KHUA A HAR DUH MANG E
October 16, 2026 aṭanga neih ṭan Lehkhabu Pho Rûnpui thawh rukna (LPR-6) chu October 24, 2026 (Inrinni zan dar kua) velah a lo zo ta. Hemi hun hmang tura Lunglei aṭanga rawn kal vang vang a, hemi ṭiaka haw let leh vang vang mai han nih chuan khua a har duh hle mai.
LPR-6 hi a hma thla hnih vel aṭanga ruahman lâwk tawh niin, he huna pho hman tur hian mi ṭhenkhatte chuan lehkhabu kan lo inruahman hlawm a. Chung zingah chuan keimah ngei pawh lehkhabu thar neih tumin theihtawp ka chhuah ve a, lehkhabu pakhat zawk ‘Hma lam panin’ tih chu In Lehkha Publication-in min chhuahsak dawn avangin ka phûr hle a. Chutihrual chuan kum 15 liam tawha ka thuziakte chu chûl mâm lehin, LPR-6 a pho chhuah hman turin theihtawp ka chhuah bawk a. Pathian khawngaihna zarah lehkhabu pahnih ‘Hma lam panin’ leh ‘Nunna tui’ bute chu ka pho chhuak hman thei hram a ni (Thei hram ka han tih chhan hi a ṭan ní, Zirtawp ni tlai lama kan chhut zawh hman chauh vang a ni).
A hun a rawn thleng dawn ta. Ningani-ah phûr takin Lunglei aṭangin Aizawl lamah pheiin, zan dar sarih velah Vanapa Hall kan thleng a, mi dangte pawh an lo awm hlawm a. Khawmpui ṭan dawn zana mikhual thleng khawm ang maiin hmun hrang hrang aṭanga kalte chu kan inchibai nak nak a, boruak a nuam ṭan hle. Zan dar sawm hnu lamah chhuahsan lehin Mission Vengthlanga Pu Tluanga Chhakchhuak hnenah ka innghat a. Pu Tluanga min duhsakna hi ropui ka ti a, a nupui leh fanaute lah ka chungah an ṭha narawh e.
Khawmpui ṭan ni Oh! LPR-6 hun ṭan niah chuan zing dar sawm leh a chanveah khuallian I&PR Minister Pu B. Lalchhanzova chuan chhuat awl zau laia dingin phûr tak mai hian a hawng a, lehkhabu pho chhuahna dawhkan hrang hrangte chu kan fan kualpui nghal a. Hetia zângkhai leh awlsam deuh taka a hawnna hun hman hi a ṭhain zawngchhang tlak tak pawh a ni awm e. A chhan chu hun kal tawh lama Vai lal ang maia hmaichhana khuallian fak leh chawimawi chiam ang kha a awm lo a, ṭhutna leh dawhkan bakah eng ilo chhawp hnawk a awm loh avangin a zahawm loh phah chuang hek lo. Khuallian tan pawh thu sei tak sawi a ṭul lo a, zahawm tak leh felfai takin hun kan hmang a, thingpui inhona pawh nei loa darkar chanve chhung bak hun kan hmang lo ang kha chin fo tlak a ni awm e.
LPR-6 ah hian dawhkan 15 vel a awm a, ziakmi 130 velte kutchhuak lehkhabu chi hrang hrang sang khat aia tam a awm. Ziakmi upa lam zingah Pu C. Chhuanvawra chu dam lohna avangin a rawn lang thei lo a, Pu Lalzuia Colney pawh ni hnih emaw chu a rawn lang zawk a, Pu R. Lalrawna phei chu ni khat a rawn lang zawk chauh hman. Pu B. Lalthangliana erawh a dan pangngai angin ni tin deuh thaw a hmel hmuh tur a awm a, ni khat emaw chauh rawn lan loh a nei awm e. LPR-6 hun hman chhunga thlalakpuitu ngah ber a ni ngei ang a, a kianga dawhkan kila ṭhu nulate nen chuan an han infiam zui ṭhin bawk a, kan nui kan nui a.
Dawhkan nghaktu kan nulate hi an fel hlawm mang e aw; an hmel pawh a ṭha hlawm. Nula pakhat phei chu Thelma ang maia hmelṭha a ni a, puithiam hoa Sir Francis Lennox te, Phillip Errington leh George Lorimer-a ten an buaipui ang deuh khan tutute emaw chuan kan buaipui deuh niin a hriat a, a kianga ṭhutna âwlah chuan kan inṭhut chhâwk chhên mai a. Amah nula-i lah a fel nangiang mai a, lawilo dawrpui nula ang maiin tu pawh mai chu min lo dawngsawng ṭha em em vek thei zel mai bawk a. Kan nula pakhat pawh kha chu a va han fel tak em aw, a râwl a ring deuh e tih mai lohah chuan sawiselna tur a awm thlâwt lo. Ṭum khat hla deuh taka Pu Zawna awm chu, “Pu C. Laizawn” tiin a han ko vak mai a, Pu Zawna pawh a tlan phei rang teh e. A hnua min hrilh leh dan chuan, koh dan tur ka hre lo alawm a ti a, kan nuihpui chiam a.
Pâwn lam aṭanga tlawhtu mi chi hrang hrang zingah zirlai an tam berin a rinawm a, upa lam an tam bawk. Lei tur list nei sa thlapa rawn kal an awm nual a, a hmuna dap chawp an awm a, lei tum lem loa thlir mai maite pawh an awm. Kan Chief Secretary hlui pakhat chu rawn kalin a lehkhabu duh zawng kan lo zawt a, a sawi a, chu lam hawi ziak thar chu kan kawhhmuh a, a lei a. Bu dang a awm leh awm loh min zawt leh a, dawhkan 9-naa lehkhabu pakhat chu kan kawhhmuh leh a, a lei a, a chhuak leh ta vang vang a. Roman Father pakhat pawh lehkhabu sawm dawn lai a rawn lei a, officer pakhat phei chuan cheng sing thum chuang man lai a lei. MLA leh Ex-MLA te erawh kum dang angin an rawn lang lo a, CIC hotu thar erawh ni hnih a rawn kal a, lehkhabu a thlir uluk thei hle.
Lehkhabu hralh kalte hi sawi thiam mai chu a har nâin, hla bu chhut thar kha hralh kal ber a nih ngei an rinawm a. Mizo ṭawng ziak dan zirna Handbook kha hralh a kal bawk. Mental health kha hralh kal zingah a tel a, BoY zingah ‘Kham leh Suar’ leh ‘Pangparhnima’ te hralh an kal a, Mizo Divorces Act (Mizo ṭawng) kha hralh kal pawl an ni bawk awm e. A thu hrimah, tun ṭum LPR-6 ah hian lehkhabu hralh kal fâl deuh tak a awm lo a, lehkhabu tharte chu han awm bawk mah se la, hralh kal tak an ni lem chuang lo. Lehkhabu hralh miah loh pawh a awm nual tho a, a man to leh to lohin kawngro a su vak loin a hriat. Novel lam aiin motivation lam hawi hralh a kal deuh em ni tih tur a ni.
LPR-6 ah hian ṭum danga kan neih tawhte aiin sum leh pai kan hmu ṭha hi a lawmawmna pahnih a awm a. Pakhat chu lehkhabu ziaktute’n kut hah man an hmu a, pakhat leh chu lehkha chhiartu kan pun vang a tih theih ang. A zavaiin LPR-6 ah hian Rs. 16,63,780 hmuh a ni a, kum hmasa aiin Rs. 6,52,047 laiin kan hmu tam zawk. Kum 2023-a LPR-3 ah khan Rs. 10,22,178 hmuh a ni a, ni khat chhunga hmuh tam ber ni chu Zirtawpni (October 23) khan Rs. 2,70,050 hmuh a ni a, a lawmawm hle mai. A bik takin Lunglei lam aṭangin ziaktu mi pangate kutchhuak lehkhabu 12 pho chhuah a ni a. Ziaktu fam ta–Rev. Zairema, L. Keivom, Mafaa, Revd Chuauṭhuama leh Dr. L.N. Tluanga te kutchhuak pawh pho a ni. Indopui Pahnihnaa Japan sipai sang rual hnehtu Lushai Scouts chanchin, chutihlaia Captain RK Hranga ziak ngei chu chhut nawn leh a ni a, an hralh nual bawk.
Lehkhabu pakhat aia tam kutchhuak nei ziaktu an awm nual a, chung zingah chuan Sangzuala leh Opa Vanchiau te kutchhuak kha hralh a kal ber mai thei a. Pu B. Lalthangliana pawhin ‘Mizo Chanchin’ a ziak kha a man a to tehlul nen mamawh vanga leitu an awm nual kha lawmawm a tih thu min hrilh.
MWA-te’n hetianga lehkhabu pho chhuahna hun an buatsaih ṭhin hi a lawmawmna kawng hrang hrangin sawi tur a awm thei ang. Ziaktute tan inhralhna hun ṭha a ni a, a leitute tan pawh man tlawm zawkin lehkhabu chi hrang hrang leina hun leh hmun a ni bawk a, a lawmawm a. Lehkhabu ziaktute signature chuang ngei lehkhabu lei chu lawmawm ve deuh tur a ni bawk. Chhiartu kan pung zel a, hawi lam neia lehkhabu buatsaih pawh a pung a, an lehkha buatsaih pawh a ṭha chho telh telh bawkin a hriat. Chutiang vang chu nge ni, kei pawh kum dang zawng aiin lehkhabu ka hawn tam a, ka inchhir lo viau a ni.
LPR-6 chu a zo ta, mahni ṭulna mualah kan ṭul leh mawp mawp a. Nipui boruak chuan liam mai a la tum bik loh lai leh thlasik boruak lahin rawn thâwt châk hmel tawh viau karah favang boruak nuam tak chu phûr takin a lo thaw mek bawk nen khua a har duh mang e.
- Mahmuaka Chhakchhuak