Written by
- Sangtea Chhangte

MIPUI LEH MUHCS–THU DIK KAN HRIAT A NGAI E!



Pu HC Vanlalruata thu ziak, ‘Mipui leh MUHCS’ tih Vanglaini 11.12.2026 chhuak kha, thu dik chanve hmanga mipui rilru hruai kawi tumna leh a chhan leh vang sawi tel duh si lova rate tehkhinna a ni a. A thu ziah hi point by point in i han bihchiang dawn teh ang.

1. Normal delivery Rs 5,000 vs Rs 20,000–Inthlauhna awm chhan

A thu ziakah khan Rs 5,000 leh Rs 20,000 inthlauhna Rs 15,000 chuang a ti a, a dik. Mahse, a chhan erawh a sawi lang tel lo a ni. Thu dik chu Mizoram sorkar hian Clinical Establishment (Registration & Regulation) Act, 2010 leh NABH accreditation milin hospital-te hi level 1, level 2, level 3-ah te a ṭhen a ni.

Level-1 (Nursing home/clinic) aṭanga seilian: Aizawl khawpuia private hospital tam zawk doctor 2-3 chauh nei, specialist awm lo, operation theatre pakhat, blood bank awm lo, etc. a man senso tlawm.

Level-3 (Synod Hospital, Durtlang): 200+ bedded, blood bank licence nei, NICU 20 bed, ICU 30 bed, specialist pawh tam tak nei, NABH accredited operation theatre 5 nei. PMJAY (Ayushman Bharat)-ah pawh hetiang tho hian rate a inang lo. Delhi AIIMS-ah normal delivery package Rs 9,000 a nih laiin nursing home-ah Rs 3,500 a ni a, hei hi India ram pum kalpui dan a ni.

A senso sân zawk chhan chu, a man a to vang ni lovin, a service a kim zawk vang a ni. Tin, Rs 5,000-a nau neite zingah eng emaw palh a awm chuan hospital lian leh changtlung zawk Synod Hospital-ah emaw, ZMCH-ah emaw an refer leh vek a ni. A tawpah a senso a lêtin a sang zawk.

2. ICU Rs 9,600 vs As per actuals–dâwt a ni lo

June ni 8 rate Rs 9,600 base rate a tih hi private hospital tan a ni a, hei hi 24 hours ICU stay, monitor, nursing care neite tan chauh a ni. He rate-ah hian ventilator, dialysis, inotropic support, antibiotic man hi a la tel lo bawk a, a hranpain an bill leh vek ṭhin. Synod Hospital-a ‘as per actuals’ tih nachhan chu, Synod Hospital ICU-ah hian damlo awm zat hi a tlangpuiin 70% chu district leh phai lam aṭanga refer, multi-organ failure, ventilator ngaite an ni ṭhin a, an awm rei dan tlangpui hi private hospital ṭhenkhatah ni 2-3, Synod Hospital-ah ni 8-12 te a ni tlangpui ṭhin bawk.

Kum 2024-25 chhunga Synod ICU bill audit report (MSHCS-in a nei)-ah chuan, bill sang ber Rs 4.8 lakh (thla 1 leh a chanve ventilator a awm) a ni a, a tlawm ber Rs 38,000 a ni. Heng thilte avang hian Rs 9,600 package-a khung luih chuan Synod Hospital-in damlo critical a la duh tawh dawn lo va, a tawpah mipui bawk a tuartu kan ni ang. Chuvangin, sorkar zawkin mipui hmakhaw ngai tak chungin, ‘A senso ang ang kan pawm ang,’ a ti zawk a ni. Hei hi Synod duh vang ni lovin, sorkarin mipui a ngaihtuah vang zawk a ni. Bill zawng zawng hi CAG leh third party auditor ten an audit leh vek ṭhin avangin, sum chheprelh theih a ni lo!

3. Thup rûk neia inremna leh confidentiality clause chungchang

Pu HC Vanlalruata hian RTI Act chhanna an pe duh lo niin a sawi a. MSHCS hi cooperative society a ni a, sorkar department direct a ni lo. RTI Act Section 11 hnuaiah third party information (private hospital-te sumdawnna thuruk) pek chhuah dawn chuan an consent lak hmasak a ngai ṭhin. Chuvangin, SPIO-in a chhang duh lo ni lovin, "Hospital-te consent kan la mek a, hun min pe rawh," tiin a chhâng a ni. Hei hi dân kalphung pangngai a ni a, confidentiality clause hi Synod Hospital nen chauh ni lovin, private hospital zawng zawng nena inremnaah a awm vek a ni.

A chhan chu, hospital pakhat rate hi hospital dangin an hriat chuan inelna thianghlim lo a awm theih avangin sorkar tan chuan fimkhur a ngai a ni. Tin, hetiang kalphung hi Memorandum of Settlement (MoU) standard a ni hrim hrim bawk a. Gauhati High Court petition-ah chuan, state sorkarin Mizoram Information Commission (MIC) thutlukna a khin lêt nachhan hi thu thup tum vang ni lovin, dan chungchang zawhna (question of law), society hi RTI Act hnuaia public authority a ni em, tih kha chiang lo a awm vang a ni.

Court-in, "Public money a nih avangin pe rawh u," a tih hnuah sorkar chuan a pe ta a ni. Hremna a ni lo va, thupek a zâwm a ni zawk. Tute party sorkar lai emaw chu ni se, mipui hmaa puangzar lovin an thup hlen daih duh hial mai awm e. Tin, Pu HC Vanlalruata'n a thuziaka, hetiang thil hi India rama a vawi khat thlenna a tih pawh hi thu dik lo a ni a, Kerala leh Tamil Nadu-ah pawh hetiang case hi a lo awm tawh a ni.

4. Ward rate Rs 2,200 vs Rs 5,000–Hun a inang lo

A tir lama inziak lut hmasate Rs 2,200 a tihte kha kum 2022 rate a ni a, tunah 2025-26 ah inflation leh dearness allowance avangin Rs 3,500-ah revise a ni tawh. Synod Hospital Rs 5,000 hi October 2024 thla aṭanga revise a ni a, a chhan chu thil man a san chhoh zel vang a ni. Rate revision hi nikum October ni 28, 2025-a tih a ni a tih erawh a dik a, mahse, a chhan a sawi tel lo thung.

MUHCS avanga private hospital-te tlachhe tur anga a sawi hi a letling hlauh zawk a, a dik lo hle. Tun dinhmunah hian, ka hriat sual loh chuan, MUHCS hnuaiah Mizoram chhungah private hospital 23 vel an awm mek a. ZPM sorkar hian an rate pawh ennawnsakin, sorkar hmasa health care bill tangkhang cheng nuai 340 chuang pawh a rulhsak zawk a ni.

Vai ram hospital vulh tum anga sawi pawh hi a dikhlel hle a. State pawna damdawi in lian ho nen inremna pawh an la siam loh laiin, sum tam tak senga phai lam damdawi in kan pan loh nan Aizawl khawpui chhunga hospital ṭhâte tihlen a tum zawk a ni. MUHCS hi, a bik takin keini ang sorkar zêm zen ve lo, thawh loh kara fairêl bêl ruak leh mai ṭhin khawsak harsa zawk tan chuan damna tur a ni a, a hlutna pawh a sang hle a ni.

A kalphung dik lo lai leh felhlel deuh a awm a nih chuan siam ṭhat zel tur a ni zawk a. Rate inang lo chungchang erawh thlei bikna ni lovin, service quality mil a ni tih hi mipuiin kan hriat thiam a ngai a ni. Kohhran damdawi inte hi engtik lai mahin sumdawng an ni ngai lo va, ram mipuite hriselna innghahna leh thlamuanna an ni zawk a ni.

- Sangtea Chhangte