Written by
H.L. Ṭhasawta

Zo ziaa Pathian fak

Mizote hi zai ngaina hnam kan ni a, hmanlai Thlanrawkpa khuangchawi ni aṭanga tun thleng hian khuang nena zaikhawm chi kan ni. Mi lungleng thei, hun inherin a her chhuah, ṭhal, fur, favang leh krimas hunte a lo thlen hian kan lung a leng zual a ni mai thei. Heng hunah hian lengzem, lenglawng leh fakna hlate lo pian hun ni berin a lang. Kan hlim laiin kan lengkhawm a, kan lam a. Kan lusun niin kan lengkhawm a, kan zai a, kan lam bawk ṭhin. Ṭap chung pawha lam dawrh dawrh ṭhin hnam kan ni. 

Zosap missionary leh kan lehkhathiam hmasaten sap hla min lehlin sak bakah kum 1919 harhna khan Mizo irawm chhuak ngei leh kan hnam ziaa sak tur hla ṭha tak tak min siam sak ta a, kan vannei hle. Chung kan hnamzia ngeia Pathian kan lo chawimawina hla ṭha tak tak te chu khawvel mite chuan a thluk pangngai hmangin, a thute an duh duh danin an lo kailek a, a bikin nula leh tlangval inkar sawina a ni deuh zel. 
Entirna pahnih tarlang ila: 
Entirna 1-na:-
Kawngkhar mawi khi an hawn hunah (2)
Kan Lalpa kan hmu anga kan lawm tawh ang,
Kawngkhar mawi khi an hawn hunah.
Kaihlek:-
Khartung ritleng an hawn hunah (2)
Lungruni nen kim ten thu kan hril tawh ang,
Khartung ritleng an hawn hunah.
Entirna 2-na:-
Aw, khawiah nge Chhandamtu chuan,
Lungngaih hrehawm a tuar?
A hmel duhawm tak hmuh ka chak,
Hmangaih thisen luanna.
Kaihlek:-
Aw, khawiah nge ṭhadangi chuan,
Nipui sensa a tuar?
A hmel duhawm tak hmuh ka chak,
A thlan dartui luanna.

Mak em em chu Pathianin lalna a channa hmun apiangah Setana hian a thik vangin buaina a siam fo ṭhin. “Tin, Pathian fapate Lalpa hmaa an inlan ni a lo awm a, Setana pawh an zingah a lo tel ve a,” (Joba 1:6) tih ang maiin Pathian fakna hla ṭha tak takte chu a thluk tidanglam lovin khawvel miten an lo kailek ṭhin.

Mahni hnamzia ngeia fakna hla hmanga Pathian chawimawi hi a lo nuam ber mai. Camping, crusade leh kohhran hlim lai ber pawhin thlang sappui chhepchher kan ngai lo! 
Thihna lui chu, thihna lui chu,
Thihna luikawr thimah chuan kal mah ila,
Jordan lui fawn vel chu ka hlau lovanga,
Chutah chuan muanna a awm ka hria. 
tih ai chuan C.Z.Huala’n:-
“Dam lai tuipui fawn piah lamah chuanin,
Ka lungkham ram eng mawi chu a awm;
Ka nghakhlel em e, Chhandamtu hova,
Len za hun tur, lenrual duhte nen.”
tih leh Rev. Chhawna’n:-
Lalpan a hmangaihte ram a buatsaih chu,
Khawvel Kanaan ram ai pawha nuam zawk chu;
A aw nemin a mite nitinin min sawm,
A ram nuam taka cheng ve turin. 
han tih raih mai chu a Mizo a, lung a kuai nghal zawk bawk a ni lawm ni? Khuang nufa nena lengkhawm hla kan han sa dup dup mai hi zawng, a lian-a-te, a hmei-a-pa, a tar-a-zurin kan aw neih zawng zawng nen Lalpa kan fak thei a, lamtual-ah kan pangaw inzial tup tup mai a, thlarau pawh a tla ṭha fo zawk a ni lawm ni? 

Mahni hnamziaa Pathian chawimawi, incheina leh nunphung kristianna nena inhmeh chin, Krista duhzawnga kan nunpui ngam hi a ṭul hle mai. Kan mithiam leh miril ten engtin nge an sawi:- 
“Mahni hnamzia ni lova mi hnamziaa Chanchin Ṭha dawn leh Pathian biak chu hlimna leh lawmna sosang ṭhin mah se, thlarau lam leh rinna kawngah thukna a nei lova, pawnlawite a kristianna, thlarau lam thilte pawh incheina ang leka hman a ni.”
- Rev. Z.T.Sangkhuma
“Mizote chuan solfa hla rem tluk tluk aṭangin kan Pathian kan pawh zo tak tak love, kan lengkhawm zai, keimahni thluk ngeia kan zai hian kan hlimin Pathian pawh kan pawl hma ber nge nge fo.” 
- Prof. Darchhawna. 
“Pathian fak nan kan lengkhawm hlate hi ṭhalaiten sak nachang an hriat hunah chuan kan Pathian mai ni lo, a satu ṭhalaite ngei pawh hi an lawm ngawt ang.” 
- Rev. Dr. Vanlalchhuanawma. 
“Mizoten kan tihfuh vak loh pakhat chu, kristianna hi sap kawr hawhin kan dawng a. Hnam dang tam takin an hnam zia rang leh nunphung pangngai an vuan ang hian lo dawng ve ila zawng tun ai hian kan tifuh zawk mai thei a. Patea hi chuan Mosia meuh pawh a hmu Mizopa a, a hahna pawh Mizo takin a phuh chhuah tir a ni. (Hmanah Mosian Kanan a thlir a). 
- B.Lalthangliana, Lecturer HBC. 
“R.L. Kamlala’n hla a phuah laia a ngaih pawimawh em em nia lang chu mahni hnamzia ngeia Pathian chawimawi hi a ni. Kum 1920 hma lam zawng kha chuan Zosapte leh Mizo lehkha thiam hmasa ṭhenkhatten sap hla min lehlin sak kha khuang tel lovin min lo chaipui 
ṭhin a. Sap hla thluk pir vah, lu che miah lova an sak ṭhin chuan kaihnem zaia lo inawi lungleng ṭhin Mizopa thinlung ram a nghawrnghing zo ngang lova. Hei hi Kamlala hian a hre chiang em em mai a. Ralte ṭawnga thuhmahruai a ziahah pawh kan hmu thei:- “Keini pawhin Pathian huan hi timawi turin pangpar dang (hnam dang) zia la lovin, keimahni zia ngeiin par chhuak thei ila, Pathian a lawm hlein a rinawm. Khawvel hnam ze tin hian zia chhuahin Pathian huanah par thei ila ava mawi ropui dawn em.” 
- RL Thanmawia, Lecturer PUC
“Kan kohhran rawngbawltu lamten beng lo chhu ngawng se, kan hla hlui ziarang phawk chhuak thei hlate hian kan biak in chhung thleng pha ni sela chuan kan uar em em zai tui loh hi a bo phah ka ring. Hmanlai nun tem pha, tunlai huna cheng site hian kan hla hluite kan hmu nikhua lo deuh ruihin a hriat. Kan mizo hla leh irawm chhuak pangngai thluk hian hlate piang chhuak ur ur sela chuan veng kilkhawr, nuthlawi in bul kawmkara phar dar dar ṭhinte hian kan biak in chhungah Pathian fakin an phar lawp lawp lovang tih kan sawi thei hleinem! Thu chu thu a ni a, hla erawh chuan Mizo nunah thu a sawi tam asin. Kan hlate hi hmanlai huna min hruai kira lunglenna min thlentu, min ṭah tira min nuih tirtu a ni a, kan mihringpuite rilru puan chhuah sakna leh suangtuahna rama min entir delh delhtu a ni. Kan hla hluite avang hian kan Mizo history pawh tam tak kan chhuiin kan hriat theih phah a ni.” 
- Joseph Lalnunsanga. 
Solfa hla ropui leh ṭha tak takte hnual­suat chuang lovin, hnam dang tihdana Pathian fakna kan lakluhte hian chintawk nei thiam ila. Chu mite kohhran pawhin an hmang tih vang ngawt hian rual awt lo ila. Pathian khawngaihna avanga kan fa hrin Non-Mizo (Masihi Sangati) te pawh hi an inkhawmpui - Meet, Convention adt. ah an hnam inchei leh rimawi hmangin an la chunzawm zel a ni. Sap tihdan emaw, Mizo tihdan emaw an entawn ve lo, an rinna a nghet zawk emaw tihtur a ni fo. 
Heng a hnuaia thu leh hlate hi lo ngaihtuah chiang teh:-
1. Aw, Lalpa chawimawiin hla thar sa ula,
    Leilung luah zawng zawng te u,
    Lalpa chawimawiin zai rawh u.    
    (Sam 96:1)
2. Tuifinriat zawng hlotui chang se,
    Ziakna atan thingzar tin reng;
    Lehkha phekan van khi chang se,
    Ziaktu atan chuan mi tinreng.               
    (KHB. No. 43:3)
3. Chawimawi nan sanglua a awm nem maw?
   Thangvanpui khi zai se piallei nang au la,
   Hallelui nawn rawh se mual zawng zawng. 
(Ramthar zai)

Pathian chibai buk nan, fak leh chawimawi nan an va ṭha hlawm em! Kei chuan pakhat mah khi ka paih phal lo. Ramthar zai a nih avanga kan hnualsuat ngawt hi a dik em aw! Tuna kan kristian hla bu a hla kan sak ngai hleih loh inzep ṭun, a bu tichhah mai mai ai chuan heng Pathian fakna hla, Ramthar zai (tuna tarlante) revised laia an hnawl tak hlabu hluia awm hla ṭha tak tak te, Kristian Hla Thar Bu a mi, kan Mizo irawm chhuak ngeite hi seng lut zawk ta ila, thlarau lamah pawh kan hlawkpui zawkin ka ring ṭhin. 
Hnam dang zia reng a ngai nem maw!
Zo nunzia, khuang nufa a tawk e,
Van Lal Reng awih nan. 

- H.L. Ṭhasawta