ZPM LEH VUC HLIAM TUAR (Politik nihphung nge cho chhuah?)
1. Hai rual lohin Zoram People’s Movement (ZPM) leh Val Upa Council (VUC) te chuan kil tin atanga beihna hliam an tuar. Politik nihphung leh an cho chhuah a ni kawp. ZPM leh VUC chungchang, an pianken leh nihphung sawi chian a hun ta. Hretu ber zingah ka awm ve a, ziak fiah thiam ber erawh ka ni kher lo thei e. Zawhte upat vangin ka rawn inlan mai a ni, volunteer ringawt, tuma sawm chhuah pawh ni loin. Âtso ching ni miau hek i!
2. An pahnih inkar sawi hmasa ila. VUC chu thuneitu sang ber Supreme Authority a ni. Chief Minister ruattu pawh a ni. Kum 2018-ah lantir a ni tawh. VUC thutluknaa lungawi lo leh vuivai tan zualkona tur thuneitu appellate authority a awm lo! CM tur candidate ruat lawka puanzar duhna VUC-ah thlen a nih khan VUC chuan eng emaw chen fimkhur takin an ngaihtuah hnuah remtihna party an hriattir a, an puang ta a nih kha. Chuti loliama chiang leh fiah chu! A ṭul chuan chipchiar zawkin kan inhrilh thei bawk ang. Sorkar danah chuan Appointment Order petu chu bântir (dismiss) theitu a ni. ZPM leh VUC-ah chutiang ziakin a awm lo.
3. Eptu Leader of Opposition meuh ho tham MNF chuan ruling ZPM chu pet thlêr ver vur pawh ni se thil tih âwm loh a ni hauh lo. An tih dik loh an hmuh vaih chuan an chuk hrep a thiang tlat.
4. ZPM-in inthlan hmaa an intiamna an bawhchhiat chuan beih an cho tihna a ni. Kalphung hlui an duh loh tia an sawi lâr em em restricted tender an ti nasa lutuk zawk leh si a nih chuan an ti fuh lo bawk. Party dan, anmahni siam ngei, a pawimawh ber tih mai tur ṭhiata tidanglam hmanhmawhin, party President leh Chief Minister Pu Lalduhoma an chelh kawptir ta hian ram veitute dâwn a tisei em em! VUC lah chu ‘Chukchu ben ṭhelh ang’ mai, hapui khen thlawn emaw ang dawn dawnin an chhuah ta der mai titu an kat nuk. PAC chu mi fel hand-pick tur emaw pawh hand-packed an ang ta viau nghe nghe. Heng thilte vang hian an cho chhuah tih pawh dikna chen a awm. An MLA ngah chhuang lutuk titute an tam.
5. ZPM lo pian dan: MPCC-ah electoral politics hnungchhawnin kum sawm (10) vel ka bihruksan a, ka thihsan fel tawh emaw ka tih laiin, mi ṭhahnem ngai zualte’n inkawmkhawmnaah min sawm ve a. Vawi tam tak Tourist Lodge te, Aijal Club-ah te mimal inah te, ṭhahnemngai inkawmho chuan Zoram Exodus Movement (ZEM)-in an ṭan a. Zirna lam (education), buh leh bâl lam intodelhna (agriculture) leh hriselna leh damlo enkawlna (health care) dinhmun hahthlak lutuk chhuahsanna an zawng a ni. Mite ngaihven a hlawh viau mai kha a hun zir rêng vang pawh a ang viau bawk. Phêk chêt a lo hun tawh hle tih a lo lang. ZNP leh PC pawh a ṭha lam pan duhin an phâwklêk nghal tih a hmuh theih.
15.08.2017-ah chuan Vanglaini Press building thar, Durtlangah, ZEM, PC leh ZNP hruaitute’n ṭangruala thawkho turin thu an thlung a, ZPM a piang ta. A hming hi Ex-Minister K. Lianchia phuah a ni – Z hi ZNP aṭangin, P hi PC aṭangin M hi ZEM aṭangin. 2018 inthlanpui hma khan Pu Vanlalngaia hote, Pu Vanlalzauva ho te, Pu Rorelliana hote pawh, mi dang dangte nen ZPM-ah an rawn awm nghal tawh. Movement tak tak an chang ta! Thingtlang lamah a fawn vel hman lo. Aizawl khawpui vel boruak erawh ZPM-in an chang zo a ni ber.
6. Val upa leh pasalṭtha thlanna a awm ngai lo tih hi a dik ngawt mai. Lalte’n pasalṭha an nei ṭhin; khuaah val upa an awm châwk bawk. Tunlai hun atan party pakhat tana Val Upa Council conceptualized a lo nihna champion chu Pu Bualhranga a ni ngei e. Puibâwm nasa ber chu Pu K.Sapdanga nen kan niin ka hria. Sawi tur nei tam ber ka ni nghe nghe.
7. Kan naupan laiin Pu Ralṭhiauva khua, Vangtlang zawlbukah kum 2 vel, tlai tin thing nawi tel khat ka keuh ṭhin. Hetihlai hian hemi khaw val upa hoin nula pakhat inah ‘Lenpui’ an thlak kha ka hre chiang ve phak. A ṭhenin bang thlang an lo sât thla hman! Val upain, ‘A tawk e’ a ti a, an ṭînsan ta. He nula hian a inleng tlangval lakah huatthlala lutukin a che chaltlai a ni an ti.
8. Val upa remtihnaa thil tih reng rengah lungawi lo tan zualko theihna roreltu an awm lo. Lal leh upate thuneihna jurisdiction-in a huam lo bawk si! Pasalṭha leh val upate chu an nun leh an thiltihte vanga fel filawr fâl, ngaihsan rawn ṭhup, dingchang ta hial an ni. An awmna apiangah mi pawimawh an ni. Hemi concept aṭang hian zau zawka hmang thei turin, refined form hmanga siamremna (adaptation) VAL UPA COUNCIL a lo awm ta a ni.
Council member tur pawh ZPM chhunga hlawm hrang hrangte’n mithiam rintlak, mahni hmasial ngai lo nia an hriat, hlawh leh hamṭhatna party emaw, sorkar emaw, eng pawl aṭang maha dawng lo, a thlawn liau liau–voluntary basis-a ṭhahnemngaia thawk tur thur chhuah an ni. Chairman, Vice Chairman leh Secretary an zinga mi an inruat a, inthlan a awm lo. Member awm thei zat bituk a awm lo, anmahni kuta dah a ni mai.
9. ZPM leh VUC lo din chhuahnaah te, kal zelnaah te mi tlemtê chauh hming sawi chhuah loh theih loh an awm. Pu K. Sapdanga, Pu Bualhranga, Rev. Dr. K. Thanzauva, Pu K. Lianchia, Rev. Robawiha te tumahin an thîk phak ka ring lo. ZNP hruaitu ber Pu Lalduhoma, Chief Minister pawh vanneihna her chhuak hmahruaitu a ni; hmaih phal rual loh chu!
10. VUC din ṭannaah chuan Chairman Pu Lalfakzuala, Vice Chairman Pu F. Lalremsiama, Secretary Prof. Thangchungnunga an ni a; member – Pu Bualhranga, Rev. Robawiha, Pu K. Lianchia (L), Pu Laitanga (L), Dr. Thangdailova (L), Pu Rin Sanga te. Pu Rinsanga hi Vice Chairman a ni ta mek.
11. Pu Lalduhoma, Chief Minister vanneihna chhâwng thum dawngtu sawi loin kan awm thei lo. Pu Ch. Chhunga, CEM–CM a nih laiin vawi khat, matric pass, a BA leh a, a IPS hman. Pi Saii pawhin a rawn zui sailo! Pu Tlangbawiha te ho scheme a fuh chiang. Union ṭhalai hruaitu Tualpui tlangval chu India sipai sual zualin an vaw hel. Tualchhung MNF volunteer an chantir (from the Horse’s mouth). A vanneihna chhawng hnihna chu IPS bànsanin remna a zawn lai kha. MPCC President leh Lok Sabha MP a ni ta lawih! A theuneu lo hle. Hmanhmawh luat vang leh thil dangte vangin a dai pelh hlauh.
12. ZPM boruak fawn vel chuan a vanneihna chhâwng thumna a thlen a. Mizoram state Chief Minister leh ZPM Party President a ni kawp ruau ta mai! A bulah Pi Sailovi a sai ngai lo hi a vanneihna pawh a ni. Nupa zahawm an tling e.
13. Lemziaktu hmaa ding angin, Pu Duhoma strip-tease inhuam huaisen chu lo thlir vel ila. Tualpui pa huaisen hrin a dawihzep thei lo. An pafa ramchhuak hawngin sazuk, sakei seh an phâwk a, a tlansan bawp phawk hlawk hlawkin an pu hawng dun hmiah. Beidawng duh lo, huaisen, pa siar pa siar. Chip of the Old Block niin khuarel huaisente malsawmna chu a ta a lo ni! Tuichang râl rilru a tual lenpui fo.
14. Pa dawlhkai, inkhaithli, ngo lam deuh, hmelchhe lo tak, zei deuh mai, fak leh sêltu tlachham ngai lo, mi rilru chak leh vengva, intelligent leh smart tih loh rual a ni lo. Thusawi thiam bawk si. ‘Hotu nih loh thiam lo leh number two, chhangdo ṭha kawl thei lo’ tiin a hmelma leh elreltute’n an sawi thin. ‘A hnuhnung hnung phûngin seh’ an ti ang maiin an kalsan zel, an ti bawk.
15. Hetiang vanneihna chhawng thum, ṭum thum zet dawngtu Pu Lalduhoma hian mi neinung tak tak, duhsaktu leh puitu chak tak tak pawh a tlachham ngai lo. Hun ṭha leh pawimawh taka min hruaitu Chief Minister hi hriselna ṭha tak neiin kalsual lo se kan ti hle a ni.
16. ‘Well beginning is half-done’ (A bul ṭan ṭhat chu a chanve zo) tih chu ZPM sorkar chanvo a ni. Mahse, hrawlpui an hmachhawn thuai bawk. Sudden Muanga, Khawnuam nula Lynda Hermawii leh Lawilo Dawrpui Vanity Fair châm chilh hlauhawm chu. Kristiana ṭhianpa a martar tâkna hmun kha!
17. Khawvel kal rempuiin sum leh hmasawnna ûm lutuk pawh Milian Beidawnga ram luhna kawng zau tak a la ni cheu. Kristiana master key, tâlla ṭha tinreng hawng thei chabi/chahbi kha engtia vawn him theih nge ni zel ang? Kohhran râwn tur a nih hmel. Thuthlung Hlui leh Thuthlung Thar te, Lal Isua ‘second thought’ te sawi kai a rem hmel tawh si lo?
18. Engpawhnise, tuam dam hna a pawimawh ber. Sorkar leh ZPM tih dik lo apiang sim nghal ni se la; an tih ṭhat zawng zawngte faka chawimawi turin Mizoram a inkau reng. Kal sual lo tur leh dai pelh lo turin kan duhsak em em a ni.
- F. Lalremsiama, Chaltlang. 8415994340