Written by
Zautea Dawn
CADC A ZOFATE AUTHAWM
Mahni ramah nge thin thia mutmu tuah lovin kan hmalam hun hi engtin zel nge kan hman tak ang tiin tuilairapa dingdihlipin hmalam hun lo thleng tur hi beisei bo tak nen hun leh ni hi kan chhiar liam ta a nih hi! British-in Mizoram min awp hma Mizo lal hun chhung khan kan ram hi tuten nge luah a, tu te nge khawsa tih zawng ka hre hauh lo. Ka hriat zawng chu Zofate Lalram a ni ṭhin tih zawng hi a ni. British-in Mizoram an awp lai erawh chuan tuna mi ram, hnam dang kuta awm, kan thinlung chhungril ber aṭang erawha kan ram kan la ti fan mai Chakma Autonoumous Council huam chhung ram hi a ni.
Hmanah chuan Lal neia khawsain kan Lalna khaw hming pawh ‘Saisih’ kan han ti deuh hnap a, kan lal hming pawh ‘Lalsuahsuna’ a ni; hei hi kum 1890-1930 inkar ni ngei tur a ni. Lalban hun lai pawh khan, CADC Area chhungah ringawt pawh Pang Lal, Bawm Lal te leh Tlanglau Lal engmaw zat ban zingah telh an ni. A ruam leh tlangte pawh hming neiin a tlangdung inkhawh zui chu, a hming aṭang ringawt pawha mi lungleng mi tan Lunglenpuina tham hming chawiin kan pi leh puten a hming an rawn sa a, chu hming chu ‘Uipum tlang’ tih a ni.
Khang hun laia kan ram, kan ta, thing leh mau, lui tui luang ri her her leh kawrte tui dai diai khawhthla her her te leh ramngawa thei chi hrang hrang rahte chu hnam dang ta ni lovin kan pi pute ta niin annin an chhawlhal tih reh nan leh an rilṭam inhnangfak nan an hman ṭhin ngei mai chu a ni. Tunah mi ta niin a neitu dik tak hnen aṭang chhuhsak a ni ta si... hemi kawngah hian thu thiam loh nge ni ang a, tu mawh nge ni ang? Ngaihtuah chian poh leh lung hi a dam lo.
Kum 1971 Mizoramin Union territory kan hmuh chiah khan, Mizoramah ADCs pathum a piang a, chuta chin chiah chu a ni kan ram kan ta nia kan ngaih chu midang hnenah hlanin a awm tak ni. Israel fate Aigupta-a an saltanna rama mikhual chanchang ang deuh thaw hi a chang chuan CADC a zote dinhmun hi ka tehkhin. Mikhual chanchang chauh ni mah ila, CADC huam chhungah hian Zofate, a ram neitu dik takte hi kan la awm nual a. Ṭhenkhat erawh beisei a bo em avangin khawpui lamah leh District dangah min pem san a, heti chung hian zofa hlang chenna hi khaw li (4) lai a la ding a ni. Chung khuate chu Damdep II, Parva III, Saizawh West leh Charluitlang te an ni. Heng khua a awmte hi MNF movement hunlai 1966-1986 remna ni June ni 30 India sorkar nena an inrem ni thlenga buaina tawk nasa khua leh a tuar nasa pawl khua kan ni. Ex-MNA tam tak chuan an hriat reng ka ring.
MZP leh MSU ten theih tawp rawn chhuah ṭhin mah se, rorelna vawn fung chelhtu an nih loh avangin an theih tawk chu tawk zo lovin a tham ral leh ṭhin. CADC area-a awm Zofate hi minority kan ni. Autonmous hnuaiah hian kan aiawha ding ve tur rorel palai, a ruata ruat chawp (nominated) pakhat kan nei a. Kan neia han tih pawh hian minority hnam awm chhun Tuikuk leh Zofate hian kan inchan chhawk ber a ni ang chu! Chung minority te chuan a thlana thlan tlin (elected) hi kan duh ve. Chutianga elected member nei ve thei tur chuan, a mihring (population vote) pawhin bial khat daih chu kan nei ve a ni. Chung zawng zawng tarlangin vawi eng emaw zat, Zofate tan elected MDC seat pakhat dilna sawrkarah kan theh lut tawh a, mah se tun thlengin chhanna kan hmu lo!
Sawrkar hian MDC Constituency bial inṭhen dan (delamination) hi kum 10 danah a en nawn ṭhin a, bial ennawn a nih hian, constituency a khua awmte hi ṭhen hrangin a siamrem ṭhin a ni. Hetiang sawrkarin a ennawn leh hmasa berah hian Zofaten elected MDC kan neih ve theih nan zokhuaa khua awmte hi bialah min remkhawmin elected min pe ve thei se a va ṭha dawn em! Chutiang ni lova hetiang ang renga kan kal chuan helaia awm zofate chu chimral kan ni vat dawn.
Kan aiawha roreltu kan neih miau loh avangin development tam takah hrekin kan awm a, kan harsatnate chu sutkian a hnekin punlun lam a pan zel si a nih hi. Khua hi a va var lo ngai em! A tlangpuiin zokhua a zofate hian zirna sikul building an nei ṭha lo a, tui an harsa a, Middle sikul mawlh te saw... CADC area chhung Chakma khuaah te chuan pawl 8 thleng an upgrade laiin tun thlengin min la upgrade sak ve lo. Sikul building te saw chhe tak a ni. Zokhua kan sikul dinglai ṭhenkhat saw kum 20 dawn laia upa te an ni tawh a, a chhe tawh hle a, ui leh arte pawhin duh tawkin an chilphul thei a ni. Chu zawng aia naupangten harsatna an tawh nasat chu furpui hun hi a ni.
Fur a lo thleng a, class room-ah tui hawk a lut a, a li liai luau a, thosi leh vaihmite nen, zirlaite nge khawngaihthlak a, zirtirtu tih pawh hriat va ni suh! Mi ka aṭanga ka hriatdan chuan, Damdep II Middle sikul sakna hi vawi hnih lai proposal-ah siamin work order te hial a chhuak a ni awm a. Amaherawh chu, kan aia lal zawk awpna hnuaia kun kan nih miau avangin chhuhsak kan ni ṭhin a, Chakma khaw dangah min divert sak leh ta a ni. Rilru a na a, auchhuah a chakawm a, mahse kawng hi a bo si!
Damdep khaw bul lawk Chakma khuaah chuan sikul leh a quarters, RCC Assam type-a nalh em emin tumah luahtu awm lovin sikul a ding nia - Zokhua sikul han ni zawk se kan ti vawng vawng ṭhin. Sawrkar hna chungchangah lah a zokhua awm chhunte hi kal kan kan ni ta zel mai. Tun aṭanga kum nga a vei lek phei chuan tuna service nei kum 10 chuang la thawk tur mi 15 ai tam pawh tling fumfe lo chauh CADC a zokhuaten sorkar hnathawk kan nei tawh ang. Kum 10 a ral leh lek phei chuan Zofate hian CADC huam chhungah sorkar hnathawk pakhat pawh kan nei tawh ang em tih hi a ni.
Heti khawpa Sawrkar hnathawk kan tlem chhan hi lehkha kan zir san loh vang leh kan thiam loh vang a ni lo; Zokhua khaw pali a cheng zofate hian MA ringawt pawh 10 chuang a nei a, Ph.D degree hial nei pawh kan awm ve. Dan lamah nise LLB neia Bar exam hial pass pawh kan awm ve alawm. BA pass lek phei chu khaw tinah 10 kan tling ang. Mahse Kum 2000 aṭanga Zofate zinga sawrkar hna ngheta lut hi ka hriat sual loh chuan ‘pakhat mah’ kan la awm lo, ka hriat loh erawh pahnih khat an awm mahna. Kan sawrkar hnathawh ve ber pawh, SSA tih leh MDC-in a vote zawn nana pocket money siper aṭanga a thun, thla khata 4000 emaw 5000 emaw hlawha sikula a chhawr hi a ni mai awm e.
Hna ngheta awm lo han ti dawn ila, kum tin anmahni Chakma te tan chuan hna a tamin lehkhathiamin a daih seng lo hial a. MA, BA chu sawi loh class 10 pass ek ek chu hnaah an lut zung zung mai. Hetiang ngawta CADC a zokhuate dinhmun a hniam zel chuan, kan nu leh pa, ka pi leh pute lu phumna hmun hi engtik niah emaw chuan loh theih lohin, mittui nen kan rauh san hun a thleng em em ang! Hetiang hi kam dinhmun a ni. Kan ram hruaitu te hian engmaw tak min tih sak theih awm ve se kan va ti em!
- Zautea Dawn