Written by
- Rinfela Zadeng

Pathian hi kan duhthusam aṭang maia lo chhuak a ni em?

Sakhua leh Pathian hi mihring nun innghahna laipui, hman aṭanga chatuana kan buaipui tur thil a nih tlat avangin kan sawi bâng thei lo a, kan buaipui lo thei lo a nih hi. Pathian a awm ring leh ring lo te hian innghahna fel tak an nei a; finfiahna tak tak awm loa ngaia Pathian leh sakhaw buaipuia mihring nun inphuartir tlat mai te hi hnawk ti em em pawh hman aṭangin vawiin thlengin mi thiam tak takte an la awm zel a nih hi tiraw u? Kan innghahna bul leh a tawp chu Pathian a nih tlat zel avangin heti taka buaipui hi a mawh lo e!

Projection Theory

'Das Wesen des Christentums (The Essence of Christianity)' tih lehkhabu lar tak ziaktu leh mi thiam em em Ludwig Feuerbach hi kan hre fur awm e. Ani hi German mi thiam (Philosopher/Anthropologist) niin a lehkhabuah khan hetiang deuh hian a sawi a, “Mihring hian mahni an inhmuh duh dan, mahse, an nihna ni si lo kha pawn lamah an lan chhuahtir a, chu chu Pathian tiin an bia.”

He a thusawi tak mai hi Projection Theory an tih chu a ni a. A awmzia chu, cinema/big screen kan tih angah hian projector hmangin lemchan/film i chhuah/en a; chu lemchan chu i duhthusam te, i chakna te, i ṭhatna leh i suangtuahna hrang hrang te an ni a. Chung puanzara (screen) lang chu i duhthusam/Pathian chu a ni a, mahse, a tak takah chuan nangmah–projector aṭanga chhuak vek an ni tiin, Pathian hi mihringin kan duhtusam kan siam chawp mai mai a ni e tiin a sawi a nih chu.

Hetah hian a la tawp mai lo a, hetiang hian kawng nga laiin hrilhfiah a ni.

1. Mihring hian mahni inhriatna kan nei a, thil siam dangte chuan an nei ve lo. Mihring chuan kan tlin lohna leh kan chak lohna te, kan thi thei a ni tih te kan inhre thei bik a ni.

2. Kan tlin lohna aṭangin duhthusam kan siam ṭhin a, chuvangin, tling famkim leh chak famkim kan duh. Kan thi dawn tih kan hriat chuan thih loh kan duh a, kan sual tih kan hriat chuan ṭhatna famkim kan duh bawk. Hmangaihna tawp chin nei kan ni tih kan inhriat avangin tawp nei loa min hmangaihtu kan duh bawk.

3. Chu kan duhthusam chu pawn lamah kan tilang chhuak (project) a, 'Kei ni loin mi dangin nei rawh se' tiin mihring chuan a rilru leh duhthusam chu pawn lamah a paih chhuak ta a. Pathian chu mihring rilru chhungrila awm, pawn lama pho chhuahna (outward projection) a ni.

4. Chu chu (projection) Pathian kan lo ti ta a ni. Kei chu ka thi dawn a, Pathian erawh chu chatuan mi a ni. Kei chu ka chakna a tlem a, Pathian chu engkim tithei (omnipotent) a ni. Kei chu ka hriatna a tlem a, Pathian chu engkim hria (omniscient) a ni.

5. A tawpah chuan kei mihring hi chu engmah ka ni lo a, Pathian chu engkim a ni, tiin mihring chuan thutlukna a siam ta a ni.

Chuvangin, Feuerbach chuan, theology chu mihring chanchin zirna (anthropology) inthup a ni a. Pathian chungchang i zir emaw i tih lai khan mihring chungchang i zir reng zawk a lo ni e, a ti ta tawl mai a ni.

Pathian hian min project zawk a ni

German Pathian thu thiam em em mai Karl Barth chuan a lehkhabu 'Church Dogmatic' tihah khan he thu hi a lo sawi a, “Ni e, mihringin Pathian hi kan project a. Mahse, a chhan dik tak zawk chu Pathianin mihringah amah a in-project hmasak zawk vang a ni,” a ti.

Kan mobile phone-in internet a man theih chhan leh a hman theih chhan chu internet a awm vang a ni. Chutiang chiah chuan Pathian hi a awm tlat avangin mihringte hian kan zawngin kan ngaihtuah tlat a ni.

Kan duhthusam Pathian a ni em?

Kan duhthusam, a ṭha zawng zawng hi Pathian lak aṭangin kan dawng vek em? Kan duhthusam anga duh duha kan tih kual leh thunun theih Pathian chu kan be rêng em? A nih lohzia chu, vawiin thlengin he khawvel hi a la famkim lo a, kan changkan em em tawh hnu leh AI khawvela kan awm tawh hnuah pawh kan duhthusam ang taka khawvel hi hmang famkim thei kan la awm hauh lo. Pathian duh dan leh a rorelna hnuaiah, pawm harsa kan tih ngawih ngawih thihna te pawh pawm thiam tura inzirtir ngai kan la ni tih kan hre vek awm e.

Kan duhthusam Pathian chu–hausakna min petu, min hrem ngai lo, kan sualna pawh min sawisel ngai lo, sum leh pai min petu, kan hmelmate hrema keini min duat em emtu, kan cancer natna zawng zawng min tihdamsaktu; kan duhthusam apiang min tihhlawhtlinsaktu a ni ang. Mahse, chutiang Pathian chu kan biak hi a ni em?

Pathian chu kan sualte sim tur te, kan neih zawng zawng pawh hralha mi retheite hnena pe tura min titu, hmelmate hmangaih tura min phûttu, mahni inphata kraws pua amah zui tura min zirtirtu a ni. Kan duhthusam hi a leng mang lo zawk a nih hi tiraw u?

He khawvel changkang tawh tak, mahni chungnun berna (self-center perspective) khawvel, Pathian pawh kan ruahmannate dâl loa min tihhlawhtlinsak thlap thlap tura kan beisei tawhna, Pathian ai pawha kan hlut zawk em avanga a fapa Isua Krista pawh kan tana lo thi ang hiala zirtirna dik zik tluak lo hmanga mahni kan infuih phûr (motivate) tawhna khawvelah pawh hian, Pathian chuan a duh dan zelin ro a rel dawn a, chatuan pawhin a danglam ve dawn lo. Pathian din leh siam, a thu hnuaia kûn tura siam mihringte kan ni tih hi i hre chiang nawn ang u.

- Rinfela Zadeng