KHAWZAWL HMANGAIHTU C. VULLUAIA
Pu C Vulluaia (kum 91) chuan October 1, 2026 chawhnu dar 3:30-ah khan chatuan ram min lo pansan ta tih ka hriat rualin, Khawzawl hmangaihtu chuan mual min lo liam san ta, tih hi ka thinlungah a awm nghal a; pawi ka tiin ka ui tak zet a ni. Khawzawl min hmangaihna kha vawiina mi tam takte hi chuan kan hre mumal tawh lo mai thei a, chuvangin, hriat ang angin han ziak ila a ṭha ang e.
Kum kal liam tawh lamah khan Khawzawl hi district headquarters atana ruahmanna lo neih tawh ṭhin a ni tak nâin, a tak erawh a thleng mai ngai lo a. Hriat theih china a hmasa berah chuan, Pu Ṭhena sorkar lai (PC kaihhruai sorkar) khan Khawzawl hi a hmun a laili a, a chhehvel khua tam dan a hriatin sumdawnna khawpui atan buatsaih a tum niin an sawi ṭhin a. Amaherawhchu, an sorkar chhung khan hmalakna engmah nei hman loin a zuzi ral ta mai a.
State kan nih hnua sorkar kan neih hmasak ber Pu Laldenga kaihhruai sorkar an rawn pian khan One Man Commission atan Lalbiakthanga, IAS ruat a ni a; ani chuan Khawzawl chu district headquarters atan a lo ruahman tawh bawk. Hei pawh hi sorkar inthlak vangin chhunzawm a ni ta lo.
Kum 1993 inthlanpuiah chuan Khawzawl bialah Pu C Vulluaia chu MJD ticket-in a rawn ding a, vote 3,506 hmuin Pu Tawnluia chu vote 36 lekin a hneh a. Pu Lal Thanhawla kaihhruai sorkarah Minister of State niin, Law & Judicial, Trade & Commerce, Social Welfare, Excise & Taxation department-te a chang a. Khawzawl tan thil tam tak a ti a, khawtlang hruaitute nen pawh an thawhhona a ṭha viau. Pu Lal Thanhawla kaihhruai sorkarah pawh chuan Five Men Commission din a ni a; H Raltawna, Biakthansanga, RL Thanzawna, P Lalnithanga leh Lalthlamuana te an ni. Anni ruahman danah chuan, Aizawl District chu district pathuma ṭhen tur a ni a, Khawzawl leh Mamit chu district headquarters atan rawtna an siam chu Council of Ministers-ah By Circulation hmangin File No. J.11012/2/96-POL (Vol-II) chu kal kualtir a ni. Member 16 zinga 12-te chuan signature an pe tawh a, an zavaia signature pe mai tura ngaih a ni a. Khawzawl bialtu MLA Pu C Vulluaia (MoS) chuan signature a pek zawk velehah chutianga Khawzawl District Headquarters ni mai tur chu a lawm em avangin October 10, 1996 zanah hetiang hian MPRO WT-ah thu a rawn thawn a:
To, The President, Congress (I), Khawzawl
‘Khawzawl is selected as the Capital of Mizoram East District. Congratulations to you all.’
Hetiang thu kan han dawn rual rual hian Khawzawl mipuite chuan lawmna avangin lirthei kan neih ang ang thawh chhuahpuiin zankhuain Khawzawl khaw chhungah kan tlan kual a, ri thei tinreng nen kan lawm a, aurinna hmangin kan lawmzia kan puang chhuak reng bawk a. A tuk October 11, 1996-ah pawh chuan Govt. Middle School Headmaster Pu H Chalkhuma hoin school naupang zawng zawngte chuan Taidawnkawn aṭanga Vengthar thlengin district thar lawmna kawngzawh an nei a. Hemi ṭuma an auhla ber chu ‘Chief Minister Lal Thanhawla dam reng rawh se’ tih a ni. Khawzawl mipui zawng zawng kan hlim a, hetianga school naupang kawngzawhte hi dawr ṭhenkhatte chuan chithlummûm (sweet) an lo vawrh chuai chuai bawk.
Amaherawhchu, beisei loh lamah chutia kan hlimna chu buaina bul ṭanna alo ni zawk hlauh mai le! WT message kan dawn chu Champhai MPRO duty-te chuan an lo hriatin, Champhai chanchinbumite an hrilh nghal a, a rang a rangin Champhai mipui ko khawmin, Action Committee an din ta rum rum a. Chief Minister Pu Lal Thanhawla South Korea zin tur chu khalh hman ngei turin October 13, 1996 (Pathianni)-ah Aizawlah an tlan thla nghal a, CM chu an zuk hneh leh ta. Khawzawl bialtu MLA-in a hun hmaa a lo puangzar chu dik lo tiin file kal lai chu a hnûk kîr leh ta a!
December 10, 1996-ah Chief Minister chuan notesheet-ah, “Even before many Ministers could see the proposal being circulated for their opinion, some irresponsible Ministers divulge the proposal to the people. It was quite possible that some Ministers many do not agree to the proposal and may even want to discuss verbally. Therefore, the file was called back. I shall call the meeting as early as convenient,” tiin a ziak a ni.
Boruak a reh deuh vang vang a, a bik takin keini Khawzawl mipuite chuan Khawzawl chu district headquarters atana official taka an puan hun kan nghak a ni ber zawk. Nimahsela, December 12, 1997 chawhnu dar khatah Commission member pathum (C Nag, H Raltawna leh Hauṭhuama) te ruahmanna angin Champhai, Serchhip, Kolasib, Mamit leh Lawngtlai te chu district headquarters atan an rawn puang ta thut mai a. Mizoram khawchhak lama district headquarters atana Khawzawl puang loa Champhai puan a ni ta daih mai chu kan thin a rim hlawm hle a, a ṭhente lah an ṭap rawng rawng bawk.
Tichuan, pawl hrang hrang aiawhte chu Pu Ziona te in, Vengtharah kal khawmin, sorkar dawr dan turte an ngaihtuah a. Chutianga hun an hman mek lai chuan tlangval ṭhenkhat thinrim chuan PWD godown kalhna tahla vaw chhiain, gelatine eng emaw zat an la chhuak a; sorkar office pawimawh 14 lai chu an vaw chhia a, a ṭhen an hâl bawk.
Chutihlai chuan tlangval ṭhenkhatte chuan Champhai nena kan inkara Tuipui lei (bridge) chu hâl chhiat tumin gelatine nen chuan an kal a, nimahsela, Champhai lamin an lo veng hman hlauh a, an hâl thei ta lo a. Sorkar pawh chuan chutianga Khawzawl mipui thinrimin sorkar hmun pawimawh an sawisa chu veng turin CrPC 144 hmangin curfew a puang zui a, Aizawl aṭangin Police leh CRPF ṭhahnem tham tak an rawn chho nghal a ni.
Chutianga sorkar hmun pawimawh tihchhiat a nih tâkah chuan Khawzawl Police Station-ah thubuai ziah luh a ni a, case pawh Khawzawl PS case no. 108/1997. Dt. 14. 12. 1997 U/S 147/ 448/ 427/ 436/IPC a ni. He case hmang hian December 13, 1997 zanlaiah Khawzawl tlangval 10 lai chu man an ni a; chung tlangvalte chu–KC Ngurbiakzuala, Phairothanga, FK Roinmawia, H Vanneihthanga, Lalruatliana, Lalfinga, Lalrintluanga, Vanhlira, Lalṭhakima leh Vanlalsawma te an ni. Veng hrang hranga awmte an ni a, hemi zanah la la hian Aizawlah phurh thlak nghal an ni a, Central Jail-ah dah luh an ni. December 24, 1997-ah PR Bond-a chhuahtir leh an ni a, a tuk mai chu Krismas a nih tawh si avangin lirthei engmah a tlan tawh loh avangin tlawmngaiin Vaivakawn YMA President Pu K Zamawia chuan a lirthei hmangin Pu F Rotluanga nen Khawzawl tlangvalte hi an dah chho a; Khawzawl Vengtharah pangparṭhi nen lo hmuah an ni. Heng Khawzawl tlangvalte hi kan theihnghilh tawh ngai lo ang.
Chutianga ngui taka kan awm lai chuan MNF hruaitute chuan October 9, 1997-a an inhmuh khawmnaah kum 1998 inthlanpuiah hnehna an chan a, sorkarna kan siam a nih phawt chuan Khawzawl chu district headquarters-ah an dah ngei tur thu an rel a. An rel ang ngei chuan an sorkar aṭanga kum sawm liam dawn ṭêpah September 1, 2008-ah Khawzawl chu district headquarters atan an puang ta a. Khawzawl puan a nih rual hian Hnahthial leh Saitual te pawh district headquarters atan puan an ni.
Khatia Congress sorkar laia Pu Vula’n Khawzawl mipuite min lawmpuina thu a rawn thawn kha ‘Thurûk vawng lo’ tia dem chu a ni ngei mai tak nâin, nakin lawka puan chhuah mai tur min lawmpui avangin min rawn hrilh hmasa a ni mai a. A bial, Khawzawl mipuite tan chuan chu thu lawmawm tak avang chuan awm hle hle thei loin mahni lirthei neih ang ang nen tlaivarin kawng kan zawh a, aurinna hmangin kan lawmzia kan puang dum dum bawk a nih kha. Pu Vula a han boral tâkah chuan min lo hmangaihzia kan hre thar a, Khawzawl tana a thil tih kha kan theihnghilh mai loin kan la hre chhuak fo tawh ngei ang. Politics avangin emaw a mimal chanchin an sawi rîk huna ‘Thuruk vawng lo’ ti an lo awm a nih pawhin, keini chuan ‘Khawzawl hmangaihtu’ tiin kan sawi zel fo ang.
- Mahmuaka Chhakchhuak