Written by
- Chda, Lyzo

Ruihhlo do dan kalphung thar

Kalphung thar ZPM a lo sorkar hnu hian thil chîn thar an rawn nei nual a. Chutiang thil chîn thar tam tak zinga pakhat chu Operation Trident hi a ni. He thil hi ramri kâna ruihhloa sumdawnna tihtawpna tura hmalakna pawimawh tak mai a ni a, Mizoramah pawh nasa takin nghawng a nei mek a ni. A bikin Champhai lamah hotel lian tak kharsak a ni a, mimal bank account eng emaw zat hrensak a ni bawk a. Mizoram Police leh ED kan tih mai ṭhin, Enforcement Directorate te nena hmalakna a ni a. October 2026-a bul ṭan chauh ni mah se, an hnathawh hian hmarchhak dung leh vângah thawm a nei lian hle a, ruihhlo leh a kaihhnawiha sumdawng ṭhin mi tam tak an tawmim phah ngeiin a rinawm.

Operation Trident hi Narcotics Control Bureau (NCB) hmalakna niin, Mizoram Police leh Enforcement Directorate (ED) te nen ṭang hoin Assam, Manipur leh Mizoramah hma an la a. Myanmar, Bangladesh leh Tripura lam thlengin drugs hmang sumdawnna a buai phah a ni. Tunah hian a bul an ṭan chauh a la ni a, mi tam tak he thila inhnamhnawih man tur hi an la awm ngeiin a rinawm bawk.

Fiamthu ti takin kan sawi ṭhin a: ṭhenawmte hnathawh hriat si loh hausa thûr thûr an awm ṭhin thu te, smuggler-te vangin Mizoramah inhmun leh ram man a to chakzia te hi sorkar hmasa lamah khan kan sawi fo a, thil nih dan tur ve rêngah kan ngai hman hial tawh zawk a ni. Tunah ZPM sorkar leh ED lamin ruihhlo do beihpui thlakin Operation Trident tih hming phuahin hma an rawn la ngam ta mai hian mipui pawh thlamuangin min dah ta a ni ber a. Tun hmaa pawisa nei ngah nazawng inluling lutuk ṭhinte pawh kha an tawmim ve leh dawn ta tihna a ni. Tin, inhmun leh ram man to chak lutuk pawh chawp leh chilhin a tlawm chho ve leh nghal mai turah ngai ila. Hetianga Mizoram sorkar, NCB leh ED te hmalakna hian Mizoram hi kalphung dika a kaltir leh theih pawh a rinawm.

He thilah hian kan Home Minister Pu K Sapdanga leh ZPM sorkar ringawt hi fak phu an ni lo; central lam aṭanga ruihhlo tawlhrukna chhu chat tura hmalakna an rawn duang chhuak hi kan fak ve tur a ni ang. ZPM sorkar hnu hian foreign aṭanga kuhva tawlh ruk an khap a, zaa za chuan an titawp bik lo tih kan Home Minister zahawm tak Pu Sapa khan a sawi a. Amaherawhchu, ZPM an sorkar hnua an hmalakna hrang hrang hi Mizoramah hmuh theihin a lang chiang hle. A bikin Hachhek biala kuhva chingtute phei chuan sorkar hmalakna avanga an lawmzia lantir nan anmahni sum sengin kuhva kut hial an siam a, sorkar laka an lawmna hian sorkarin mipui tana hna a thawh ṭhatzia a entir tiin a sawi ngam awm e. Hemi kawnga a sûlsutu kan Home Minister Pu Sapa pawh hi a hnathawh ṭhatah hi chuan fak a phu viauin ka hria.

Sorkar kal tawhte khan ruihhlo do beihpui an lo thlak ve tawh ṭhin a, amaherawhchu, tih dan phung pangngaia ruihhlo do bak tih dan tur an hre mai bik lo a, kha vang khan an demawm bik chuang lo. Tunah kalphung thara ruihhlo do a han ni ta hian rah ṭha a chhuah dan kan hmu thiam vekin a rinawm a. Ruihhlo chauh lo, thil dang tam tak kuhva leh aikal lak te chenin mipuiin sorkar kal lai hnathawh chu kan hmu chiang a ni.

Sorkar hmasa lam khan ram leh hnam an hmangaih em em ang; a buaithlak lai zawk chu–hmalak dan tur duan leh awmze nei zawka chêt lâk dan an hre mai bik lo khan an hmalakna kha awmze nei lo ang maiin a lantir a ni. Hemi kawngah hian tun ṭuma central sorkar leh ZPM sorkarin Operation Trident an kalpui ta rup mai hian mipui nawlpui hmuh theihin rah ṭha a chhuah mek a. Hetianga ruahmanna ṭha zawk nena hmalakna hian awmzia a nei a, ruihhlo vanga kum tam tak rûm tawh Mizoram tan a bikin a hlu zual a. Kan sorkar pawh hian he thil hi a hautak deuh a, thâ leh zung, sum leh pai a lo heh deuh a nih pawhin, tawpsan mai loin, ram leh hnam tan chhumzawm hram hram thei se a duhawm hle a ni.

Mizorama sorkarna chelh tawhtute hian ruihhlo do beihpui an lo thlak fo tawh a. Sorkar bakah tlawmngai pawl hrang hrang (YMA, MHIP, VDP) leh kohhran thlengin ruihhlo do hna an kalpui ṭhin a. Ruihhlo kan do nasat ang aiin awmzia erawh a nei teh chiam lo a ni ang, ruihhlo vanga thi Zoram dung leh vângah an tam ren. Ruihhlo vanga hausa nia sawi an awm belh zel a, sorkar mi leh sate thlengin ruihhlo hian min chiah a, ruihhlo hi kan hmelma lian ber a la ni reng a ni.

Mizoram Police, Excise & Narcotics Department leh Central YMA ten ṭang hova thla li chhung awh tura duan ruihhlo do beihpui thlakna Operation Jericho–‘Operation Against Trafficking and Use of Drugs and Narcotics’ chu September 1, 2025 aṭang khan an lo kalpui tawh bawk a. Kalphung thara ruahmanna siam a nih meuh chuan sorkar kal tawhte zawng zawngin an la tih ngai loh khawpa awmze neiin kan police-te’n hma an la a. Mizoram hmun 13-ah beihpui thlak a ni a, Aizawl, Champhai, Lawngtlai leh Zokhawtharah te chak taka hmalak a ni. Hemi kal zelah ruihhlo tawlhtu lawk tak tak mi 18 lai man an ni a, bank account 1,400 chuang, cheng vaibelchhe 17 chuang hrensak a ni ta a; mi eng emaw zat chhui zui mek an ni bawk. Hetiang taka chêt lakna hautak leh rah ṭha chhuah hi Mizoram chanchinah phei chuan sawi tur a la awm ngai lo hial awm e.

Ka han sawi duah chhan chu, ruihhlo do hna hi khawvel ram ropui leh thil ti thei tak takte pawhin an lo kalpui tawh ṭhin a. Ram ṭhenkhat an hlawhtlin laiin, ram ṭhenkhatah chu awmze nei lutuk loin an awm ve tho a. Chumi awmzia chu, a dotu sorkar lam thiam loh vang emaw, ruihhlo an do dan kalphung dik tawk loh vang te pawh a ni thei ang.

Ram ṭhenkhat chuan ruihhlo dona hi khauh takin an kalpui a, ram ṭhenkhat erawh chuan a dam zawng, a zaizâp zawngin an kalpui thung. Entir nan, Portugal-ah chuan kum 2001 aṭang khan tam tham ni loa drug hman hi dan kalhah an ngai lo a; chutihlaiin, Singapore-ah chuan ruihhlo hi khauh takin an do ve leh thung a, Zero Tolerance Policy siamin khawvela drug dona dan khauh ber pawl an kalpui hial a ni. Norway leh Iceland lamah chuan an ṭhalaite hmakhua ngaiin ruihhlo laka an fihlim theih nan infiamna bakah rimawi leh thiamthil zirna lamah sorkarin hma a la chiam a, ruihhlo ngai pawh an tlem phah niin an sawi.

ZPM sorkar hian kawng hrang hrangin ruihhlo do hna an thawk mek a, hetianga an hmalak tawhnate thlir a, awmze nei deuha an kal han hmuh hian beiseina thar a lo piang a ni. Hetiang hian hma la ve ta ila a ṭhat hmel ka ti a, tawi fel deuhin sawi ka’n tum ang e.

Ruihhlo lo lut tur leh ruihhloa sumdawnna hi na takin do ila, Mizoramah ruihhlo lut tur dan chah hi hna puiah nei ila. Amaherawhchu, ruihhlo ngaite erawh chu ṭha takin enkawl ila, ruihhlo supply-tute chu na taka hrem leh do chhunzawm ni thung se. Sorkar hian mimal din ruihhlo ngaite enkawlna hmun hi ring mai tawh loin, ruihhlo ngaite ṭha taka enkawl an nih theihna tur centre dinin awmze nei takin kalpui se. Ram changkang zawk entir nan, Switzerland, Norway leh Iceland lama ruihhlo ngai an enkawl dante zir chiang se, Mizoramah ṭangkai taka kan lo tih ve atana remchang deuh deuhte pawh a awm dawn a ni.

Ruihhlo vangin hei chen kan rûm tawh a, tih dan ngai tê têa ruihhlo do leh ringawt zel mai hi chu sorkar hmasa lamah khan a ṭangkai lohzia kan hre chiang viau tawh a nih kha. Chuvangin, kalphung thar aupuitu ZPM sorkar hian Mizorama sorkar hmasate tih ang pêt pêta thil ti loin, awmze nei thamin ruihhlo do kawngah hian hma la teh u.

- Chda, Lyzo