KA MI NGAIHSÂN PU R. LALZIRLIANA

Thuhma

Mi fate chuan mi dang chanchin (biography) emaw, anmahni chanchin (autobiography) emaw an ziak ṭhîn. Kei erawh, mi chanchin ziak ve tûrin ka thiamna hian a tlin lo va, mahni chanchin ziak tûr lahin chanchin ziah tlâk ka nei hek lo. Chuvângin, mi dang chanchin emaw, mahni chanchin emaw ni lovin, ka politician ngaihsân êm êm, minister ni ṭhîn Pu R. Lalzirliana ka ngaihsân chhan ka’n ziak teh ang.

Amah Pu Zira chu

“Congress kha ka hmangaih êm a, Congress tihchhiat kha ka hlau va; keimah kha chhe zâwk ila pawi ka ti lo va,” titu Pu R. Lalzirliana hi vawi sarih MLA inthlanah lo ding tawhin, Mizoram MLA, Mizo zîngah a dinna bial ngai (Saitual, a hnûa Ṭâwi constituency)-a a zâwna vawi nga lai tling thei awm chhun leh a zâwna term thum minister ni thei awm chhun a ni. ‘Mizo zîngah’ ka’n tih kher chhan hi Mizoram MLA, Mizo ni lo zîngah Pu Nihar Kanti Chakma hi a bial ngai (Tlabung, a hnûa West Tuipui constituency)-ah a zâwnin term nga thlan tlin a lo ni ve tawh a; Congress ticket veka thlan tlin niin, Pu Zira hi Congress ticket-in vawi li leh MNF party ticket-in vawi khat thlan tlin a ni.

Ka mi ngaihsân Pu Zira

Eng party mi pawh ni se, Pu Zira hi mimal taka ka ngaihsân a ni. MLA nih a inhmehin hmêlṭha hi ka’n ti êm êm a, a âw phâwite hi a mâwi ka ti ṭhîn. Vawi khat chu fiamthu ni si, thu tak si hian, “Ka kum zât hi tûna ka kum zât ang tho ni siin, ka hmêl erawh Pu Zira hmêl ang pu daih ila ka ti,” ka ti chu, ka bula mi chuan, nui chungin, “Ka va’n âwih lo tak. I duh dâwn lo tih hi ka chiang êm!” a ti a, “Ka duh tak tak!” ka’n tih hrâm kha!

Mak si, ho deuh bawk si chu, Pu Zira hi cable TV-a an kawm zin ber pâwl a ni a; ZONET phei chuan vawi hnih lai an lo kâwm tawh nghe nghe. Chu chang a ni nâng, kan mi langsâr dang tam tak an kawm châng hian dârkâr khat ṭha an kawm hi chuan an duh tâwk mai ṭhîn. A ṭhen, dârkâr tling lova tlingtla ta mai te. Pu Zira erawh host Zonuni leh host Zorini te hian dârkâr hnih chuang ve ve zu han kâwm a! Heta ṭang rêng pawh hian Pu Zira hi mi dang aia a danglamzia a langin ka hria.

Mi huaisen, lang tlang

Mi hian hre thiam lovin, ‘A chapo,’ an ti leh ngawt ṭhîn. Mahni hi eng ni hawt si lovin mi hi chapo kan ti hma mai mai ṭhîn khawp a. Kei chuan chuti takin a chapo ka ti va hranpa chuang lo va, tûnlai Sap ṭawng takin mi confi tak a ni. Comedian pakhatin, “Pu R. Lalzirliana, mi lu zo,” a tih kha a dik hlein ka hria. Mi confi tak takte hi ka mi ngaihsân zâwng an ni fo. Chu zia chu Pu Zira hian a nei. A thil sawi tam takte kha dâwt hulhual a tam lo ngawt ang. Vawi khat Assembly House-a, “Lêm kan va der a...,” a tih te kha a hawtu tân huatthlala tak ni mah se, mipa tak maia zêp leh thup mâwi awm hauh lova khatihlaia a rilru puthmang a han sawi chhuak hmiah mai te kha alâwm a ngaihsânawm lehzualna. Dik nia a hriatah chuan tu mah a hlau lo va; mi hian, ka hmuh ang hi hmuin hre thiam ve hlawm teh rêng sela Pu R. Lalzirliana hi an ngaisâng êm êm zâwk dâwn a ni. Lo chapo ta rêng pawh ni se, chapona chhan tûr hi a ngah êm! Congress MLA a nih lai, Pu Zoramthanga ministry term hnihna, Pu Chama, Assembly Speaker a nih lai, house chhûnga buhfai theh phei a tum lai te kha a va huaisen êm!

Pu Zira’n, ‘Congress hi ka hmangaih’ a tih kha rinhlelhna chhetê mah ka nei lo. Congress a chhuahsan hnû thleng pawh hian Congress laka a lunglên ṭhinzia a sawi bâng lo.

Pu Hâwla ngaisângtu, Pu Hâwla ngainat

Anni pahnih hi induhsak tak an ni. Pu Hâwla lakah hian Pu Zira hi (a hun lai chuan) a inpumpêkin, dawl zawr tak meuhvin a zawr a, patling pui e ti lo hian Pu Hâwla bulah hian Pu Zira hi a pangchang (no) ru tlat ṭhîn zu nia! Pu Hâwla lakah hi chuan a hahdam tak meuh a, a pa en ngawih ngawih pawh ti ila, kan daw lo vang. Zirna lamah Pu Zira hi thleng thui falua lo mah se Pu Hâwla mi rin ber a ni tlat. Chanvo ṭha pui pui, MPCC Senior Vice President nihna te a chelhtîr a, lehkha thiam tam tak zîngah Pu Hâwla’n ama dawttu dinhmuna Pu Zira a dintîr hian rin ngam a nihzia leh rin tlâkzia a hria tih hi phat rual a ni lo. Pu Zira’n a tûn hma huna a lo khiat ve ṭhin thu te nên lam a zêp lo nasa, an chhûngkaw inrêlbâwl dân thurûk (a ṭha lo lai) chenin!

Congress minister a nih lai khân Saitual district kha champion-pui a tum hle a; mahse, Congress minister a nih lai khân a hlawhtlinpui thei ngang lo chu a ni. Loh theih lohvin Congress party a chhuahsan a lo ngai ta! Khatih hun lai rau rau chuan, a chhuah chhan kha âwm ka tihpui hle!

Pu Zira’n Pu Hâwla a fak

Pu Zira chapova ngaitu, mi fel leh sawisêl bote hian a inngaihtlâwmzia an hmuh thiamsak leh dêr lo! Duh ni sela chuan Congress party a chhuahsan hnu hian Pu Hâwla laka a lungnih lohna zawng zawng kha sawi chhuah tûr a ngah ve ngawt ang. Chuti chung chuan Pu Hâwla dem zâwng emaw, beih zui vakna ṭawngkam emaw sawi zui tûr zu awm mang tlat lo va! Beih chu sawi loh, chief minister a hrawn tawh zîngah Pu Hâwla chu leadership nei ṭha ber a nihzia te, Mizoram tâna hna a thawh nasatzia te a la sawi zâwk a ni.

Thu mu hnu kan kaih thawh ni lul lo se, Saitual district ngiat thu-hlaah khan CM Pu Hâwla nên khân thu inhmu chiah lovin, an inbakkaih deuh hial rêng a. Pu Hâwla lah a tih tawh loh lamah chuan ti lo bur mi a lo ni vei chhap bawk nên! A tâwp lamah phei chuan a tawngkhawng ta deuh pawh ni fahmiang, Pu Zira chuan a rilru nat thu leh a lungâwi loh thu a lo sawi ve hmiah a ni âwm e. Mahse, lungâwi loh avânga thu tâwp siam nghâl rum rum lovin, “Heti lo deuh hian sawi dân a awm reng a,” zu ti thei zêl a maw le! Khatihlaia patlinga pumpa, a tlâwm lutuk leh khawngaih thla a la lutuk kha ka lainat ngawih ngawih mai.

Congress a chhuahsan

“Politics-ah chuan ṭhian hlun a awm theih loh va, hmêlma hlun pawh a awm theih loh,” an lo ti mathlâwn lo va, khati taka inhmangaiha induhsak, dâwi sa tak ngial pawh an inei ṭawm duh ang tih tûr hial khawpa inkawp kha hring nun khawvêl her sual chuan Pu Hâwla leh Pu Zira te chu a lo inṭhentîr ta si! Inṭhen hi a nâ asin le! Thih nên a lêm chuang lo. Khatih lai khan kei pawh ka mittui a rawn hnâm ve sawk mai nia!

Chutia Congress rawng huai berte zînga mi sêr thlâk a lo nih tâkah chuan a sa himna tûr zawngin, thinlung taka a duh thlan ni miah lovah a inbarh luh a lo ṭûl ta a. A râltlânna tûr lah leido bera a neih MNF party a la ni ta dah a. “Hmangaih ngai lohvi chu ‘Hmangaihi’ ka ti ang,” (Rom 9:25) tih ziak ang khân! MNF ideology a tuipui vâng ni lovin, ṭûlna avâng zâwkin! “MNF-a i luh chhan hi an ideology-te i tuipui vâng nge, district pe theitu che party an nih vâng?” tih zawhna a chhânnaah, “An ideology lamah chuan ka tuipui hranpa lo va, ka duh ber zâwk chu (keimah, selfish takin) district implement kha ka duh ber a,” a ti.

Saitual district champion-pui tum ta rêng rêng chuan district pe theitu nia a ngaih ber a zui mai loh nâkah! Tichuan, MNF chu a lo ni ta a! A bial ngai (Ṭâwi/Saitual)-ah ngei chuan a zâwna a term ngana atân thlan tlin a ni a; MNF chuan sawrkârna siamin Saitual District chu tihpuitlinin a lo awm ta a ni.

BJP sâwmna a hnar

“Politics-ah ka future ṭha zâwk a awm a, ka thlang sual erawh kha chu, vawiin ni hian tlêm chuan inchhîrna deuh ka nei,” a ti a. Congress-a a chhuah hlim khân Central BJP lam pawhin an lo bia a ni âwm a, state party president atân mai ni lo, campaign-na tûr sum tam tak te leh NDA-a an thawhpui MNF party nên ṭang dûna chief minister ni tûr hial pawhin an lo tawktarh a ni âwm e. Chumi thlahlel chu ni se, vawiinah hian Pu Zira hi a la MNF hauh lo vang. Mahse, ngaihtuahna thui tak neiin BJP hotute sâwmna chu a hnar fithla ta a ni. Khatihlaia BJP a zawm ta mai lo kha a inchhîr deuh thu MNF committee-ah pawh, “Ka sawi tawh,” a ti leh hmiah!

Congress tlâk chhan kha

Kum 2018 tlâk chhan kha, “Congress khân zû an zawrh vâng a ni em?” tih a chhânna chu, “Congress kan tlâk chhan te chu ka chhuah vâng alâwm! Kei kha chhuak lo ila kan tling hrim hrim,” a ti a. Kan âwih leh âwih loh erawh thu hran ni se, a dikna chen pawh a awm ang. Amah hi mi chak a ni a, ama bialah ngau ngau chuan ani tluka hero an awm ka ring lo. Kum 2023-ah ama bial ni lovah a ding a, a tla ta chiah rêng a ni. Khami kum pawh khân Ṭâwi bialah vêk dintîr leh ni se chuan a tla lo maithei. A awmna party hotute thu âwiha bial danga a han ding kha chu a tân chuan ânchhia hi a ni ringawt!

Mi nghet Pu Zira

MNF ideology tuipui si lo, tûn thlenga a la awm hi MNF tân chuan malsâwmna ropui tak a ni. “MNF ideology i tuipui lêm loh thu i sawi a, MNF-ah hian i nghet tak tak meuh em ni chu aw (?) a tih theih a,” tih chhânna hi a ngaihnawm asin. “Ka ngheh tak takna chu maw, ka kum nên ka ngaihtuah a, zuang lâwr zuang lâwr rual niin ka inhre tawh lo tlat,” a tih hian MNF laka a rilru puthmang a tichiang hle. MNF ideology chu lo tuipui viau mah suh se, party-a rinawm kha a ni lo’m ni kan duh ber?

Missionary tam tak a châwm

Pu Zira hi Pu Zoramthanga policy pakhat tihlawhtlingtu pakhat a ni kan ti thei bawk ang. Kum 2007 bâwr chho khân Pu Zorama khân missionary nuai khat tirh chhuah a tum thu kha a sawi ṭhîn ni khân ka hria a. Pu Zira hian a MLA hlawh aṭangin missionary eng emaw zât a châwm ṭhîn a ni. Nuai khat êm êm erawh châwm lo mah se, mi pakhatina (a) châwm atân chuan a tlêm êm mai kan tihsak ngawt thei lo vang.

Mi (inngai)tlâwm

Pu Zira ‘chapo’ titute kha – a inngaihtlâwmna hi in lo hmu tel em? Chapo nia in ngaih lai khan tlâwm a ṭûl hunah chuan a inngaitlâwm teh asin. Amah duhsaktu ṭhenkhatin a duhna bial ngeia ding tûra an party hotute va nawr tûra an tih pawhin Pu Zira chuan, “Mahni tâna chakai khawrh rual kan ni lo ve, ka ti lo mai ang e,” a ti te hi ṭawngkam chapo kan ti phal meuh ang maw? “Kan unit-te’n theih tâwp chhuahin min ti tho va, mahse, ka tling zovin ka ring chuang tawh lo, ka chance ka hloh tlat tawh,” a tih te hian chapona lam a hawi lo. A dinhmun a va han inhre chiang tehlul êm! Mi chapo tak chu ni se, “Khawi bialah pawh ka tlin ka ring,” a ti ngei ang.

“I ngaisâng lutuk a, i fak chawp mai mai a ni,” min ti maithei. Ni e, a nun ze ṭhat rûkna leh a ngaihsânawmna lai hi ka hmu thiam bîk tlat alâwm! Pu Zira, hrisêlna ṭha nên dam reng se, a kal zêlna tûrah Lalpa’n malsâwm zêl rawh se tiin duhsakna ka hlân e.

Tlângkawmna

He ka thuziak hi mi rilru tihnat tuma ziak ka ni lo va; keima ngaihdân ve mai mai a ni tih hriain ngaih lo lama ngai lo tûrin, chhiartu zawng zawngte ka chah duh che u. Ka ziah châkna a rei tawh angreng a, mi dang mitmei ka vên luatah ziak lovin ka pâmṭûl leh ṭhîn. Tûnah erawh, kan khawvêl zin kawng pawhin tâwp lam a hnaih tawh bawk alâwm, tiin ka thup reng peih ta bîk lo. Kum tam tak Pu Zira chungchânga keimaha thuziaktu awm puan chhuah a lo ni ta hi ka lâwm hle a ni.

– V. Kûngtea, Awmhar Cabin, West Saizawh