Written by
- Zobiakvela (Masena)
MNF kum khat sorkara kan hmuh ṭhenkhat
December ni 15, 2018-a lakluh MNF sorkar hian engte nge thil tum a neih? A thil tumah hlawhtlinna hmêl hmun tur a awm tawh em? mipui beisei eng te nge? kum khat chhûng hian a intiamna hlawhtling a awm tawh em? tih, tawi téin han tarlang ila.
Zû:- Congress sorkarin ‘zu an zawrh duhlohna kawngzawh’ hial huaihawttute an ni. Mahse, chuti maiin sorkar hmasa zu zawrh chu an khap nghal bur thei lo! Zu zawrh chu tihtâwp tum viau mah se, khap nghal mai turin a kalkawng a bumboh hle mai!
Sorkar thar lakluh a nih aṭanga a ni 3-na, December ni 18, 2018-ah Cabinet ṭhukhawm chuan Congress sorkarin ‘sorkar agency’ zawng zawnga ‘zû’ an lo zawrhte chu a titawp nghal vek a! Hmun danga zu zawrh te pawh December ni 21, 2018 aṭanga January ni 14, 2019 thleng zu khuahkhirhna ‘dry day’ a puang zui.
Hetih lai hian January ni 17, 2019-ah zu zuarte’n Gauhati high court-ah MNF sorkar khinna, zu zuar chhunzawm leh tura dílna ‘petition’ an thehlut ve tlat thung a! Chumi avang chuan sorkarin zu zawrh chhuah phallohna March ni 31, 2019 thleng, ‘dry day’ a lo puan tawh chu Gauhati high court, Aizawl bench chuan January ni 29, 2019 aṭangin zu zawrh chhuah phal lehna sorkar a puan hnan.
February ni 21, 2019-ah Mizoram Synod hotute’n MLA thlan tharte Synod office-ah an kawm a. Hetah hian chief minister Pu Zoramthanga chuan zu khapna ‘dan’ khauh tak an siam tur thu a sawi. March ni 19, 2019-a Assembly session-ah, Excise & Narcotics minister, Dr. K. Beichhua-a put luh, zu khapna 'dan’ thar ‘The Mizoram Liquor (Prohibition) Bill, 2019’ chu lungrual takin an pass.
Hetih lai hian zu zuar lian ber ber, state pâwn aṭanga zu cháw lûttute pathum (Bonded Warehouse neitu) - Raphael, SS leh RTP enterprise te’n High Court-ah sorkar khinna 'writ petition' an thehlut ve leh a. Chumi avang bawk chuan April ni 12, 2019-ah zu zawrh tir turin Gauhati high court chuan Mizoram sorkar a hriattir leh.
High court-in zu zuarte tana hun a hawn sak chhûng chu a zo leh ta a. May ni 28, 2019 -ah Excise Minister, Dr. K. Beichhua chuan zu khapna ‘dan’ Mizoram Liquor Prohibition (MLP) Act. hman ṭan a nih thu leh, notification pawh chhuah nghal a nih thu a sawi thei ta chauh va, MNF sorkar chuan ‘zû’ chu an khap zui thei ta a ni.
Hriselna (health):- MNF sorkar hlimchhawn, January ni 10, 2019 khan Health Minister, Dr. R. Lalthangliana chuan sorkar pawmpui thisen vawnṭhatna (recognised blood bank)-a thisen sáwngbâwlna/ buaipuina man (blood processing fee) Rs.550/- sorkar hmasain a lâk ṭhin chu tihtawp a nih nghal thu a sawi a! Hei hi mi rethei damlo thisen mamawhtute tan chuan thâwk huaina tham a tling ang.
Tin, Health Minister hmasa, Pu R. Tlanghmingthanga hun laia damlo inenkawlna senso sorkarin a phuhrûk sakna tur, 'Mizoram State Health Care Sheme' (MSHCS) chu duan a ni a. Ṭha taka kalpui a nih laiin, Congress sorkar-ah báhlahna tam tak a awm chho va.
Hetiang a nih lai hian Health Minister thar, Dr. R. Lalthangliana chuan thatho takin he department hi a enkawl ve leh ta a. September ni 20, 2019-ah Chief Minister, Pu Zoramthanga chuan Vanapa Hall ah Health Care Scheme thar, MSHCS 2019-2020 chu a tlángzarh leh ta a ni.
Sorkar laipuiin Ayushman Bharat - Pradan Mantri Jan Arogya Yojana (AP-PMJAY) Golden card hmanga Rs. 5,00,000/- thleng bill theihna an siam ni lo, Mizoram sorkar hian a hranpá ngatin damlote inenkawlna senso phuhrûkna tur, Rs. 200,000/- (nuai hnih) thleng bill theihna a siam a ni tih hriat a ṭha.
Mizoram Health Care Scheme thar chu kum kal ta, October ni 1, 2019 aṭangin hman ṭan a ni a. AB-PMJAY hmang thei lo - BPL, APL leh Sawrkar hnathawkte’n sawrkara an bill sak theih loh chhungkaw member inziaklutte chuan, Health Care hamṭhatna hi an hmang thei a. MSHCS hnuaiah hian kum khat atan 2,00,000/- thleng an bill thei ta a ni. Phai lama inenkawlna senso te pawh a huam tel ta vek a. MSHCS hi sorkar damdawi In-ah hman vek a nih bákah, private damdawi In zawng zawngah pawh hman theih vek tura tih a ni.
Zirna (Education):- MNF sorkar hian zirtirtu indaihlohna te, thingtlang lama zirtirtu neih mumal lohna te a vei viaú niin a lang. Zirtirtu a nghet lo (MR teacher) 946 lâk phalna April ni 22, 2019 khan Council of Minister chuan a pawm a, lâk fel vek an ni tawh nghe nghe. An tih ṭhat deuh pakhat chu, January ni 27, 2020-a Cabinet meeting-in a pawm tak, ‘The Mizoram Education (Transfer and Posting of School Teachers) Ammendment Rules, 2020 kha a ni.
Transfer and posting rules tharah hian zirtirtu mi tú pawh thingtlang kilkhâwr berah a awm ve hrim hrim a ngai tawh dáwn. Thingtlanga a awm hun tur a awm tlin tawh chuan, khawpuiah insawn luh (transfer) an dil thei ang a, chu chu sorkarin a ngaihtuah (to be considered) tawh dawn a ni.
Mizoramah Jeep road chauhin a tlawh pawh khua 351 a la awm a, chûngah te chuan zirtirtute chu kum 3 tal an awm a ngai tawh ang. Thingtlang leh khawpui lam zitirtute nen an inthlak kual (rotate) tawh dawn tihna a ni. Hetianga kalpui theih a nih chuan zirtirtu indaih lohna leh ‘aíkal lak’ pawh a ziaawm hle turah a ngaih theih.
Aw le, a ṭul ang zelin sorkar hmalakna, a side ‘A’ lam ziah zauh zauhte hi a ṭhatna lai a awm ve a. Mizoram inkalpawhna kawngpui chungchang te, kawlphetha siam lama an hmalakna te, insumdawntawnna lam te, zû leh ruihhlo ngaite chhanchhuahna tura sorkar hmalákna te, kuthnathawktute lam hawí bâkah, ‘SEDP’ te pawh a léhpeka ziah atán khêk ila. Tuna kan ziah hlawm thum lek han en hian, sorkar hian kawngsîr a la daí viau lo niin a lang a, an rah pelh loh nan ṭanpuitu hnai reng fova awm thiamte pawh; khua leh tuite tih tur a ni ve awm asin.