Written by
JV Lalnunpuia
Vanglaini reporter
India International Science Festival 2019
India International Science Festival (IISF), 2019 chu November 4-8 chhung khan Kolkata khawpuiah hman a ni. Kumin IISF hi a ṭum ngana a ni tawh a, kum 2015 aṭang khan hman ṭan niin kumin bikah hian RISEN India - 'Research, Innovation and Science Empowering the Nation' tih thupuiah hmangin Science kutpui hi ropui takin an hmang.
IISF hi Ministry of Science and Technology, Ministry of Earth Sciences leh Vijnana Bharati (VIBHA) ṭangkawpten an buatsaih a ni a. Kuminah hian ram pawn leh ram chhung aṭangin mi tam tak kalkhawmin, mi 12,000 vel tel angin an chhut. IISF 2019 hi khawvela Science kut lian ber anga sawin niin, Kolkata hmun parukah hun hman a, a hmanna pui ber chu Biswa Bangla Convection Centre (BBCC)-ah neih a ni.
He hunah hian India ram state hrang hranga journalist-te chu sawm an nih angin kei pawh ka zuk tel ve a, media lam bik hi chu Press Information Bureau (PIB)-in veivahna, thlenna leh ei leh in zawng zawng min buaipui sak vek a ni.
Union Science & Technology Minister Dr. Harsh Vardhan chuan he festival hi a kaihhruai ministry hnuaia buatsaih a nih angin a vil reng a, a hmanna hmun hrang hrang hi tlawhkualin thu a sawi bakah thil hrang hrang a tlangzarh bawk. Dr. Harsh Vardhan hian nakkum lam aṭanga chuan hmarchhak lam an hawi tawh dawn tih a sawi nghe nghe a, nakkum lamah chuan IISF hi hmarchhak khawpui khawi emaw berah nghah a ni thut maithei.
State media aiawh hian mi 32 vel kan kal a, a tlangpuii BBCC leh Science City-ah hun min hmanpui ber. Bose Institute-a Media Conclave-ah hmannaa min kalpui tih loh chu Science City leh BBCC bak hi min tlawhpui ve lem lo. Science Film Festival ropui tak pawh IISF-ah hian buatsaih tel a ni a, hei erawh kan kal hman ta lo.
BBCC building lian tak chhungah hian hall hrang hrang a tam a, a ṭanni November 4 tlaiah hian prime minister Narendra Modi chuan Hall lian berah video conferencing kal tlangin IISF hi a hawng a, mi sing bawr vel lenna tur hall-ah kan khat tlat a ni. PM Modi thusawi hma hian hall pakhat lian vak loah foreign minister lokalten thu an sawi a, chung zingah chuan Korea, Bhutan leh Afghanistan minister-te pawh an tel bakah Britrain rama Science and Technology lama an hotupa pawhin thu a sawi bawk.
Science City-ah hian Exibition Hall panga lai mai an siam a, Hall 2-ah hian Mizoram aṭangin Mizoram Science, Technology & Innovation Council (MISTIC)-te pawhin Hall an hawng ve a ni. MISTIC aiawh hian mi pathum - R. Vanneihtluanga (Technical Assistant), Joel Lalbiakkima (Scientific officer) leh John Lalchhuanawma Sailo (Tech asst)- te an tel a, anni hian Mizoramin Science lama hmasawnna a neih hrang hrangte an pholang a, chung zingah chuan ramsa species hmuhchhuah thar te, geographical indication hnuaia tun hnaia register tharte leh an hmalakna hrang hrangte a tel.
Science City-ah hian thil hmuhnawm leh dangdai tak tak thlir leh hmuh tur a awm a, chung zingah chuan lei (soil) tel miah lo, tui hmang ringawta thlai ṭotir te, rel kawnga vibration hmanga electric siamchhuah te leh tui tihthianghlimna dangdai takte hmuh tur a awm. Mizoram aṭangin heng festival lianah hian kan technology liam siam chhuahte hmuh theih hlan a nghahhlehawm hle. Science City-ah hian India Army, Navy leh Air Force-te chuan an hmanrua model te an pholang nual bawk.
Hmarchhak zirlaite pual bikin November 7 khan BBCC-a hall pakhatah North East Student's Conclave buatsaih a ni bawk a, hetah hian Manipur education minister Thokchom Radheshyam Singh chuan thu a sawi nghe nghe. He hunah hian hmarchhak state hrang hrang aṭangin zirlai 160 an fuankhawm a, Mizo zirlaite pawh an tel a ni. November 8 tlai lamah khan IISF kharna hi BBCC-ah hian neih a ni a, cultural programme-te hman nghal niin, state hrang hrang zirlai fuankhawmte chuan an hnam lam ṭheuh entirin an inel a ni. Mizoram aṭanga kal Govt. High School, Lunglei-te chu hetah hian pahnihna an ni a, Sarlamkai leh Chheih lamte entirin pungkhawmte hian an lawm hle. IISF-a tel tam ber hi zirlaite an ni a, Mizoram aṭang pawh hian Govt. High School, Lunglei bakah hian Champhai Holy Cross School zirlaite an tel ve a ni.
IISF-ah hian World Record pathum an siam a, pali siam an tum a, mah se a palina tur erawh an hlawhcham ta a ni. A ni hmasa berah khan Largest astrophysics lesson and assembly of spectroscopes-ah World Record an siam a, Largest electronics lesson and assembly of optical media communication units at a single location-a record siam an tum erawh an hlawhchham ta a ni. Most people assembling Radio kits leh Largest human image of a human chromosome-ahte pawh World record hi an siam.
Rualawhna State hrang hrang Journalist-te nen ni li chhung vel kan inzui a, hmarchhak rawn tlawh an chak hlawm hle. Lo zin chhan tur ṭha tak erawh an duh a, Nagaland Hornbill Festival leh Manipur Sangai Festival-te an hre lar hle a, chhim an chak thu an sawi nasa. Mizorama kan kut neih ve angte hi an la hre lar lo hle tih erawh a hriat. Chuvang chuan kan kut neihte hi state dang leh ramdangte hriat thamin kan la chawilar tawk lo a, helamah hian nasa lehzuala ṭan kan lak a ngaiin ka hria.
Tin, hetiang Science kut lianah hian kan ṭhalai rual Science thiam tak takten an thil siamchhuah/ hmuhchhuah an pholan ve hun a nghahhlelhawm hle bawk a ni.
- JV Lalnunpuia, Vanglaini reporter