THUTIAM AIIN HNATHAWH RAH CHHUAH Mipuite duhthusam thlentu
Inthlan hun a lo her chhuah apianga thutiam leh beiseina sâng tak tak puanchhuah ṭhîn hi kan ram politics kalphung pangngai a ni tawh a. Political party leh candidate-te chuan mipuite ngaihtuahna hip turin hmasawnna thlen tur tam an sawi ṭhîn. Mahse, inthlan zawha thutiam tam tak a taka hlen chhuah a nih loh fo avângin, mipuite’n politics leh sorkar hruaitu an thlîr dân a lo fiah chho ta hle. Thutiam mawi leh thlum sawi mai aiin, a taka hna thawh, hmasawnna hmuh theih leh rahbi nghet tak hnutchhiah a awm em tih hi mipuite’n sorkar leh political party-te an tehna pawimawh ber a lo ni ta.
A tak takah chuan, sorkar ṭha nihna chu thutiam tamna emaw, scheme thar puanchhuah tamna emaw aṭang chauhin teh theih a ni lo. Mipuite nunphungah, eizawnnaah, hriselnaah leh an nitin mamawh thilah eng angin nge nghawng ṭha a neih tihte hi tehna dik tak zawk a ni. Chuvângin, sorkar hna thawh dan leh kalphung tihchangtlunna, mipuite tana hmasawnna thlen theihna leh hnathawh rahchhuah hmuh theih hi hruaitute’n ngaih pawimawh ber tur a ni.
Sorkar thar hmalâkna langsar zualte
Sorkar thar hmalâkna thlîr ila, kalphung thar leh ngaihtuahna thar hmanga sorkar hna thawh dan tihchangtlunna leh mipuite tana rahchhuah thlen tumna kawngah hmasawnna langsar tak tak hmuh tur a awm a. Hengte hi policy leh scheme puanchhuah satliah mai ni lovin, department hrang hranga hmalâkna dik tak, mipuite nunphunga nghawng nei thei tura kalpui mêk an ni.
Mizoram Universal Health Care Scheme (MUHCS) hmangin damlo enkawlna leh damdawi in lama ṭanpuina kalphung thar kalpui a ni a. Ruang phurhna tur budget ah dah an ni ringawt te hi, a va ropui em aw! Sum leh pai avânga mipuite harsatna chhawk zangkhai tura hmalâkna pawimawh tak a ni.
Hand-Holding Scheme hmangin eizawnna thar din tumte leh anmahni kea ding thei turin mipuite ṭanpui an ni a. Chutiang bawkin, lo neitute tana Minimum Support Price (MSP) hmanga an thlai thar man hralhna siamsak chu an sum lakluh tihchangtlunna kawnga hmalâkna pawimawh tak a ni.
Land Revenue department-in in hmun lo ram leina leh registration kalpui dan tihfel fai vek tumin theihtawp a chhuah a; a rahchhuah kan hmu nghal mawlh mawlh mai. Civil Supplies lamah mipuite hnêna mamawh bulpui sem chhuah dikna leh, bukna dik avanga stock tamtak kan nei ta mai te hi, a chhan a awm chiang. Power department-in electric supply kalphung tihchangtlunna lamah hma a la chho zêl bawk.
Disaster Management & Rehabilitation (DMR) lamah chhiatna tawkte ṭanpuina leh an nunphung dinthar lehna tura hmalâkna kalpui a ni a. Public Health Engineering (PHE) lamah tui thianghlim leh tui hna infrastructure tihchangtlunna hna a kal chho mup mup bawk.
Agency hrang hrang pathum — Mizoram Police, Narcotics Control Bureau (NCB) leh Enforcement Directorate (ED) te thawhhona ṭha tak avangin ramri leh international border hrûla ruihhlo bulthûm sumdawng lian ber berte chu an birûkna hmunte thlengin khawrh chhuah an ni. Operation Trident tluang tak leh uluk taka a hlawhtlinpui hi Mizoram sawrkar tan a chhuanawm tak zet a, kan state administrative chanchina chhinchhiah tlak tak a ni. Thil thleng a taka buaipui a nih dan hian zalenna leh muanna thlentir tura hotute thawhhona leh remhriatna san zia a tarlang chiang hle.
Sorkar hnathawkte inpêkna leh hun vawng dikna enfiah tura KAI Apps hman te, aikal lak huaisen taka a khap ngam te leh, hna thawh a ruahmanna thar hman mêk te hian sorkar hnathawh kalphung tihfel leh accountability tihchak tumna an lantir chiang hle. Heng department hrang hranga hmalâkna te hi mipuite’n an nitin nunah a taka an hmuh theih tura sorkar hnathawh kalphung tihchangtlunna rahchhuah te an ni. Sawi kim vek sen a ni lo!
Harsatna zungpui sutkian tumna
Sorkar hmalâknaah chuan thil langsar leh mipuite’n an hmuh nghâl theih mai te bâkah, hma lam hun atâna rahchhuah tur pawimawh tak tak pawh a awm. Entir nan, smuggling leh a kaihhnawih harsatna hrang hrang tihtawp tumnaah a tawlhrûk man mai bâkah, a zungpui thlengin chhui chhuak a, a lo luhna kawng zawng zawng sutkian tumna hi hmalâkna pawimawh tak a ni.
Harsatna lo thlen tawh hnua chinfel tum mai lovin, a bul ṭanna leh a zungpui thlenga chhuichhuah tumna hian nakin hun atâna ram leh mipuite himna leh hmasâwnna tur lungphûm nghet tak a din a ni.
Siamṭhatna leh tihbo tumna
Heng hmalâkna hrang hrangte hi a ṭha vek a, sawisel tur awm miah lo tihna erawh a ni lo. Sorkar hnathawh kalphungah fel lohna emaw, tlin lohna emaw a awm a nih chuan siamṭhat zêl hi a ṭul a. Kalphung thar pawh a tir aṭangin a fel vek a ni lo thei; mahse, a fel lohna awmte siamṭhat zêl tumna hi hmasawnna kawng dik a ni.
Hetihlai hian, 'siamṭhat tumna' leh 'tihbo tumna' hi thil hrang daih a ni tih hriat a pawimawh. Thil ṭha lo deuh awmte siamṭhat tumna chu hmasâwnna a ni a; Assembly rorelna meuha ṭhiah tawh MSSSB tharthawh leh tumna te hi, auhlaa hman chi a ni tawh lo. Mahse, thil ṭha awmte pawh ngaih pawimawhna chang hre lova paih mai tumna erawh chu hmasâwnna a ni chuang lo.
Opposition party-te mawhphurhna pawimawh tak chu sorkar hna thawh zawng zawng sawiselna mai a ni lo va; sorkar hmalâkna dik lohna sawifiah a, a aia ṭha zawk tih dan tur rawt thei nihna pawh a ni. Sawiselna ringawtin ram a hmasawntir thei lo; rawtna puitling, ngaihtuahna thuk leh ṭanrualna te chauhin hmasawnna nghet a thlen thei a ni. "Mahni field siam ṭheuh ah inkhel dawn ta ila, ZPM chuan inkhelhna tur an nei lo vang," han tih mai te hi. A la mawlthlak tluang zel. MNF party emaw, Congress party emaw, ZPM party te hian khawiah mah field an siam lo. Mizoram sorkar zawk a ni siam a hmasawnna thlentu chu! A fung chelhtu an lo ni ve mai.
A tâwp bera ngaihtuah tel tur
Mipuite hian thutiam satliah mai pawm ngawt tawh lovin, a taka rah chhuah, thil awmzia leh hmasâwnna hmuh theihte an thlir thiam chho ta. Hei hi politics-ah mipuite ngaihtuahna a lo ṭhanlenzia lantirtu a ni a, hruaitute leh political party-te’n an ngaih pawimawh ngei ngei tur chhinchhiahna pawimawh tak a ni.
Thutiamin beiseina a siam thei a; mahse, hnathawh chhuah chauhin rinawmna leh hmasâwnna a thlen thei. Sorkar ṭha chu thutiam tamna aṭang ni lovin, mipuite nuna hmasawnna tak tak a thlen theihna, hna thawh dan a tihchangtlun theihna leh a rahchhuah hmuh theih a neihna aṭangin teh a ni.
Thutiam aiin hnathawh rah chhuah hi mipuite’n an ngai pawimawh zawk ta. Hei hi hruaitute leh political party-te’n kan hmuhhmaih miah loh tur, kan ram leh hnam tana mipui harhchhuahna chhinchhiahna pawimawh tak chu a ni.
– Thangtea Thawmte