Written by
- Lalnunmawia Pachuau
Ruang thawn MLA-te zawrh loh nghawngkawl?
Sahmulphahthla tahrik ni 21, 2019-ah chuan Mizoram Assembly thasik ṭhutkhawm neih leh niin kan MLA 40 te hlawh chu 130.77% laia tihsan niin Rs 65,000/- aṭangin MLA pangngai thla khat hlawh chu Rs 1,50,000/- a kai chho ta a, media pawh a luah hneh hle mai. Assembly Session-a sawihonaah hian ZPM thlawp Independence MLA te chuan an pawm loh thu an auchhuah pui ve thung.
Kan ram dinhmun thlirin mi tam tak chuan âwm lo an tih laiin a hun ve tawh e ti tawk pawh an awm nuk bawk. MLA hlawhsan chhan nia an chhuanlam ber pakhat chu ruang thawn chhuah a ni ber mai. Hei bakah sorkar hnathawkten 7th Pay an hman tawh vang te, hlawh tlem lutuk chu a zahawm lo tih te a ri nawk. MLA mawhphurhna: MLA te mawhphurhna bulpui ber chu Legislator an nih ang leh Indian Constitution Seventh Schedule (Art 246) in thuneihna (power) a pek angin State List (List-II) leh Concurrent List (List-III) huam chhunga Dan siam hi an hna pui ber a ni. Financial power ni se State treasury sum hman tur zawng zawngte pawmpuitu an ni a, Money Bill an passed a ngai a. Executive power lamah Chief Minister leh Council of minister-te chetlakna kawng hrang hrang an control thei a, No-Confidence motion an tel loha passed a ni thei hek lo.
Executive hmalakna hrang hrang control turin MLA te hian Question Hour, Cut Motions leh Adjournment Motions te an exercise thei bawk a, a nihna takah chuan Executive hmalakna zawng zawng hi MLA te control-na hnuaia awm a ni. Indian Constitution siamṭhat hna thawk turin state tin te MLA approval la in Parliament-in a ammend ṭhin. President of India thlanna pawh an kuta innghat a ni. Hei bakah hian ram leh hnam tan hmasawnna ruangam din te, an bial chhunga mipui harsatna tawh chinfel te a ni ber a. Ruang thawnchhuah te, damlo kan te, kohhran khawmpui pandal sak ṭanpuina te, etc., hi kan MLA te mawhphurhna a ni chiah em tih hi ngaihtuah tham tak a ni. Mitthi ina lan tam te, puipunna hmuna khualliana ṭan reng te hi kan MLA te mawhphurhna a ni chiah em? Heng te hi chu kan Mizo nuna bet sa, kan culture-a bet nghet tlat a ni. Kan aiawha hnathawk tura kan thlante hi chuan an rilru, hun leh tha sengin kan ram tana dan ṭha zawk duang chhuak tur leh hmasawnna ruhrel duang chhuak turin hun thawl zawk pe ta ila hma kan sawn phah zawk ang em?
Zawh loh nghawngkawl hi eng vanga bat nge an nih?
Ram changkang apiangin policy an nei ṭha a, mipui, family security an nei ṭha khawp mai. Thihna leh damlohna vangin chhungkaw tam tak mangangin an rum ṭhin. Hei hi kan economy dinhmun a chhiat lutuk vang a ni. Ram changkangah chuan mipui percapita income a sang chu thuhran ni se, sawrkarin policy ṭha tak tak duang chhuakin damloh thilah te, thihna thlengah te an harsatna sukiang turin Health Insurance policy, Life Insurance policy, etc., hrang hrang mipui tan a siam ṭhin. He'ng ramah chuan thihna leh damlohna chungchangah an ram hruaitu te an buai ve ngai lo.
Kan MLA te erawh engkimah kan pûr a, kan phût a, kan sèl a, an zawh loh nghawngkawl hi kan bahtir hnuk reng zawk em tih ngaihtuah a ngai khawp mai. Tlang dang aṭanga thlir erawh chuan mipui zawng zawng tihlawm an tum luatah leh vote an zawn nasat lutukna lamah hian anmahni lu chungah hian meiling an chhek zawk ti ila kan tisual lo ang. He'ng vang hian mipui chuan engkimah kan pûr ta mek a nih hi. Ruang thawn chhuah a hautak?: Constituency hi han thlir i la, Aizawl khawpui chhung tih loh bial 30 dawn lai hi ruang thawn chhuah ngai thinah lo chhut ta ila. Aizawl hmunah damdawiin lo pan, thihna tawk ta hi kum khat chhung hian mi engemaw zat an tling ṭhin. Ruang thawn chhuahna Morgue Van hi a hire rate a lo sang si a, thla khatah hian bial pakhatah ruang 10 lai thawn chhuah chang awm thei a ni. Hetiang han chhut chuan kan MLA te tan tlin ngaihna a awm lo. Hei hi an mawhphurhnaah kan ngaihsak tlat hi keimahni mipui thiam loh nge kan MLA te? Ngaihtuah chian ngai a ni.
Hetih lai hian kum tir lam khan kan Speaker-in MLA Fund aṭanga Morgue Van lei theihna turin rules a siam danglam thu kan hre bawk. Hei hian awmzia a nei vak lo nge hlawhsan chu passed a ni ta tho bawk. Kan retheih lutuk vang a ni em? Kum 30 dawn lai mahni ro kan inrel tawh a, mah se chawmhlawm state kan la ni tlat si a. Kan percapita income a hniam em em a, GDP rate lah chu zero point something a ni leuh mai si. Kutdawh rilru kan put tlat tawh vangin sawrkar aṭanga ṭanpuina kan bawh huam huam a, dil theih zawng zawng dil kan tum a, kan harsatna min pui theitu turah ngaiin kan MLA leh Minister-te kan luhchhuah ruih ruihna rah chuan MLA hlawhsan chu a lo hring chhuak ta a nih ber hi.
Ngaihtuah chian erawh chuan thla khat hlawh Rs 65,000/- an lak laia ruang an thawn chhuak ṭhin piah lamah damlo kana khualliana an tang reng chung khan kan ruling MLA te hausakna percentage phei kha chu a pung sang thei hle tho chu a nia. Chuvangin, kan ramah hi chuan politics hi eizawnna ṭha ber leh hlawk ber a ni mai lo maw tih hi zawhna pawimawh tak a ni.
Engpawh ni se, tunah chuan damlo te, thihna tawh hunah pawh lungphanna awm tawh lo turah ngai ila. Schemes leh policy ṭha zawk duang chhuak lem lova an hlawh tihsana mawhphurhna an lak ngam tawh chuan kan nghawngkawl bah lai pawh an zo vah tawh turah ngai ila. Mipui rawng bawl tura thlang tlingtu ram mipuite pawh an tan phurrit an ni tawh lo turah ngai ang.
- Lalnunmawia Pachuau