Written by
Anggu Khawlhring
Salem
PHONE PICK UP THEI LO!
Kan thupui hi ho viauin lang mah sela, thil serious tak zawk a ni. T<nlai Zoram khawvel hi gadgets chi hrang hrangin a r<n nasa tih kan hre vek a. RK Lianzuala lehkhabu ‘Tuk chhuah nuam le’ tiha a tarlan ang kh^n kum khat chhunga Guwahati khawpui a phone an hralhna aia nasa mah hi Mizoramah an hralh chhuak a ni awm e! State intodelh lo leh state thar chhuah nei mang si lovah chuan kan tal na viau ni pawhin a lang.
Phone hi t<nlai chuan kan engkima engkim a ni ta ber a, mahni in lumah kan khawih a, mi in-a kan lenna ah chuti bawk. Sikulah, office-ah, nau awm nan leh biak in inkhawmnaah lehzel pawh kan hmet ta mual mual reng mai a nih hi! KṬP, ṬKP, PYD, SAY inkhawmna leh thiltihhona a phone dahna chang hre ta mang lo ṭhalai mi engemawzat kan awm ta! Hetiang reng reng hi chuan eng kan ang dawn lovin a lang, a luhai thlak hle.
Lehkhabu chhiar peih mang si lo, phone a thutak hlatak chhiar peih chuang bawk si lo - accident, mi chesual video leh milem, veng inti buai etc tih bawr vel leh mobile games ho hi ṭhalaite knowledge leh kan chim ph^k chin t^wk a ni palh ang tih hi a hlauhawm ta hle a ni. Ram changkang hmasa zawka ṭhalaite chu lehkhabu chhiar culture-ah bawk an l>t leh ṭan ta, Mizo ṭhalaite kan in enfiah a ṭul ta hle. Tunlaia kan ṭawngkam hman lar tak pakhat chu “Phone i va han pick up thei lo em em ve,” tih te “Whatsup te hi en ve vat vat ṭhin ta che” tih te hi a ni ta. Phone khawih zen zen lo leh, phone khawih ve reng hman lo te chu kan society-ah an ch>p sawt a, kan Mizo society ngei hian sirah zu han hnawl titih der ringawt a!
Phone khawih hman >m >m rengte hian, mi buai leh phone khawih ve hman lo te chu chungtl^k takin an hau ngam tawh tlat a ni. In enl>t nachang lah kan hre hlawm si lo. Ni e, ngaihsak loh vanga phone pick up ngai meuh lo hi chu awmve theih a ni a, thil ṭul taka biak duh phei chuan huatthlalaah te a chang thei lek lek ṭhin. Hetiang mi hi chu veng tinah an awm ve a, helam hi chu case dang daih a ni. Kei a ziaktu ngei leh kan ram mipui, chhungkua leh kan eizawnna thleng hian hma kan sawn dawn a nih chuan phone kan khawih tlem a ngai a ni. Zoram hmasawnna atana damdawi ṭha hi thlang chhuak dawn ta ila, a list hmasa lamah “Phone khawih tlem” tih hi a awm ngei ka ring.
Kan phone hian engtiang takin nge kan hunawl min eichhiak sak a, kan phone khawihna hunah hian thil ṭul dang leh, inchhungkhur mamawh hi khawih ta zawk ila, engtiang tak hian nge kan chhungkua leh ramin hma a sawn phah ang? tih pawh hi ngaihtuah tham tak a ni ta. Office hna a ni emaw, inhlawhfa kan ni emaw, eng hna pawh ni rawh se hna ṭha taka thawk ṭhin te t^n phone a khawih reng hman loh. Phone khawih reng ho hi kan hnathawka chhawrah kan duh ang em? Hengte thleng thleng hian kan ngaihtuah chian a ṭul hle. Tin, social media hi inkawm hlimna a ni a, hringnun tak tak khawih thil a ni lem lo fo.
Social media hmanga Zorama tangka tam tak lalut kan la awm meuh lo va, social media hman nasat avang hian degree sang tak inp>k ngawt thu lah a awm si lo. Hringnun tak takah chuan (social media a, a lem ang nilo hian) taihmak te, hah te, zir nasat te, buai te, rilru sen te, tawrh hram hram te, thawhrimte a ngai ṭhin. Heng ti peih mang si lova, kan nih aia sang maha inlantirna lem chikhat leh, lemchanna platform pakhata mi tam takin kan hman luai luai chu social media hi a ni. Hei hian lemchang nunah min hruai lut a ni.
Social media hrim hrim hi kan sel a ni lova, do chi lah a ni hek lo. Hun awlah chuan ṭhian inkawm hlim nante leh ṭhian inchhar nan te, inlen pawh kher lova inkawm hlim nante pawh thil ṭangkai tak a ni. Amaherawhchu, mi tam takin a chint^wk, a hman d^n t^wk kan hre lo lai zawka hi a pawi ber zawka chu a ni.
Mizoramah HIV/AIDS a hluar thute’n kan chanchinbu a luah khat fova, hengte vanduai vang hrim hrim piah lamah mi awlthawng lutuk kan tam tak vangte hi a ni thei ang em? Miin a eizawnna vang a ni emaw, a hnathawhna avanga phone a pick up hman lo a, social media lamah a lut zur zut hman lo a nih chuan a ngaihsan awm khawp zawk ang. Miin “he pa/ nu hian phone a la thei ngai lo” tiin sel sel mahsela, a ngaihsan awm ka ti tho tho ang.
- Anggu Khawlhring, Salem