Written by
Commissioner Lalkiamlova
Tuikual South
MI TIN MAHNI EIZAWNNA KAWNGAH (Every man to his own trade)
Hman deuh tawh khan ka zinna thingtlang khuaah ka beng verh deuh mai thu ka thlenin pa’n min hrilh a. Tlang ram Lo neih chungchang kan sawi a, an khuaa lo number pawt zat ka zawt a. “Keini khuaah chuan Lo number pawt hi a nei ngei turte chauh kan ni lo va, sawrkar hna thawk pawhin an pawt vek a.
An pawh ṭhat (fuh) deuhvin Lo nei duhte hnenah an hralh leh mai a” a ti a. Mak ka tiin ka thinlungah zawhna chi hrang hrang a lo lut nghal a: Pakhatnaah chuan. Engtin nge V C te pawhin chutiang Lo nei reng reng lo tur, an chhungkaw ei khawp hlawh nei reng te chu Lo number pawh ve an phal reng reng ni le? Pahnihnaah chuan : Engvangin nge kut hna thawk lova ei hmu, sawrkar hna thawk kha thing tlang mi, tlang ram Lo neiha harsa taka ei tur thawk chhuak tawk tawk te nunah an va inrawlh duh hram ni ang le? Pathumnaah chuan Tlang ram Lo neiha ei zawngte hian chhantu an va mamawh em, tuten nge chhan ta ang le? tihte hi a ni.
Nikum lam khan ‘Citizen’s Charter’ tih thupuia hmangin tlang ram lo neitu, Mizoram mihring zat ve lai te hi sawrkar budget-in englai maha a huam ve ngai loh, Mizoram budget ei ve reng reng lo an ni tih leh; Budget-in a huam lo chauh ni lovin Department pawh an nei mumal lo a ni tih te Vanglaini-ah hian ka ziak tawh a. Hetiang hi a nih laiin an level pui Leilet nei leh Huan neite chu Department pahnih pathumin an invil rawn si. Thlai tiak an pe a, a thlawhna tur an pe a. Leilet neite chu buh chi an tum a, tuilak an siamsak a, bial tlang siamna leh an feh kawng an engkim sawrkarin a tumsak a ni ber.
Chutih laiin Tlangram lo neitute chu Lo vahna an tum lo va, an halin ram tikang lo turin an vau reng a, lo thlawhna an pui lo va, a sengna leh a phurhna engah mah an tanpui lova. Chutiang a ni chung chuan 2015 - 2016 Statistical Report-a a lan danin Tlangram lo aṭangin Buh Matric tone 24,343 thar chhuah a ni a. Leilet, sawrkarin nasa taka a tanpui aṭang hian Matric tone 36,491 thar a ni. Kan leilet tha zawng zawng tih theih hi vaiin a chanve hlawha an neih a ni a, chuti a nih chuan Mizoram chan chu Matric tone 18,245.5 emaw chauh tihna a nih chu.
January 2018 khan United Kingdom Prime Minister chuan Minister pakhat chu chanvo a pek belh a. Chu a chanvo thar chu ‘Minister for Loneliness’ a ni. Jo Cox Commission-in an report danin UK-ah kum upa (tar) khawhar nuaih li an awm a, nun khawhar taka awm nia inchhal chu maktaduai kua (maktaduai 9) lai an ni. Chu report avang chuan Prime Minister-in anmahni ṭanpuitu tur Minister a ruat a nih chu.
Kan sawrkar thar hian engtik lai maha sawrkar puihna dawng ngai lo, group lian tak tlangram lo neitute, sawrkarin a hriat ve hun tur nghaka hah leh rim taka kut hna thawka ei zawngte hi a hai der loh hram ka beisei. Thla ruk emaw chauh an sawrkar chhunga an hma lak dan ka thlir hian heng mite tan hian sawrkar tharah beiseina sang tak ka neihsak a ni. Chu chu kan ram ei leh bara intodelhna tur kawng hnai ber a ni bawkin ka hria.
Tlang ram lo neitute hi tlem tala puih an nih chuan ei leh barah an intodelh chauh ni lovin sawhthing leh thlai dang nen an la hausa thei. Chuvangin, tlangram lo neih tihbo lam ni lovin, Mizoram hian tlangram lo neih ‘tihhmasawn’ (improvement) policy i kalpui hram hram ang u; kan intodelhna tur kawng hnai ber a ni e. Kan State sawrkar hi, Ram changkang United Kingdom ang chu ni se Tlangram Lo neitute pual hian Minister pakhat a siam duh ngeiin ka ring.
Kan intodelhna atan hian Mizorama eizawnna hrang hrang kawng zawhtute data fel tak buatsaih a ngai. Khaw tina eizawnna kawng hrang hrang zawhtute chhiarna leh record siam ni se la. Mahni eizawnna kawng theuh zawha tumah intibuai lova kan intanpui tawn theuh zawk dan tur fel taka ruahman ni bawk se. He mi kengkawh tur hian khaw tin VC leh Local Council te pawh thuam that ni bawk se la.
Mahni eizawnna theuhvah ei zawng ila, mi dang eizawnna tibuai turin inrawlh lo ila, chu chu Bible min zirtir anga kan vengte kan hmangaih dan tur pawh a ni ang.
- Commissioner Lalkiamlova, Tuikual South