MAFAA - NGHILH A HAR DAWN MANG E

Mizo thu leh hla huanga arsi eng mawi ber berte hi ṭhut tlartir dawn ta ila, tlar khatnaah Prof. Siamkima kha rilru hahdam takin ka dah ang a, tlar hnihnaa ṭhu zingah erawh Mafaa hi telh ka duh tlat ang! Eng dang vang a ni lo, April 1995 Thu leh Hla chhuaka Vanneihtluanga Thunderbird a bihchianna thuziak khan min kuah beh tlat a, a kutchhuak dang reng reng pawh ka ngainat zui tak em vang a ni ber ang. 

Danglamna thlentu: Arts peng hrang hrangte hi tuipui loha ram ka nei mang lova, thiam ve lo teh mah ila, thu leh hla phei chu ka tuipui ve tak zet ṭhin. Chuti chung chuan Mizo poem tam tak hi ka tuipui hlei thei lova, tlar hnih tlar thumte ka chhiar a, ka dah ṭhak ṭhak mai ṭhin. Mafaa alo lang a, Mizo ṭawngin poem eng emaw zat min rawn hlui a, ngaihnawm ka ti leh em em si! ‘Kawng zawnna’ tih te, ‘Kungpui miril sunna’ poem te kha ka va’n chhiar chhuak hnem zo zai em. Mizo poem min hluitu hmasa ṭhenkhatte chin ve loh danin rhyme scheme fel taka duan thlapin Mizo hla a phuah a, Mizo hlate pawh rhyme <m chungin fel nalh leh dak thlarhin a phuah theih tih a takin a rawn lantir a, word play a lo thiam bawk si a, a hlate chu nula hmelṭha lak lawh ang mai an ni a, ngainat loh theih an ni lo. 

English poet-te hla phuah­na hmanrua chu Mizo pa tapchhak zawlah, Mizo pa hriatthiam leh tuipui theih ngei turin a’n hlui a, a hma zawnga Mizo hla cheimawi nana hman theih loh emaw kan lo tih kha, Mizo hla phuah nan pawh a hman tlak a, a mawipui a, a tui phah dep dep tih a’n lantir meuh chuan Mizo ṭhalai tam tak chu a lamṭang kan ni ta ṭhup mai a ni. Mafaa - zirtirtu: Aizawla awm college pahnihah English class-ah ka ṭhu ve ṭhin a, ka nikhua loh fal bik em vang nge ka hre lo, poetry ka zir ve chhung khan rhyme scheme tih te, metre tih ang duang an sawi ka hre ngai lo reng reng! Mafaa a lo lang a, chanchin-buah thu a chhuah a, lehkhabu te a ziak a, chungah chuan sapho hla phuahna hmanrua(?) tam takte chu hriatfiah awl tak turin a hrilhfiah a. Entirna ṭha tak a pe zel a, keini ang vengmawnga pianga seilian, khawlaia chawtlang keng lawrh lawrh chunga school pan ṭhinte pawh a kutchhuakah kan lo lungawi ve em em ṭhin a nih kha. 

Kan hriat loh tlat chu kan tuipui thei lo a, chutiang huna mite hrilh hre tura rawn pen chhuak chu mi hlu tak an ni. Mafaa chuan mi hrilh a peih a, a hriat chian em avangin a sawi mawl thiam a, leihkapuia lungleng taka zai mekte pawhin a entirna rawn pho chhuah chu kan hrethiam ve tlat a ni! Mizo ṭhalai tam tak, Mafaa zara literature tui thar ta te, Mafaa zara phone dah ṭha a, lehkhabu chhiar hi tam tak an awm ngei ka ring a ni. 

Zirtawpni lal: English Premier League tuipuite chuan kar tawp an nghakhlel ṭhin. Mafaa ngainate pawhin kar tawp kan nghakhlel ṭhin - Zirtawpniah Mafaa thuziak thar Vanglaini-ah a chhuak dawn tlat. Ningani tlai lam aṭang chuan a tuka Mafaa thuziak thar rawn chhuak tur chu kan lo thlir fan fan a, Zirtawpni a lo ni a, Mafaa thuziak chuanna Vanglaini ngei mai chu tuma tihbuai phak lohna hmunah kan han chhiar leh chiah mai a, dang ro dang charin zotui thiang a khiat khawlh khawlh ang mai hian lung a awi thar leh veng veng ṭhin a nih kha. 

Kan han chhiar zo a, ngaihtuahna a’n luah zui leh vang vang a, tui ve dang sawipui tur an lo awm zui phei chuan khawvel thil dang zawng zawng dah ṭhain kan lo ṭulpui ve ṭhin a nih kha. Khang hun kha a ral ta, khawvelin Mafaa a nei tawh lo, Zirtawpni leh Ningani pawh a inang ta p<t mai! 

Z>p nak emaw, subject dang aṭanga Mafaa hre thar ve chauh chuan an tuar nep deuh mai thei asin. Mahse a thu leh hla hmanga lo inawi tlei ṭhin tan  hi chuan kan mihrang liam ta hi nghilh avan har dawn tehlul em aw. I thlanah tal: English literature-a tuite tan chuan Stratford Upon Avon-a Shakespeare-a thlan tlawh theih chu duhaisam a tling ngei ang. Mizo thu leh hlaa tuite tan pawh Mafaan a sakruang a zalhna hmun tlawh chu thil ṭul tawp a ni ve ngei mai. Mi tam takin an la tlawh duh dawn a ni tih hre phaa Tlangnuam khawtlangin Mafaa thlan, hmun rem nuam lai tak, kawng kam maia dah nachang an hre leh zel te hi a van ropui em! A thlan sir ṭhutna nuam taka ṭhu chunga Mafaa thlan han ṭhut chilh ran mai chu khua a har vung vung mai. ‘Chawlhna tuikam’ a lei theih tih ka hriat ve leh a, lei tura Aizawl ka pan chuk chuk laite mitthlaah a lo thar leh zut zut mai a, hriat chhuah tur leh chhui zui tur a tam ngei mai. 

Eng pawh nise, Amah Mafaan Pu J.F.-a a thlahna hla hmang hian kan thu hi i’n khar dawn teh ang - 

“Hei hi maw Kungpui 

Miril lu nghahna,

Ṭawih lo tura ṭawih thei 

ruang an chhilhna chu?

Awmkhua har vawng 

vawng mang e, kai ka ṭahna;

Ral tur i hringchan thuam

i hlihna chu” 

- H. Lallungmuana, Tlungvel