Written by
- Commissioner Lalkiamlova

AIZAWL HI SMART CITY-AH I SIAM ANG U

Model Village, Model School leh Model veng titea kan lo sawi ṭhin chu Pu Modi-an Smart village, Smart city ti zawngin a rawn thlak titih a. Smart an tih ber chu tunlai thiamna thar Communication (technology) lama computer leh a kaihhnawihte office-ah hmang ṭangkai a, file leh circular te computer system-a thlak tihna te a ni deuh ber. Hetiang hi ni thei tur chuan tui leh current te khaihlak awm lova a awm a ngai bawk. 

Kan computer system te chu famkimin kan mamawh zawng zawngin kan office-te chu thuam vek mah ila, current a awm loh chuan eng tihna mah a ni lova, system hlui aiin file che vel a muang zawk thei ve tlat. Chuti a nih chuan smart city a nihna tur atan chuan modern technology neih ringawt a tawk lo va, current neih ṭhat, water supply neih ṭhat te a ngai vek tihna a nih chu. Chubakah office chhung inthiarna leh tui chhe paihna ṭha te a pawimawh. 

Smart chu zau zawkin ngaihtuah ta ila, thil a nih tur ang thlapa ni, lang nalh dak thlarh hi a ni. Office kal hmang leh a thawktute an nih tur anga ni thlap. A dawrtu mipuite tana dawr nuam leh zahawm taka awm, an tih tur ti chat chat. Office hun chunga office chhuahsana kal bo maimai lo. A dawrtute kuhva theh thial pung pung chung leh chilthli far lek leka lo chhan te, tui bur hmuam chunga lo tawng khumte ni lo se. Tin, a dawrtu mipuite pawhin office zahawmna zah taka va dawr ni se. Kuhva ei sen satliah chu sawi loh thial pung pung chunga dawr lovin; inti thei taka hmelhriat kan nei tih vanga va tawng phur phur lovin; tuibur hmuam chunga va tawng nuau nuau lovin, a hmutu apiangte tana zahawm taka va dawr ni se la. Chu chu a smart ngawt ang. 

Khawpui chhung lamah hian driver kawr ha mumal lova, ruak deuh kengkunga motor khalh te awm lo se, zahawm leh nalh taka inthuam ni se. Tunah chuan motor an changkang tawh a, hman lai anga kawng laka thi phelh darha intihbalh ngai leh nam vak vak ngaite a awm ta lo va. Driver pawh smart deuhvin a inchei theih tawh. Kan public service driver, a bikin bus leh taxi te hi mipui leh mikhual dawltu an ni a. Zahawm takin an motor leh anmahni invawng sela. Kan bus te hi a body building leh a seat arrangement pawh hi tihchangkan ve deuh a ṭha. 

Ram changkangah heng public service- bus leh taxi te hian zah an phur khawp mai a. A chhan chu mipui tana service an nih vang a ni. Aizawl-ah hian a bikin taxi te hian zah loh bik deuh niin an inhria a, hei hi a chhan hrang hrang a awm thei. Kan kawng a chep si a, passenger zawng reng an ni a, duh duhnaa passenger an lak a, an chhuktir mai chuan traffic duty te tan chuan zah loh vang ni lovin leh lam aṭanga nawrna (pressure) awm si avanga vin mai chu a awl khawp ang. Taxi tih vanga zah loh bik an nih chuan a fair lo, public service hi zahawm tak an ni. 

He mi kawnga harsatna sukiang tur hian mipui taxi hmangtute pawhin duhna lai laia dintir a, luha chhuk hi ching lo ila. Taxi driver te pawhin droping zone awmnaah chuan droping zone-ah, siam a nih lohna laiah pawh hnung a mite dal lo thei ang bera din ni se. Taxi chauh ni lovin motor nalh leh changkang te pawhin hei hi hriat a ṭha. 

Kan motor a nalh leh changkan avang leh a neitu hausak leh lal avanga duh duhnaa ding theia in ngaih hi a smart lo em em bawk. Hei hi traffic jam siamtu pakhat chu a ni ve fovin ka hria. Driver ṭhenkhat chu an pute an lal avanga an pute duh vang pawh ni lova duh na lai laia ding mai an awm, hei pawh hi smart lo tak a ni. Heng hi traffic duty te pawhin taxi an en ang thova an en a ṭha ang. 

Motor lian rora leh balu, cement tih vel phur khuh lohva tlan te hi an hnunga two wheeler-a tlan a hrehawm hle. Thli thawin balu, cement leh rawra nawi a rawn chhem lenin mit a tingap ṭhawt ṭhawt mai a, kan hip lut bawk a. Hei hi khawpui vawngtute pawhin an hriat a ṭha, a smart lo chauh a ni lova, hriselna atan a ṭha lo a ni. Hei hian kawng kam dawr leh inte a ti bal samin eichawp dawra kan thil ei turte an tibawlhhlawh bawk. 

Kawng dunga tla thei hnawm leh thil mipui tana harsatna siam thei heng balu, cement, bricks leh rora te hi ṭha taka khuh vek ni se a smart ngawt ang. Kan khawpui thuneitu leh vawngtute pawhin hei hi hria se, kan Aizawl khawpui hi smart city-ah i siam ang u. 

- Commissioner Lalkiamlova