Written by
- Lalnunṭawma Fanai

Lee Kuan Yew, Kaphleia leh Family Pension dik lo!

Kan sorkar hrawn lai ZPM sorkarin dik loa lâk Family Pension chungchanga hma a lak mek lai hian, Singapore Prime Minister Lee Kuan Yew-a leh Mizo essayist hmasa ber Kaphleia te kha ka hre chhuak a ni. He thu ka ziah ṭan lai hi zing dar 3:38 a ni a, kan ram tana thil ṭha ngaihtuahna avâng a nih chuan mut huna thawh hi pawi tih loh châng ka nei.

Sorkar deuh ruihin thlir hmasa teh ang. Mizoram sorkara Finance Department chuan, “Dik tâwk loa Family Pension late surrender hun hawn chungchang,” tiin OM a tichhuak a (No.G.41/40/2026-APF/PFPM dt 16th June 2026). Heta ṭang hian dik loa family pension lâk inup chu a puak keh ṭan ta a ni! Sorkarin khawngaihna hun a hawng a, thawktute an che chhuak a, mipui pawh kan phu deuh suau a ni ber.

Sorkar hmalak dan chu kan mit bui chîl chêl nen hian kan lo bihthla ve reng a, kum tam tak tih dan phunga kan neih tawh a nih avângin a awlsam kan ring lo! He thil dik loh pal chat tur hian a saseh tak takah sorkar hian ramhuaiho laka Kungawrhi vengtu Phawthira rilru nge a put dawn, Hrangchala rilru tihte thlengin ka lo ngaihtuah a. Thil han tih deuh zuk a, a tawp thlen leh loh a awm foa hriatnate kan lo neih ṭhin vang a ni ber.

Kawl a lo êng a, ni a lo chhuak zel a. Rin ai takin sorkar chuan a ti tak tak ta riau a. Sorkar uisathiam rualte kil tinah an bauh chuah chuah reng a. Khaw hrang hrangah an feh chhuak a, mipui hnenah Pension Payment Order (PPO) surrender turin an zirtir nei a. Aizawl North leh South Treasury buatsaiha Aibawka an hmalakna chu August ni 18, 2026 chawhnu dar 1:33-ah khan ka dawng a, “Sorkarin Phawthira rilru a pu a nih hi,” tiin ngaihtuahna ka nei zui ta a ni.

August ni 30, 2026 khan Local Fund Audit & Pension hotute nen inkawmna kan nei zui a, hemi ni thleng hian mi 68-in sorkarah family pension dik lo an pe kir a. Kan official-te chuan mi 100 bawr an awm ang em tihte leh kum khata sorkarin sum a hmuh kir tur hi nuai 200 bawr vel a nih an ring a ni. June thla aṭanga Finance Department OM awm tawh si, rin aiin pe kîr an tlem riau chu mak ka ti thung. Thuruk inthup an hai hawn mek chanchin chu an puangzar ta a. A ruka thil tih, a hnua lang chhuak leh si, Denmark ram pumpuiin a rulh zawh loh tur pawikhawihna a awm thu Hamleta’n a nu a hrilh ang êm chu tluk pha lo mah se, dik lohnain rei tak bu a lo khuar tawh hai hawn chanchin hi a thûk hlein ka hria.

He thila sorkar thlawptu mipuite chu ‘Ni tin mi an thleng, thla tin an tam’ tih hla ang deuh khan, chhim, hmar, chhak leh thlangah an pung tulh tulh a ni ber. Khawngaihna hun vui liam a ni a, dânin a kawng a zawh tak tak ta. September thla ni 30, 2026 (Nilaini) a thleng a, thawktute pawh Nilai zan thupui zir hman loin office hour pêl rakin an inchingfel zui a. Tihsual luihna aṭanga simna dik rilru pu thar chung te, Task Force hmalakna tur hlauhnain a man avâng leh hriat lohna ruam aṭanga hriatna thar rilru put avângin kil tinah chak taka hma latute thawm a lian zel a.

September ni 30, 2026 a zawh meuh chuan Treasury Office hrang hrang aṭanga pension la mi 563 leh bank hrang hrang aṭanga pension la mi 111 ten an PPO an pe kir ta a, mi 674 lai an ni. Mi 674-te’n family pension an lak ṭhin chu thla khatah Rs 1,25,65,901 leh kum khatah Rs 15,07,90,812 a ni. Pension dik lo la zinga a tlem berte hian Rs 12,702 an la a, heng hi mi 283 an ni a, thla khatah Rs 35,94,666 a ni a, a dang zawng chu mi 391 an ni a, a mala an lak zât a hrang ṭhup a, hriat a har thung.

Hetihlai hian, dik loa pension lâ pe kir zingah a latu lo dik lo, an chhungkaw zinga a latu tur dik si tlem azawng an awm leh dawn a, chu chuan thil a her danglam leh hret mai thei. Khatia Local Fund Audit & Pension Account & Treasuries hotute nen kan inkawm hnu khan mipui aṭanga ziaka thlenna tur bâwm hûng tura rawtna an dawn avângin Local Fund Audit & Pension A&T hotute chuan an office leh district tina Treasury Office-ah bawm an hûng ta a. Tun thlengin mipuiin dik lo nia an hriat an ziahna lehkha 23 a tla tawh a, phone number 8974421301-ah thlen theih a ni a, heng hi thuruka vawn tur a ni.

Task Force an che chhuak zel a, thawm thar a awm zel nen, kan dinhmun hi a la danglam deuh mai thei. Hla siamtuin, “Mak tiin dam chhung ka hmang ral a,” a tih ang deuhin, heti zât dik loha lâk sorkar sum hmuh a ni ta hian mipui a barakhaih a, lirtheia a chuang te, kea kal te, dawrkai te leh a dawrtu te, thuhriltu te, ram hruaitute leh tlawmngai pawl hruaituten mak an ti a, mak ti lo reng reng an awm lo.

Lee Kuan Yew-a khan thil hrehawm tak, eiruk dona kawnga ram siam ṭhatna tur ni bawk si chu loh theih lohin a hmachhawn a, a tan pawh hrehawm tak a ni. Chu thil khirh zet chu a thawhpui Minister Teh Cheang Wan-a’n thamna pawisa tam tak a lâk chungchang leh a lam a ṭan theih loh thu te chu he family pension lâk buaina a kal lai hian rilruah a lo lang a ni.

Eirukna leh dik lohnain ram a tihchhiatna siam ṭha tur hian tuartu an awm a ngai fo a, hmaichhana hmachhawntute tana lainatawm tak tak an awm ang a, hre reng chunga ti lui ngar ngar, an inhung bang pal thluk châkawm bik pawh an awm bawk ang. Mihring hmai êng inzah hrim hrimna karah thawktute hian an tih a ngai si!

Mizo essayist hmasa ber TB vânga fam ta Tachhip tlangval Kaphleia khan finna thu pai, hmân aṭanga vawiin thlenga leia la dam laite tana zir tham la ni reng, “Khawvel hi eng lai pawhin siam ṭhat a ngai reng a, ṭhat lutuk tih reng reng a nei lo vang. Mi fing thu, mi ṭha leh taima thil tih hian a vawng ṭha hram hram a ni. Kan dam rei leh rei loh hi kum te, thla te hian a hril lo ve, kan thu leh kan thil tihin a hril ber zawk a ni,” a lo ti a.

Siam ṭhat ngai reng Mizote khawvel chu family pension dik lo chungchangah siam ṭhatin a awm ta mek a. “Mi fing leh mahni ram tana thil ṭha titute erawh chu khawvelah hian nung rei lo mah se, an thih hnu pawhin an nung reng ang, chu chu a ni dam rei chu,” tiin thil ṭha titute hming dam rei turzia a lo aupui bawk a nih kha. Heng thute hi a hluin a mawi ngawt mai.

Dik loa lâk family pension chungchanga sorkarin hma a lak mek lai hian mahni chunga a tlâk chuan dik lo hi kan duh tho tih thlirna erawh a ram hlui zia ta. Dik duh an tam tawhzia te, dik famkim awm theih lohna khawvelah hian a dik lam zel thlir hram hramtu kan tam poh leh mihring rilru leh ram hian hmasawnna kawng a zawh dawn tihna a ni mai. He hmalakna, cheng vaibelchhe 15 chuang thuhruk hai chhuaha a awm hi kan hre reng tawh dawn a. A vawng fuantu Chief Minister Pu Lalduhoma kaihhruai sorkarin ‘political will’ neia hetiang thil an pal chat ngam hi an fakawm hlein ka hria. He thil bika tha thawhtute zawng zawng hi ziakmi chhuanawm Kaphleia’n dam rei a tih zinga puan tur an ni ang.

- Lalnunṭawma Fanai