Written by
- Mahmuaka Chhakchhuak

THIL PATHUM

Khawvel mihring zingah hian Lal Isua, Shakespeare, Abraham Lincoln, George Washington leh Napoleon Bonaparte te hi an chanchin sawi hlawh leh ziah tam ber an ni a, hei hi a indawt dan a ni. Amaherawhchu, hei hi kum 1976 daih tawha mi a nih avangin tunah erawh chuan mi dang hming pawh a lang tawh mai thei a, anni aia langsar an lo awm maithei tawh a ni. Anni pangate hi mi chungchuang an ni a, an hun lai ṭheuh chuan anni tluk tur an awm kher lo ang tih tur hial a ni.

Lal Isua chu keini Kristiante phei chuan a chanchin kan hre hlawm viau a, khawi hmunah pawh a chanchin chu kan sawi tam ber a ni. Pathian Fapa (Pathian fapa tih nen ngaihfin loh tur a nia) a nih tlat avangin a chanchin hi sawi a nuam a, he leia kum thum chhung vel chauh rawngbawlna a neih lai chanchinte kha vawiin thlengin kan la sawi ning thei ngai hek lo. Kum 33 vel thleng chauh dam mah se, kum sang tam tak chhung sawi daih tur chanchin a nei miau si a ni.

Lal Isua dawta mi dangte hi chuan hmeichhia leh mipa inkara pangngai taka hrin an ni a, zawlnei hrilh lâwk pawh an ni ve lo. Anni pali zingah hian Abraham Lincoln hi a piang hnuhnung ber a, a pian hma kum 200 chuang daih tawhah Shakepeare chu lo piang tawhin a lo boral leh tawh a. Tin, anni pali zingah hian America President pahnih an awm a, George Washington leh Abraham Lincoln te hi an ni. Washington hi a hmasa zawk nâin, an chanchin ziak leh sawi tamah chuan Lincoln hnungah a awm thung.

Shakespeare chu literature lama English mite tihausatu a nih laiin, Napoleon chu hnam chhan nana sipai huaisen, mi rothap tak a ni thung. Hetianga an boral tawh vek hnua kil hrang hrang aṭanga mi dangin an chanchin sawi leh ziah tam lamah chuan Shakespeare hi a chungnung ber a, a dawtah Lincoln a ni a, Washington leh Napoleon ten an dawt leh a ni. Amaherawhchu, anni hi khawvel awm chhung pawha an hming kan lam rîk reng turte an ni a, anni aia chungnung an awm tawh kher lo hial awm e.

Heng mi pangate hian inang veka an neih thil pathum a awm a, chungte chu–rinawmna, tumruhna leh inngaihtlawmna te a ni. Hengte hi vawiin thlenga mihringin kan la mamawh reng a ni a, kan ni tin khawsakna hmunah leh mimal nunah pawh kan neih reng fo tur a ni. Pathum zinga pakhat pawh hi kan neih loh chuan mihring hlutna bo hial thei khawpa pawimawh a ni.

Lal Isua pawh khan rinawmna ngawr ngawr kha nunpui ringawtin, thil dangte hi amahah hmuh tur awm lo se la emaw, nei lo ta ni se la, a mission kha a hlawhtling hauh lo ang. Chutiang bawkin Washington leh Lincoln te pawhin ram an hruainaah tumruhna emaw, inngaihtlawmna emaw kha nei loin, rinawmna chauh kha nei ta ni se la chuan heti tak hian an chanchin hi kan sawi tam hauhin a rinawm loh. US President an nihna chu an hming kan sawi lanna awm chhun emaw chauh a ni ang a, mi dang aia kan dah chungnunna tur a tam lo maithei. Chutiang zelin Shakespeare leh Napoleon tan pawh heng thil pathumte hi a pawimawh lo bik lo a, an nun tichaktu atan leh an hming hriat reng a nih phah theihna chhan pawh a ni ti ila kan sawi sual kher awm lo e.

Rinawmna hi vawiin thlenga tu pawh maiin kan la mamawh leh kan nunpui tur thil pawimawh tak a la ni reng a, khawvel a lo changkang tain kan khawsak a lo danglam deuh ta a nih pawhin kan mamawh lohna a awm chuang lo. Lal Isua khan a nuna a lantir ber chu rinawmna a ni. Mipa tel loin hmeichhe chhûl aṭangin a lo piang a, a lo pian aṭang chuan a chanchin ngaihven a ni nghal a, a thih ni thlengin khawvel mihringin a chanchin ngaihnawm kan la ti fo a ni. Chung zawng zawngah chuan a rinawm lohna sawi tur hria pakhatmah an awm lo a, dâwta an hêknaah pawh rinawmna chu vawng zelin, a boral dawn darkar thlengin a nunpui a ni.

Washington, Lincoln leh Napoleon te pawhin mipui rawng an bawlnaah rinawmna an nunpui a, an rinawmna avangin zuitu mi sang tam tak an neih phah bawk rêng a. Mihringin rinawmna a neih tawh loh a, a hloh tawh chuan a zahawmna a hloh nghal ti ila kan sawi sual kher lo ang.

Tumruhna hi rinawmna anga pawimawh a ni. Heng kan mi sawi pangate nunah hian tumruhna hian darkar khat pawh a kiansanin a rinawm loh a, an thinlungah thûk taka an neih reng a rinawm. Tumruhna avanga an nun an tihchhel dante pawh thui tak sawi tur an nei a, ngaihnawm tak taka sawi tur an nei hlawm; entawn tlak khawpa tumruhna nei an ni. Chuvang tak chuan an nun chu hlawhtlinna hmunah an hruai thlen phah a, mi dang chungah an lên phah a ni. Abraham Lincoln khan khati tak khan tumruhna nei lo se la chuan America President a ni hauh lo ang. Napoleon khan tumruhna a neih avangin a nih kha sipai huaisen a nih a, a hming kan la sawi fo. George Washington leh Shakespeare te pawh kha an kawng zawh a ngaihnawmin, tumruhna avangin an hming an chher phah a nih hi.

Inngaihtlawmna hi an nun chelh nghettu pawimawh ber a ni hial ang. Lal Isua khan a hre chiang a, inngaihtlawmna nunpuiin khawvelah rawngbawlna a nei a; kum thum chhung vel emaw chauh rawngbawlna a neih chhung khan mi tam tak thinlung a hnehna hmanrua ber chu a inngaihthlawmna kha a ni.

Rinawmna leh tumruhna ang bawkin inngaihtlawmna hi a pawimawh a, dah hniam theih a ni lo. Khawvela hmeichhe hrin zinga mi pawimawh pangate ang hian keini pawhin kan boral hnu leh kan awm loh hnu pawha kan chanchin an la rawn sawi ve reng theihna atana thil pawimawh tak chu tuna kan han sawi tak thil pathum–rinawmna, tumruhna leh inngaihtlawmna te hi khawvel awm chhunga pawimawh reng tur a ni.

Kan hmel ṭhat leh chhiat hian awmzia a neihna hmun chu hmun eng emaw bik chauhah a ni a, kan boral hnuah chuan awmzia a nei lo. Nimahsela, rinawmna, tumruhna leh inngaihtlawmna erawh chu kan chanchin timawitu a ni a, kan boral hnuah pawh mi dangin kan chanchin an la rawn sawi huna sawi nuam an la rawn tih ber tur a ni ang. Chuvangin, kan dam lai hian eng kawng pawh zawhin tlan mah ila, rinawmna, tumruhna leh inngaihtlawmna te hi kan neih reng a, kan nunpui reng a pawimawh a; kan dam lai lungphunna pawimawh tak a ni.

- Mahmuaka Chhakchhuak