Mizoram state leiba vbc 19,085.15 a ni ta
Mizoram Finance Department Budget Document 2026-27 & CAG Accounts at a Glance-in a tarlan danin, kum 2026-27 chhunga Mizoram state leiba chu cheng vaibelchhe 19,085.15 nia chhût a ni a, Debt–GSDP ratio chu 43.56% ni tura chhût lawk a ni. Bat zat ṭhen nawi dan chu–Internal Debt vbc 10,040 (52.6%), Loans & Advances vbc 5,484 (28.7%), Public Acct. Liabilities vbc 3,561 (18.7%) a ni.
Mizoram leiba a vaia belhkhawm cheng vbc 19,085.15 (Rs 19,08,51,50,00,000) hi Mizoram mipui zat tun 2026-a chhût (projected) nuai 13.1 vel anga chhutin mi pakhatin Rs 1,45,688 zel leiba kan nei tihna a ni.
Leiba chungchangah hian party sawisel aiin, system siamṭhat hi a damna tur a ni.
1. Power Department hi corporation-ah siam vat se, hei hi a pawimawh ber. P&E hi Mizoram Power Distribution Corporation Ltd-ah siam se; mipui bill pek kha Finance-ah lut lovin, corporation account-ah lut se. An sum hmuhin power an lei ang a, a bângin an hmasawnna an siam ang. Tun anga Consolidated Fund-a a luh vek chhung chu bâ hi a reh lo ang.
Prepaid Smart Meter June 2027-ah vuah vek theih a nih chuan meter chhiar sual, bill tihbo leh eng chhit ruk a bo ang. Sorkar pisa zawng zawng pawh prepaid vek ni se, sorkar pawhin a ba thei lo vang. Hei hi sum lak luh tihpunna awlsam ber a ni. Sum lak luh leh hman dan Live Portal siam ni se, sorkar sum lak luh leh hman chhuah hi mipui hmuh theihin website-ah tarlan ni se. RTI ngai lovin mipuiin an en theih chuan Minister pawhin a tisual ngam lo vang.
2. Fiscal Council Independent din: Finance Minister thu ni lovin economist leh charter accountant member 3 awmna Fiscal Council din ni se. Sorkar sum pûk tur leh sum hman tur an lo endik ang a, mipui hnenah report a pe ang. Politician kut aṭanga lak sawn a him ber. Fiscal Council chu pawl (institution) mahnia ding hrang, party tih bik nei lo, sorkar sum leh pai, budget leh sum hman dan fel taka hman a ni em tih vil ṭhintu a ni a, mahse, amahin policy a siam ve lo.
3. Own Revenue tihpun: Delhi chauh nghah hi a dik thei lo. ILP fee tihsan ni se, zirlai kutah ILP check theihna pe lovin, sorkar Treasury-ah ngei ILP fee lut thin se. Online system ṭha hydro power lian zawk, Tuirial ang project 5-6 dang tih puitlin ni se. Land Revenue mumal Aizawl chhung ram man khirh deuh tak siam ni se.
4. FRBM Act khauh zawka kenkawh: FRBM Act kan nei a, mahse, kan zawm ngai lo. Kum khat chhunga GDP aṭanga 3% aia tam pûk loh tur tihte hi dan anga hremna awm se. Overdraft tih loh tur tihte hi CM pawhin a bawhchhiat theih loh tura dan siam ni se.
A tawi zawngin, pûk loh aiin pûk a, a hmanna tur dik taka hman a pawimawh. Sum hi a awm lo ni lovin, a kalna a dik lo ṭhin. System hi mihring aiin siamṭhat hmasak a ngai. Fiscal Council Independent body din vat ni se, FRBM Act 2006 hi huaisen takin kengkawh se, kan leiba hi sutkian a ni thei chauhvin a rinawm.
- Dr. C. Lalrampana