PAWL KûT

Mizote hian kum khat chhungin Kutpui pathum kan nei. Chungte chu - Chapchar Kut, Mim Kut, Pawl Kut te an ni. An hman hun leh hman dan a inang lo vek a, an hman hun chhung rei zawng pawh a inang lo vek. Chapchar Kut hi khawtlanga hman ṭhin a ni a, Mim Kut leh Pawl Kut erawh chuan pualtu deuh bik an nei. 

Kan pi pute Run lui kama an awm laiin a ṭhen chu Chin State velah khian an awm a. Thing tam a zawnin kum thum a tla a. A kum linaah chuan buh leh bal an lo ngah leh ta em em mai a, an lo hausa leh ta a. Hetih lai hian Suai tlangah Kawlni lal a awm a. Ani chuan “Hei, kum thum lai kan ṭam hnuin kan lo puar leh ta a, a lawm nan sa ei rual zan i siam ang u. In tinin ar talh ila, mi rethei ber pawhin sa kan ei ṭheuh theih nan chaw ei turin ṭhenawm khawveng insawm ṭheuh ila” a ti a. Sa ei rual zan siam a nih tur thu hi Tlangau a au tir a. Tlaiah chuan chaw ei turin ṭhenawm khawveng an insawm ta nak nak a. An ei puar hlawm hle a, an puar lutuk chu pawnah an tlan chhuak a, an in um zui a, pawnah chuan sa an inbarh hawng hawng ṭhin. 

A tukah chuan a neinung deuhin vawk te an talh leh a. Tlangval phawk deuhin hlimhlawp siam nan Sakuhui­lut an siam a, lam hnai lo ami buhpawl an pu khawm a, an khuh zui a, a tawpah sa an dah a, hmai tuam chungin sa chu an inzawnsiak a, an inchuh luih luih ṭhin. Hetah hian pa zu ruite pawh an bang bik lo a, a hmu apiangin an ei zel a. Kum tin a hun a lo thlen apiangin an ti ta zel a, a hmingah ‘Luh kut kut’ an ti a, hun eng emaw chen hnuah ‘Pawl Kut’ tiin a hming an vuah leh ta a ni. 

Ṭhenkhat chuan, Saku­huilut khuhna tur pawl an lak khawmin buh la awmna pawl an lo la tel a, a neitupa chu a lungawi lo hle mai a, an lal hnenah a zualko a. Lal leh upate chuan, “Sa ei rual zan atana thil hman reng reng tuman in ui thei lo ang, in lungawi dawn lo a nih chuan hemi ni hma hian in inpeih fel vek tur a ni. Pawl a tla tawh a, mi tlem te chauh buh la la zo lo in awm a, tun hnuah pawh in sawisel thei lovang. Lo lam peih fel ve thuai ula a ni mai alawm” an ti a. Chuvangin, a hming atan “Pawltlak Kut” an vuah a. Kum a lo thar ta a. He kut hnu hian, mahni lo ami thlama la lut hman lo chuan an loa thlai reng reng engmah an hauh thei tawh lo; tichuan a hming atan ‘Pawl Kut’ an ti leh ta a ni” tiin an sawi bawk. 

Pawl Kut hi naupang pual deuha ngaih a ni nain puitling pawh an tel ve ṭhin. December thla ral lamah emaw January thla tirah emaw an hmang ṭhin. Buh leh bal an ngahlai tak a ni bawk a, an hlim hle ṭhin. Pawl Kut an hman zawh tuk hi an kum thar ni hmasa berah an chhiar ṭhin. A chang chuan ni khat chauh an hmang a, ni thum lai an hman changte pawh a awm. Naupang leh nu leh pain an uar deuh a, nula leh tlangval chu an awl deuh thung. A hman dan: Kut zan hian in tinin buh changrum leh sa ei an tum ṭheuh a. Ar talh tur nei lovin a hma niin kut sa an zawng a. Thangte an kam a, a theih ang angin an ram vak ve ṭhin. Artui pawh an chhum ṭeuh ṭhin. Hemi nia in tur in tinin zu an sa lawk a, naupang tan Zulawm an sa lawk bawk ṭhin. Kawtchhuaha chhawng an hnawtnaa in turin an zu chu an khawn khawm ṭhin a ni. Hemi ni hian tu leh fa neite chuan an tu leh fate ar mit an rawh sak a, ar mit an rawhna fep chu an awrhtir a, mawi an inti hle ṭhin. 

Tlaiah chuan an tu leh fate chu nalh takin an chei a, hmeichhia tleirawl deuhte chuan Puanrin an sin a, Vakiria an khim a, buhchangrum leh sa leh artui te thlengin an chawi a. Kawt chhuah lungdawh lam panin an kal pui a, chhawng an hnawt a, an inbarh chiam ṭhin. Nu in puak leh kaih fawmin kawt chhuah lungdawh an pan dawr dawr a. Nula leh tlangval leh pa te pawh chhawng an hnawtnaah hian an tel ve ṭhin. Buhchangrum leh sa leh artui hmin sa chu, “Chhawng, Chhawng, Chhawng” an ti a, an inbarh hawng hawng ṭhin. Kut zan hi sa ei rual zan an ti bawk. Hemi zan hian tumah inhauh awi a ni lo. A tuk chu Kut ni a ni a, a nalh thei ang berin an inchei a, Lal leh upate chuan lal inah zu an in a, nilengin an zai a. Naupangten an pual Kut a ni tih an hria a, Zulawm an in ve ṭhin a, rui khawp te pawhin an in ṭhin. 

- VL Huala, Upper Republic