Written by
- Zobiakvela (Masena)
School Education Minister a ‘fair’ viau e
Mizoram rorelna khawl sang ber, Assembly house meuhah pawh eptu lam, Speaker veilama ṭhute’n rorel lai; sorkar thil tih fakna ‘aw’ emaw, epty MLA-in a khawi ilo zin nikhuaa mipui vantlang hmaa sorkar thil tih fak cháng an neih zeuh hian, mi ṭhenkhat chuan ‘contract an pe a ni ang, engemaw thilah inzarzawm rûkna an nei ang, a bial chhúngah beisei engemaw a nei a ni lo maw?’ titea zêldin-thu-bâwl ṭhanlen tir hnam kan ni a.
Chuvangin, mi tute mai pawh hi fak tlak an nihna laia han fak zeuh hian, a sapṭawng takin rilru nikhualo (negative mindset) kan lo pu thuai ṭhin. Chu chuan fak tlak leh chawimawi phû te pholan duhna kawngah kut a tih zúm phah fo thei. A in cho phur zawng leh a intuituah tawn zawnga thil tih hian rah ṭha a chhuah zawk fo thei a ni.
Sorkar thar, MNF Ministry hnuaia thil chhinchhiahtlak leh langsar tak pakhat chu zirtirtu indaih lohna, a bikin thingtlang lam tinzâwn a, April ni 22, 2019-a sorkar thuneitu sâng Council of Minister ṭhutkhawmin; zirtirtu Muster Roll (MR) 946 (MPSC-in zirtirtu engemawzat a lak mek avangin 881-ah tih tlem leh a ni) lâk phalna School Education Minister Pu Lalchhandama Ralte-in a díl anga tihhlawhtlin sak a ni kha a ni.
Ṭum khata khati zat zirtirtu lak phalna pawm a nih theihna chhan kha; pawmsak a nih theihna tur leh, council of minister te hmin turin education minister hian zirtirtu lak pawimawhna a sawi ngaihnawm phâk a, mamawhna chhân tlákin a thil ngên kha a kherh thiam niin minister dangte titi ngaihthlak tur a awm!
A nihna takah chuan, zirtirtu te’n sorkar lai apiang lú an tih haina ber pakhat chu khawpuia insuanluh (tranfer) dil ta reng renga an veivir nasa hi a ni a. Natna chhuanlam, fate dinhmun, chhungkaw enkawltu ber, thingtlanga awm rei tawh leh, politics-a thil ti thei nihna nen tranfer hi an khél luai luai a ni thawthâng a. A insawn pawh an insawnlut hnem na lailéng.
Thingtlang lama zirtirtu indaih lohna rúnthlákzia hre chiang tur chuan kalchilh a ngai a. Zirtirtu pakhat chauh awmna te, zirtirtu nghet neih lohna school te, SSA zirtirtu 2/1 chauhin a vil te, headmaster ṭhenkhatin an hlawh aṭanga zirtirtu, a khawtual mi an rawihna te, khawtlang nu leh pa ten zirtirtu an chawm rawn sorkar sikul ni si te, aikal an lak chauhvina a enkawl sikul te pawh an awm!
Hetiang a nih laia zirtirtu 946 lak phalna sorkarin a pawm thei leh, chutiang ti tura hmalatu School Education Minister hian kawng a dap ná hle tih hairual a ni lo. A lak dan phung (system)-ah written exam nei lo a, personal interview chauh neih tur a ni, an tih khan political party ṭhenkhat chuan namen loin an sawisel a, court rorelna hial thlen an tum thu pawh an sawi a.
Nimahsela, heng zirtirtu a nghet lova lak tur te hi, M.R. Regularisation scheme in a huam dâwn loh avangin written exam hi danin a phût kher loh vanga chutianga kalpui tura duansa a lo ni a. Mizoram Teacher Eligibily Test (MTET) nei lo te chuan an tlin aṭanga kum 5 chhungin MTET an pass ngei tur a ni, an ti thung a. A hnawk dawn viaua ngaih a nih laiin, thil zawmzia han hriat chuan a fel leh duak a.
Zirtirtu 881 lâk result a lo chhuak a. Felhlel deuh awm anga sawi chu, mi ṭhenkhat school 2/3-a tling kawp leh, mahni khua ngeia mi lak tur emaw a khaw hnaia mi tal lak tura tihnaah a fello deuh chu hmun 4/5 velah a awm mai thei. Chu erawh chu harsatna liantham a tling lo thung. Zirchiannaa a lan danin a khaw mi ngei 80% vel lak niin, a bâk chu a khaw mi; díl thei tura tehnaa tling an awm loh vanga hmun danga mi lak an ni.
Ṭum khata mi 881 lai zirtirtu lak result-ah khan a dik lo engemaw, a fair tâwk lo deuh awm thei tura mi ṭhenkhatin an ngaih laiin, eptu party lam chu an ngawi hmak thung a. Zirlai pawl lian pahnih - Mizo Zirlai Pawl (MZP) leh Mizo Students’ Union (MSU) te phei chuan ni inangah lawmthu sawina an chhuah hial a!. Chu chuan a tlangpuithua zirtirtu lâkna; a fair leh fair thu-ah mipui ngaihdan a lantir thei ang.
Hun a kal deuha October ni 26, 2019-ah Congress party media department-te chuan thuthar-thehdarhtu te hmaa Advertisement chhuah loin SSA/ RMSA hnuaiah zirtirtu 91 lai Education Minister-in a la, tiin, chu chu ruling party MNF Pisa leh a mi nâwlpui hriat loha lak an ni, an ti a. Ruling party-in School Education Minister chu dém hle se tia fuihpawrh tumna nia ngaih theihin thu an ziak!.
Congress party Media department-in an puhna chu October ni 28, ‘zirlaite ni’-ah khuallian niin, Pu Lalchhandama Ralte chuan Advertisement chhuah loa RMSA/ SSA mission hnuaia hna lâk a nih chhan chu, MPCC Media department-te’n zir chiangin, an sorkar laia Education Minister leh Parliamentary Secretary-te kha zawt hmasa se, thuthar thehdarhtute an hmachhawn duh khera a rin loh thu a sawi a.
Zirtirtu ‘casual post’ chu chu - thihna leh hna dang hmuh vang etc.-a post ruak hnawhkhah nana lak chí chauh (a nghet lo), Sorkar hmasain dan an siam hmanzui mai a nih thu Pu Lalchhandama hian a rawn tarlang a. Congress sorkar laiin SSA Executive Council chuan February 13, 2015 daih tawh khan advertisment chhuah kher ngai loa zirtirtu lakna dan thar an siam a. Exam hnaih tawhah sikul leh zirlaite’n an mamawhna a sang si a, advertisment chhuah chuan hun a duh rei a, khatianga Congress sorkarin hmanhmawh thila hna an la leh, chutiang tih nana dan an lo zám chu an zah sak zawk thu a sawi bawk.
Education Minister Pu Chhantea’n thil nih dan a sawi fiah tâkah chuan, han tharthawh zui chiam emaw a ki(key) dang lakzui viau dan kha eptu lam aṭangin a awm hleithei ta lo a ni. Heng zirtirtu MR-a thawk tur 881 lakna leh, Advertisement chhuah loa RMSA/ SSA mission aṭanga mi 91 lâk an nihnaah dem viau emaw, sawisel chiam tur han zawn ngial pawhin dan pêla thil tih emaw, thil la tih ngai loh hmanga ṭanlâkna emaw a awm lem lo va. A duhtuí zual te’n kal hmasa te’n fair lo taka an tih anga tizui anga puhna te awm bawk mah se, dan hnuaia thil tih a nihna hi kan inzah sak zawk tur chu niin a lang.
Dan lalna leh dan zawmṭhatna (rule of law) kan sawi fo a, chu mi pêla thil tihna leh, a fel lo lai dapchawpa inkher neuh neuhna tur zawn ngar ngar aí chuan, a tling leh tlak te chauh lak an nihna kawngah School Education Minister, Lalchhandama Ralte hi a fair viauvin a lang rih e.
- Zobiakvela (Masena)