Written by
R.Zomawia

Galilee Dilah Lal Isua Ngaiin Ka Tap Asin

Galilee dil hming thang em em, a hming aṭang pawha lunglen thlak tak, Lal Isua rawngbawlna bul intanna, he hmun ngeiah hian ani a zirtirte nena thilmak tam tak an tihna hmun, thlipui leh tuifawn ten a thu an awih zia a tak ngeia lan chhuahna hmun hi ni 6th December,2010 ( Thawhtanni ) daih tawh khan he hmun ngeiah hian Petera Sangha manna lawng an tihah chuan darkar khat zen zawn kan chuang a,.Galilee dil mawizia te, a mawi mai a ni lo va, Lal Isua ringtute tan chuan Galilee dil hi thinlung chhungrilah a mawi zual a, lairilah a cham reng thin. Galilee dil hian pawimawhna tam tak, ngaihnawm tak tak a nei teuh mai a, kan sawi seng lo vang. Isai-ah chuan ti hian kan hmu “ Nimahsela thlaphang a awm tawh i tan chuan nguina reng reng a awm tawh lo vang. Hmanlai Zebulun ram Nephtali ram chu hmuhsitawmin a awm tir a, nimahsela hun hnuhnungah chuan ropui takin a awmtir ta, dil kamah, Jordan ralah, hnam tin Galilee chu.( Isaia 9:1 ). Lal Isua rawngbawl tanna chu Galilee dilah tih kan hmu leh a.. Zawlnei Isaia kaah,”Dil lama,Jordan rala,Zebulon ram leh Nephthaleim ram,Jentailte Galili…” (Mat.4:15).

Thlasik khua a ni a,boruak pawh a vawt nuam tawk chauh a, Galilee dil tlawh turin kan kal a, a hming chauh ka lo hriat thin, ka lung ti leng em em thin, ral khat aṭanga uluk taka ka lo zir ve thin kha a taka ka hmu tur chu ka va han phur tak em.. Min hmangaih em emtu, ka hmangaih em em bawk Lal Isua, a tuallenna hmun ngei leilung kan rap ve ta maite, a rawngbawlna dil hmingthang tak Galilee dil chung ngeiah kan han kal tur chu ka rilruah thil dang reng reng a leng tawh lo a ni ber mai, ka mur chuai chuai ni berin ka hria, ka awm dan hi chik taka min lo hmutu awm ta se mak an ti ve ngawt ang mawle. Galilee dil kan han thleng chu le, rin aiin a lo lian em em mai a, mit tlin tawk hi ni berin ka hria, a len zawng hi ziah dan a in ang lo hret hret a awm a, a len zawng hi a dung lam hi mel 13 ( 21 Km ) a ni a; a vang lam hi mel 7 ( 11 km ) niin a thuk lam an tehna hi 44 metres aṭanga 60 metres (140-200 ft) tihna a nih chu. A awmna hmun hi  Tuifinriat aiin 700 feet (210 m) aia hniam nia sawi a ni. Galili dil tih hi Thuthlungthar lama kan hriat dan a ni a, Kinnereth tihte, Gennesereth tihte leh Tiberia dil tih hmingte a pu nual a ni. Galilee dil hian pawimawhna tam tak a nei a, Israel tui lakna hnar ber nia sawi a ni. Dil kam vela an eizawnna langsar tak chu sangha hi a ni. sangha mantute lawng a lar hle a, Sangha chi hrang hrang zinga lar bik em em chu Petera Sangha hi a ni. Khualzin-te ei atana an man nasa hle a ni. 

Petera Lawngah kan Chuang : Kan chuanna tur chu Peter Sangha manna lawng tiin an vuah ve a, a phurawm ve hrim hrim mai, lawnga kan chuan hma, dil lan zauna lai hmunah te a tam zawkin thla an la a, thlalak ringawt buaipui tia sawi tur hi kan awm ve zel a, Lawngah chuan khualzinte min lo chhawn tur nula nge a nih pawh ka hre lo, chu chuan min lo dawngsawng a, khawiram aṭanga lo kal nge kan nih tih min zawt a, India ram aṭanga lo kal kan ni tih kan sawi hnu chuan flag in tarsa chu a la thla a, India flag ngei mai chu pawhpharh turin a siam a, tunge pawt pharh ang kan intih hnu chuan kan zingah Pu Hrangthanga Colney chuan zei tak, bahlahna awm miah lovin a pawt pharh a,Jana Gana Mana hla chu an play a, rinloh tak maia keimahni mil tawk chiaha min lo dawngsawng hi a lawmawm danglam hrim hrim a ni. Kan chuanna lawng chu a kal tan ta a le, lawnga lo awm nula chuan min tihphur dan tawk a thiam hle a, a chuanga te ho kan han inrem fel thawkhat a, thusawina hun an hawng a, thusawi tum pawh an awm loa ka hriat avangin keima’n thu ka sawi ta. Ka sawi tui em em mai a, ka thusawi erawh tu vak mahin min ngaihsak lem lo va, a chhan chu thlalak ringawt an buaipui vang a ni. Thla an la, a thenin hmuhnawm ti takin dil an thlir vawng vawng mai, ka thusawi an ngaihsak lo kha han dem mai chi an ni bik lo, hmuh ngailoh kan hmu tlat a lawm. South Indian lam aṭanga  lo kal Priyanka birthday a nih thu an sawi a, zai turin kan ti a, an mahni hla chu theihtawka ulukin a sa, chhungril lam chu a fan vak lo chungin rinna lama unau kan nihna chuan beng a titlai thung a ni.

Ka Insum Zo lo,Galilee Dilah Ka Tap…: Lawng aṭangin Galilee dil mawi tak, cham duai mai chu ka thlir a, Lawnga min hruaitu nu chuan rimawi thinlai fan raih mai hi a rawn ti ri riai riai a, a chang leh a mah a zai bawk a, a thiam em em mai lehnghal, rimawi ri inchawih tak karah chuan thinlung chhungril rawn chhuntu a awm ta tlat mai le, Lal Isua leh a zirtirte rawngbawl lai ngei mai kha mitthla in a suangtuah ta a, ringtu nun min chawk thotu, tun thlenga ringtu nuna thu la sawi reng mai chu ka rilruah a rawn lang uar uar ta mai. Bible chuan, “ Tin, zirtirte chuan amah chu dil chunga kea a kal an han hmuh chuan, ‘Hmuithla a nih saw! tiin an thlaphang a, hlauvin an au ta vak mai a. Nimahsela, Isuan anmahni a be ta nghal a,’Thlamuang takin awm rawh u: keimah ka ni alawm; hlau suh u,’ a ti a,” tiin min hrilh
 ( Mat.14:26-27 ). Lawnga kan chuan lai hian khua a dur deuh reng a,a changin ruah tlem a tla leh phauh phauh thin, Galilee dil lai takah thlipui leh ruahpuiin min han nuai mai se, kan va han hlau dawn em, thlabarin kan te teng tung ngei ang le. Isua zirtirte kha hlau lo chi zia zang an ni lo, hlauh naklaiin khawfing chah lamah dil chunga Lal Isua kea rawn kal an hmu ta mai si, an meng phawk nasa ngawt ang le, Mahse, mangan laia thlamuantu dik, Lal Isua chuan  “ Thlamuang takin awm rawh u: keimah ka ni alawm; hlau suh u,” tih ri chuan thlamuanna a rawn pe ta a ni. Mangan leh lungngaih laia pawha min kalsan lo tu, kan hnena awm duh reng Lal Isua kan auh phawt chuan thlamuangin kan awm thin a ni tih hi a va chiang em!! Tlem in kal leh hret teh ang aw, Bible kan en zel chuan Petera hlauhna chu a bo duak tih kan hmu a, a zirtirtu Lal Isua chiah a en a, khawvel thil zawng zawng chu kalsanin Lal Isua lam a hawi a “ Lalpa, nang i nih chuan tui chunga i hnena lo kal thu mi pe rawh,” a ti a. Tumah hnar ngai lotu Lal Isua chuan “ Lo kal ta che” tiin. Petera lawng ata chu a chhuk a, Isua hnen lam panin tui chungah chuan kein a kal tih kan hmu a ni. Rinna zawng zawng nena Lal Isua hnena tlukluh chu mihring tih theihloh, khawvel pawhin a tih theihloh Petera hian a ti ve ta mai a ni. Mahse, a rei lo, a piah lawka thlipuiin tuifawn a rawn nuai vir hlawm tawp tawp a hmuh chuan a hlau nghal ta mai a, “ Lalpa, min chhandam rawh” tiin a au chul ta mai a ni. Lal Isuan Petera hi a khak tih kan hmu a, “ Nang rin tlem, engah nge i rinhlelh le?” Lal Isua thuawihin thlipui chu a bang tih kan hmu a ni. He kan khualzinna ramah hian Petera ang hi kan ni a sin, a changin Lal Isua-ah rinna kan nghat a, a changin  khawvel lamin min hip a, Lal Isua kan pen bo san a, Lal Isua hnungzui inti reng tho siin sualin min chiah tlat chang pawh a tam em em thin a ni. Heng hunah hian kan khawro tlat thin a, kan mihring felna-in rawngbawl kan tum a, thinlung leh tih tak zeta a lam kan hawi loh chuan keimahni mai chuan kan kal bo thin a nih hi..

    Ka ngaihtuahna kal ding tak karah chuan ka harh chhuak zawk mai a, rimawi nalh tak maia lo ri riai riai karah dan ruallohin ka lung a rawn chhe ta mai, he hmun hian min va han hneh em!! Kei mi tawng tlem tak, tahte chu sawi loh, mi nuihna ah pawh nui ngai zen zen lo kha ka thinlung chhung a tuiral ta a ni. Thiante hmuh hlau bawk si karah ka mittui a luang zung zung mai a, tarmit karah tumah reng ka hmu fiah thei lo, lawng sir kil khatah rawmawlin ka in hru a, Galilee dil leh a chheh velah hian Lal Isua leh a zirtirte khan rawng an lo bawl thin a ni a, chu dil ngei maiah chuan ka awm ve chu a ni si a, hmun dang dang kan tlawh a, Galilee dil danglamna chu Lal  Isua hunlaia dil kha a la ni reng a, a kam vela khua te chu a danglam ngei ang, mahse, he dil hi chu a danglam lo a ni. Hmun dang chu Biak In lianpui pui a ding thluah tawh hlawm a, a nih tur ang kan hmu tawh lo, hei hian ka rilru a hneh leh zual a ni.

    Ril A Tam, Petera Sangha Ngei Mai Chu  : Zing aṭangin kan fang char char thin a, riltam pawh kan hre lem lo,min hruaitupa chuan Petera Sangha awmna hotelah chaw kan ei tur thu a sawi. Chhei raw le!! Ka ril a tam ta thut mai, Petera Sangha maw ni a? Kan hotel hmun hi tuna kan awmna aṭang hian a hla lo, mahse, hla ka ti tlat, a chhan chu ka ei chak tawh lutuk atin ni. Hotel kan thlen hi Israel sana-ah chuan chawhnu dar 1:27 a ni a, India sana ah chuan tlai dar 5:01 vel a ni. A tawi zawngin sawi mai ang, chawhmeh kan duh kan thlan hnu chuan Petera sangha ngei mai, kan piahlawka Galilee dil aṭanga man ngei mai, pum khat lawih chu min rawn chhawp ta le, kan ei mai chu a va man hla ve le. “ A va han tui vawng vawng em” tih tur chu a ni lo va, mahse, Petera Sangha ka ei tlat a lawm, ka in chhuang ve a ni. Simon Petera nunah hian en tawn tur kan va nei em, a eizawnna ah a beidawng thin a sin, Galilee dil ngeiah pawh hian tlaivar zakin len a deng a, a hlawh chham a, Lal Isua thuawihin a beidawnna hmunah hlawhtlinna mak tak, a mak a makin sangha a man leh a ni. Beidawnna ruamah kan awm chang a tam thin, eizawnna ah hna mumal kan hmu thei bawk si lo, lungaiin kan rum thin. He hunah hian beidawng lovin Lal Isua lam kan hawi phawt chuan kan phak tawkah min dah ang. Chutah chuan lungawi kan zir tur a ni. Engkimah Lal Isua bel thin la, lungngaih mittui karah pawh min thlamuantu ani si a.