nih hma daih khan an lo hre tawh nge ni an inzirtir uar hle a. Nu leh pa ten mut hmunah thawnthu hmangin zirtirna bul an ṭan a, an lo leikan deuhin chaw ei laiin an zirtir leh a; mipa fa chu zawlbûkah an zirtir chhunzawm leh a, Israel fate ang mai an ni. Hmeichhe lam nise inkhualtelem rual an nih aṭangin la deh, in chhûng sekrek khawih zawng zawng an zirtir a, an nun atana thil pawimawh chu an thiam ngei ngei mai a ni. Tûnlai mi chuan he bible thu hi kan hre belin kan châng thlan uar ber pakhat a ni nâ a, kan sawi uar ang huin rah a chhuah lo emaw tih tur a ni thung.

Tûnlai khawvêlah zawng naupangte hi kum 3 an tlin hma hma aṭangin Youtube khawvêlah an chêng a, nu leh pa tan lah a samkhai. Awm leh thlêm buai ngai lovin phone kan chhawp chuan an tlei êm êm mai a, duh aiin an tlei ta mah mah zâwk a ni. Thawnthu hmanga inawih mut chu hmânlai thil a ni ta a, phone hmang bawkin kan awi mu leh mai a. Engkimah phone…phone tih a nih tak avângin nu leh pa, u leh nâute aiin phone an thlahlel ta zâwk a, eng kan ang zel dawn ni maw...

- R.Lalfakawma Seling