Written by
- C. Lalhriatpuia
UN Sustainable Development Goals-ah Mizoram a tlahniam nasa
February 1-2, 2020 khan Manipur-a NGO pakhat, Human Rights Alert an tihte chuan Hotel Imphal Classic-ah North East SDG Consultation programme, ‘Leave No One Behind’ tih thupui hmangin an buatsaih a. He consultation hi North East state hrang hrang huapa buatsaih a nih angin state hrang hrang aṭangin an kal ṭha viau a, PRISM hotupa Pu Vanlalruata duhsakna a zarah Mizoram aiawhin he programme hi ka va chhim ve a, a manhlain sawi tur a tam hle.
He consultation hi programme lianpui ni lo mah se, Pi Renata Lok-Dessallien, UN Resident Coordinator in India te, Niti Aayog lama SDG Advisor Pi Sanyukta Samaddar-ten an rawn telpui miau avang leh kan sawihona reng reng min enpui tur leh lo chhinchhiah tura expert ṭhenkhat Niti Aayog lamin an rawn tirh bawk avangin programme pawimawh tak a ni.
UN hian kum tam tak an zirchian hnuah kum 2015 khan member ram zawng zawngten hmasawnna awmze nei an kalpui theih nan Sustainable Development Goals (SDGs) 17 a siam a, chung goal 17-te chu:-
1) No Poverty (Retheihna nuaibo)
2) Zero Hunger (Ei tur nei lo awm lohna khawvel siam)
3) Good Health & Well-being (Hriselna tha neih)
4) Quality Education (Zirna ṭha zawk neih)
5) Gender equality (Mipa leh hmeichhia intluktlanna)
6) Clean water & Sanitation (Tui in tur thianghlim leh faina lama hmasawn)
7) Affordable and clean energy (Energy him leh ṭha zawk siam)
8) Decent Work & Economic Growth (Economy tihhmasawn leh hnathawh tur siam)
9) Industry, Innovation and Infrastructure (Hmasawnna lian tham leh ṭha zawk neih)
10) Reduced Inequalities (Dinhmun inthlau lutuk tih bo)
11) Sustainable cities and communities (Chenhona ṭha zawk neih)
12) Response Consumption and Production (Hmanral leh siam chhuah en fel)
13) Climate action (Sik leh sa vawnhim)
14) Life below water (Tui leh a chhunga chengte vawnhim)
15) Life on Land (Leilung vawnhim leh tihhmasawn)
16) Peace, Justice & Strong Institutions (Remna leh muanna, rorelna dik)
17) Partnership for the goals (Hlawhtling tura thawhhona ṭha neih)
India ram hi khawvel huap pawha economy lian, UN-a dinhmun sang tak chan tuma bei mek a nih angin heng UN SDG-te hi a ngai pawimawh hle a. Niti Aayog pawhin India ram pum bakah state hrang hrangten SDGs an tihhlawhtlin dante ngun taka enin an vil reng a, tehna fel tak siamin state tin dinhmun an tarlang ṭhin.
Tichuan le, Hotel Imphal Classic-ah chuan UN official te, Niti Aayog official-te leh state hrang hrang palaite hmaah mithiamten paper an han present ta a. SDG 17 tihhlawhtlinna kawnga North East State hrang hrangte dinhmun an han tarlang ta mai a ni. State hrang hrangte hmasawn dan tarlanna, SDG India Index 1.0 hi kum 2018 December-ah an tichhuak a, December 2019-ah Index 2.0 an tichhuak leh bawk a. Hetiang hi NE State hrang hrangte dinhmun, an hmasawn dan a ni:-
India ram pumin 2018 tehna aṭanga 2019-a 5.26% a hma kan sawn lai leh, North East State dang zawng zawngten hma an sawn vek laiin Mizoram chiah kum 2019 chhunga a tlahniam zawnga che kan awm. Kum 2018 December a dinhmun sang bera ding kha 2019 chhungin kan tlahniam tlat mai, data lah a chiang nasa mai si. Mizoram aiawha kal awmchhun nih bawk si nen hnar a lian duh lurh lurh hle.
Kum 2019 chhung hian Mizoram hi SDG 1- Retheihna nuaibona kawngah a tlahniam nasa a, SDG 8 - hna siam kawngah leh economy dinhmunah tlahniam nasa tak kan ni - 65 aṭanga 42-ah kan tla thla daih! SDG 10 - Mipui intluktlanna tura beihna lamah phei chuan kum hmasa lama kan dinhmun, 100 aṭangin 66-ah kan tlahniam daih a, remna leh rorelna dik neih kawngah pawh kan tlahniam hle. A tawi zawngin, tehna kawng hrang hranga kan hmasawn vena te chu retheihna umbona kawnga kan hlawhchhamna leh, intluktlanna kawnga hma kan sawn lohna te, economy leh employment lama nasa taka kan tlakhniamnate’n a vaw chhe vek a ni ber e!
UN Sustainable Development Goal 17-te hi tehna satliah a ni lo a, hmasawnna rualkhai, rintlak, daih rei bawk si neih theih nana thil pawimawh tak a ni. Mizoram sorkar pawhin hmasawn a tum tak tak a nih chuan heng goal 17-te tinzawn hian ruahmanna fel tak a siam a ngai. Sorkar hnathawk lak belh ṭeuh ṭeuh te, sorkar tana hlawkna awm mang loa sum sen ṭeuh ṭeuh ringawt te, motor lei belh vak ringawt te, huau huau nena sorkar ber rik vut vut lamte hi a ni ringawt lo tih kan hriat a hun hle.
Kan Naga ṭhianpa pakhatin, “Aizawl chu most expensive town alawm” a tih te, Arunachali pakhat ṭawng thei zetin, “Mizoho chu Cocoon ang mai, in state chhungah in tawm chawrh chawrh a, in tei chhuak lo lutuk a…” a tih te, Mizo ṭhalai zawng zawng zu in vek leh meizial zu deuh vek anga min hmuh dante kha chu sawi zui tawh lo mai ang.
Tuikuk sing 3 chuang Tripura lama pem thla tate hisap ru ran chunga, “Mizoram hian literacy-ah nasa takin hma a sawn dawn, lo thlir reng rawh u” kan han ti ve ringawt te, Niti Aayog leh UN hotute hma a, “Mainland nen kan harsatna a inang lo, North East state ho hi special treatment pek kan ngai” kan han ti ve ringawtte kha awmzia awm tak maw!
February 13, 2020-a DoNER Secretary lo kal lah ZDC a tlawhnaah khan a chunga kan sawi SDG-a Mizoram tlakhniam nasatzia thute kha kan buzawlah ngei mi rawn sawi khum siah siah mai lehnghal a, a ti zia lo roh ngawt mai! Kan ram hruaituten zahna chang hre tak maw...