Written by
- Lal Rinmawia

Parliament House-ah ni thum

Mizoram sorkar, Information & Public Relations department bul tumin tunhnai khan India ram rorelna sang ber Parliament House, New Delhi-ah journalist tan nithum awh training kan zu nei ve a. Journalist hi Aizawl aṭang mi 8, district dang pasarih aṭang mi pakhat ṭheuh leh IPR officer panga nen kan vaiin mi 20 kan zu training a ni. 

Lok Sabha Secretariat-a Parliamentary Research and Training Institute for Democracies-in Mizoram Journalist-te tana training a buatsaih ang hian state sorkara MLA ni thar te, MP thar te, zirlaite leh journalist te, India ram pawna rorelna chelhtute thlengin parliament kalphung zir hian an kal chamchi a, secretariat hotute pawh an indaih lo ṭhin hle ang. 

Keini hi nithum khan training a, a ni hmasaber September 25 khan training hawnna neiin Dr. Ganapathi Bhat, Addl. Secretary of Parliament chuan thuchah a sawi a. Chawhnu lamah "Parliament in the Indian polity" chu Dr. KL Antony, Director, Lok Sabha secretariat chuan lecture a pe a; tlai lamah "Parliamentary questions and procedural device to raise matters of urgent public importance" tih chu TS Rangarajan, Director, Lok Sabha chuan a pe bawk. 
September 26-ah "The legislative process" by Partha Goswami, Addl. Director, Lok Sabha Secretariat; "The budgetary process" by Jaya Kumar T, Director LS Secretariat; "Parliament committee system" by Dr. Ram Raj Rai, Director, LS Secretariat-te'n zirtirna min pe a ni. 

September 26-ah "Right to Information in ensuing accountability of leadership" chu Arun Gaur, UPSC-a Joint Secretary chawlta-in min hrialhfiah a; Pu Naushad Alam, Director, LS Secretariat chuan Lok Sabha leh Rajya Sabha Secretariat-a an website kalphung leh pawimawh hrang hrang a sawi bakah Parliament kalphung hrang hrang min zirtir a ni. 

Parliament House-ah hian RTI hmanga hriat duhzawng zawh ngai lo khawpin kum 1952 aṭang khan Lok Sabha Website - www.loksabha.nic.in ah dah zel a ni. House luh hi a har khawp a, gate pahnih kan paltlang a, gate pawn zawkah chuan mobile phone leh a kaihnawih engkim dah a ni. Kuhva leh meizial/ sahdah tih vel ken luh a thiang lo. Training kar lakah hian Museum te, Lok Sabha TV hmunpui te tlawhin chhun dar 1 ah chawchhun kan fak ṭhin a, dining hall hi a tam hle a, engzat tak nge awm ka hre lo. Secretariat-a thawktute hi office hun chhung chuan hmuh mai mai theih an ni lo a, lunch ei dawnah erawh anmahni dining hall panin an kal sung sung a, chu chu thawktute kan hmuh chhun a ni mai. 

India ram khawpui New Delhi hmuna awm "Sansad Bhavan" hi English chuan Parliament House tihna a ni a, India rama rorelna in sang leh lian ber a ni. He hmunah hian Lok Sabha leh Rajya Sabha member-te chuan ro an rel ṭhin a, tun Lok Sabha term dinglai, 17th Lok Sabha-ah hian Political Party 36 aṭangin member an awm a, member-te hian India sorkar-in ṭawng a pawm, 8th Schedule zinga an duh duhin House-ah thu an sawi thei a, member ten an hriat theih nan ṭawng lettu ten hmun leh hmunah an lo let nghal zel a. House chhunga zawhna erawh ṭawng chi hnih - Hindi emaw English emaw chauha zawh theih a ni thung. 

Parliament House hi British architect pahnih Sir Edwin Lutyens leh Sir Herbert Baker ten kum 1912-1913 laia an duan kha a ni a, kum 1921 khan sak ṭan niin 1927-ah an sa zo - 18 January 1927 khan governor General Lord Irwin chuan a hawng a ni. Parliament House pian hmang chu a bial a ni a, Ashoka Chakra ang thei tura siam a ni. A in laili laiah Central Chamber a awm a, a sir velah hian - Library Hall, State Council (Rajya Sabha tan) leh Central Legislative Assembly (Lok Sabha tan) a awm. Building sirah hian huan mawi tak tak awmin, ṭha taka hung vek an ni bawk. 

Rorelna in sang hi a diameter chu 560 feet zet a ni a, acres ruk deuh thaw a awh avangin a lian thawkhat hle. Delhi khawpuia building ropui leh lian tak tak karah pawh a langsarin a chhuanawm hle. Prime Minister Narendra Modi chuan tunlai thiamna leh changkanna mila tih hmasawn tumin hma a la mek. Kum 85 zeta upa a nih tawh avangin Parliament House hi sak ṭhata chei ṭhat duhna a awm a, August 5th 2019 khan Vice president leh Rajya Sabha chairperson ni bawk Venkaiah Naidu chuan Prime Minister Narendra Modi hnenah sak ṭhatna tura ruahmanna hi a lo thlen tawh a ni. 

Parliament House hian mi firfiak beih a lo tawk tawh. 13 December 2001 khan Lashkar-e-Toiba leh Jaish-e-Mohammed mi firfiakte chuan na takin an lo bei tawh a, hemi ṭuma pawi khawihnaah hian sipai paruk leh civil mi pakhat an thi a ni. India ram rorelna in sang ber hi chawlhkar tin Thawhṭanni aṭanga Zir­tawpni chu zing dar 10:00 aṭanga tlai dar 6:00 thleng hawn ṭhin a ni a, Inrinni leh Pathianni erawh khar a ni ṭhin. A hawn hun hi 'Dussehra' lai chuan tih danglam theih a ni thung. 

State sorkara Legislative Assembly ai chuan a lo changtlung nangiang mai. Media tan room ṭha tak, news ziak leh pechhuak duh tan pawha hmanraw engkim chhawpsak an ni a, Minister-te pawhin thuchah sawi duh se press mite awmna an pan a, an duh duh an sawina hmun ṭha tak a ni. 

- Lal Rinmawia