Written by
- VL Hruaia.

TUTE NGE MIZO CHU?

Vanglaini chanchinbu October 13, 2026 chhuakah khan Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo khan ‘Tu nge Mizo chu?’ tih kha a rawn ziak a. Mithiam leh chhui zau a ni a, ani ziah dan zâwng chuan ziah ka tum ve lem lo. Democracy ram a ni bawk a, ka ngaihdan mâwl tê rawn sawi chhuah ka tum ve mai a ni.

Mizo hmeichhiain hnam dang pasala a neih chuan a fate chuan Mizo nihna an chhawm thei lo ang a, tribal emaw, schedule tribe nihna an chhawm theih loh hi a dik dawn em ni? Eng chinah hian nge kan tan bun ang? Kan Ex-CM-in, ‘Corruption chu laiking mei anga a zuih chin tan a harsa,’ a tih ang deuhin, khawi chinah nge Mizo original leh thlah pawlh chu kan tan bun ang aw, ka ti a ni.

Heti zawng hian lo ngaihtuah ve teh. Lungtian lal Lianphunga ten khawthlang Tuikuk (Rangamati/Chengri phai) an rûn khan Tuikuk chu salah an rawn hâwn ṭeuh a. Hun a rei hnuah chuan Tuikuk khua ni turin khaw pakhat an siam a, chu khuaah chuan Tuikuk an awm khawm ta a. An thlahte chu Tuikuk chu an ni ta zel a. An fapate’n Mizo nula an nei a, an fanute’n Mizo tlangval an nei bawk a; an khuaah chuan Mizo chhungkuate pawh an pêm lut bawk. An thlahte chu Mizo an ni ta vek mai a, sawrkarah pawh hna ṭha tak tak an thawk. Heng mite thlah hi Mizo an ni lo, tiin kan thian leh mai dawn em ni?

Tun hma deuh khan Mizoramah Khasi, sawrkar hnathawk, Mizo nula nupuia nei a, an thlahte pawh Mizova kan chhiar tak zel an awm a. Chutiangin, missionary hna thawk te, lung chhera inhlawh leh sumdawng te an awm. Mizorama châm hlen ta tam tak an awm bawk. An pi leh pute pawh hnam dang hming la pute pawh an awm a, an tu leh fate erawh chu Zohmangaihi/Zohmangaiha te an ni ta hlawm. Sawrkarah hna duhawm tak takte an thawk a, kohhrana kan upate leh khawtlanga mi pawimawh tak takte an ni. Chung mite chu, ‘Mizo i ni ve lo’ tiin schedule tribe aṭangin kan paih leh dawn em ni?

Tuikuk leh Khasi thlahte chauh kan sawi a, sawi tur a tam hle ang. Midum kan tih mai, Bihar aṭanga lo kal a, kawng siamtute leh hna hrang hrang thawka Mizo nupui fanau neia châm hlen ta, hâwnna tur nei tawh chuang lo te, an thlahte Mizoram sawrkar, khawtlang leh kohhranah pawh mi ṭangkai tam tak an awm a; Assamese te, Bengali te, Gorkhali leh Panjabi te pawh. Heng mite hi sawi chhuak dawn ila thil zahthlak tak a ni tawh. Kan kohhrana khaipa ṭha tak takte leh khawtlanga mi ṭangkaite leh kan ṭhenawm te nen lam hian sawi tur tam tak an awm thei ang.

Heng ‘hnam dang’ kan tihte hi kan Mizo nulate’n lo nei pawh ni se, Mizo (saphun) an nih duh a, an hming lah hming dang nei chuang lo va, Mizo hming ngei, Mizo hnam ngei leh kan sakhua ngei zawm duh an nih chuan tun hmaa Mizova kan lo pawm tawh angin pawm mai hi a ṭha lo’m ni? Mizo chu an ni mai lo’m ni?

Kan ngaihsan em em Israel-te chuan chîm ral an hlau ve lo a niang; an sakhua leh culture an zawm duh phawt chuan an rama awmah leh hna thawk atan an pawm a, hnam hrang hrang an lût hum hum reng a ni.

- VL Hruaia