Thiamna inhlan chhâwng kan ni
Zu ngawlvei pa pakhatin a chhungte hnenah, ”Ka zu in ringawt in sawi a, ka bawnghnute in in sawi ve ngai si lo,” a ti a. A dik hmel hle.
Social media platform hrang hrangah ziaktu chi hrang hrang kan awm. Keimahni mimal thiamna ringawtin a daih lo, Google, AI, mi dang kamchhuak, mithiamte lehkhabu ziah, mahni ṭheuha kan tawnhriat leh mi dang tawnhriat leh thiamna hmanraw chi hrang hrang atanga fawm khawm hmanga ziakin kan pho chhuak ṭhin. Chutiang chu kei pawh ka inbuatsaih dan a ni tlangpui ṭhin.
Hetihlai hian, social media platform hrang hrangah ka thuziak ve thin chungchangah mi hmusit tak taka ṭawngkam feikibâra mi khawh pawp pawp duh leh, ka ziah ve a nih avanga mi deusawh tak tak, mi ngaitheilo hrim hrim tam tak ka tawng ṭhin. Mithiam dang ziahte pawh hi han belhchian chuan anmahni iráwm chhuak thiamna ngau ngau a awm bik chuang si lo. Engati nge kei hi min ngaihtheih loh riau bik le? A ziaktu mihring nihna leh hmel, pumrua leh dinhmun azirin thil ho deuh pawh ziak se, an sawisel ve ngai loh? Zu ngawivei pa tih ang deuh khian, ngati nge keima ziah hi an hmuhmawh bik tlat ṭhin le tiin ka dâwn vawng vawng thin.
Mihringte hian mihring hmasa ber aṭangin thiamna, finna, hriatna leh theihna te kan inhlan chhawng zel a. Tumah hi famkim saa piang Pathian ang an awm lo. Chuvangin, chhungkua, zirna sikul leh khawtlang leh ram kan neih a ngai ṭhin a ni.
Mi zawng zawng hi thiamna (talent/gift) nei vek kan ni, mahse, a inang vek lo. Mi pakhatin a thiam chu mi dangin a thiam ve kher lo va, mi dangin a thiam chu mi pakhatin a thiam ve lo thei bawk. Hei hi mihringte a huhova awm khawm tura Pathianin min siam dan pawh a ni.
Entir nan, zirtirtu chuan zirlaite a hrilhfiah thiam a ngai ṭhin. Doctor-in damdawi leh enkawlna lamah a thiam a, chutiang thiamna chu a nei. Musician chuan zai leh hla sak leh hla phuah a thiam a, carpenter chuan thing rem khawma thil siam leh in sak a thiam. Farmer chuan lo enkawl leh thlai chin a thiam a, leader chuan mi hruai leh ruahmanna siam a thiam ṭhin.
Mi ṭhenkhat, mi dang ngaihsak, ngaihdam leh fuih thiam an ni a; thiamna chu a lo lang nghal vek lo. Zirna, hnathawh leh hman chhuah zelna hmangin a lo puitling a ni fo.
Kristian ngaihdanah phei chuan Korinth 12:4–7 chuan, “Thlarau Thianghlimin mi tinte hnenah thilpek (spiritual gifts) hrang hrang a pe a, chu chu kohhran leh mi dangte ṭangkai tura hman tur,” a nih thu a sawi. Mi zawng zawng hi thiamna nei vek kan ni a, mahse, thiamna hrang hrang neiin, chu chu zir leh hman chhuah a ngai a ni. A tam zawk chuan lekhabu aṭang chauh ni lovin, hriatna leh thiamna an inhlan chhawng ṭhin.
Thil hi tihian a danglam a ni: Lekhabu aṭangin hriatna (knowledge) kan zir. Zirtirtu (teacher/mentor) aṭangin dan leh hman dân kan zir. Experience (tihchhinna) hmangin an thiamna kan tipuitling ṭhin.
Doctor chuan medical book a zir hmasa a, mahse, damdawi a enkawl tak tak hma chuan a thiamna a puitling mai lo; hospital-ah practice a nei a, doctor senior-te hnen aṭang pawhin a zir. Musician chuan music theory leh notation a zir thei, mahse, zai & hla sak leh instrument tum thiam tak chu practice tam tak hmangin a thiam a. Carpenter chuan thinga thil siam dân a zir thei a, mahse, kut hnathawh chu tih chhinna hmangin a lo puitling a ni.
Chuvangin, lekhabu chuan hriatna a pe a, mahse, thiamna tak tak chu zirna, zirtirtu hnen aṭanga hriatna a dawn leh a taka tih hmangin a lo puitling a. Hriatzauna (knowledge) chu zir chhuah theih a ni a; skill (thiamna) chu zirna leh hman chhuah zelna hmangin a lo puitling a ni.
Hetiang hi mihringte nihna leh dinhmun mek a ni. Kei pawh PS–University level thleng ka zir ve a, a taka thil chi hrang hrang tawnhriat chawp pawh ka ngah. Hmabak erawh thlân khur luh hma zawngin ka la nei ṭeuh. Keimah ang vek hi ka mihringpuite kal mek dan pawh a ni. Mizo ze ṭha lo leh tenawm tak chu, tu paw'n thu ziakin sawi se, an tum tak (subject matter) hre duh si lo, an mizia leh dinhmun leh pianphung leh hmel aṭanga teh a, diriam kan chin ṭhinna hi a ni. Keimah anga beih tawk ve pawh hi an awm nual tih ka hria a, ka khawngaih ṭhin hle.
Mahse, Pathian aṭanga talent/gift ka neih hi ka zahpui lo va, mi dang nunah ka buai hek lo. Ka dinhmuna ding ve leh ka tawn ang tawng ve mekte pawh kha zâm mai suh u. Thihna paltlang vek tur, thi thei, damlo thei leh khawvel thuhmun chen vek kan ni. Mi hmuhsit ching leh intivei ho hi an nun a hahdam lo tih kan hriat a ngai. Chuvangin, ṭan la sauh sauha theihtawp chhuah zel zawk tur kan ni e.
- Dr. C. Lalrampana