Written by
Dr. C. Lalrampana

Lei vs Kawng chhawng

Nikum November 2018 Mizoram State Assembly inthlanpui dawn hnai vel khan 'Kawng chhãwng' tih ṭawngkam hi a lãr hle a. Naupang tê tê chenin kum thar 2019 lo thlen thuai thuai kan nghahhlelh chhan pawh kha kawng chhãwng thar nuam angel vãr rualte tual lenna vãn jerusalem thar nuam iang, ‘traffic jam free city’ lo thleng mai dawna kan hriat vang ni berin a lang. Mahse, 2019 krismas kan hnaih leh hle tawh chung pawh hian chutiang khawpui thar nuam chu hmuh tih rêng a awm thei si lo! 

Engpawhnise, lei leh kawng chhåwng danglamna kan hriat thiam theih nan a danglamna tlêm tãrlang hmasa lawk teh ang. Kawng chhãwng (flyover): Hei hi kawng chhãwng (flyover) kan tih tak chu niin a lang, overpass pawh an ti bawk ṭhin. Kawng chhãwng hmasa ber hi Holborn Viadu niin kum 1863 leh 1869 inkar khan siam a ni a, Queen Victoria khan kum 1869 khan a hawng nghe nghe a ni. Hetiang hi kawng awmsa dungzuia kawng chung lama awmze nei taka kea kalna leh lirthei leh rêl tlanna atana kawng siam belh hi a ni. Khawpui lianpui pui (metropolitan city)-ah te chuan mawi tak tak leh rinawm tak taka siam hmuh tur a awm ṭhin. 

Lei (overbridge): Domesday Book-in a tãrlan danin lei hmasa ber hi Thomas Telford hmuh chhuah niin kum 1825 leh 1828 inkar khan siam a ni a; 1830 khan hawn a ni. Kum 1974 thleng khan hman a la ni. Hetiang kawng hi chu a danglam deuh, kawng awmsa kal mar zel tur kawr leh luiin a lo dan avanga mual rãl lehlam vuak zawm zel nana leilãwn dawh kai ṭhin hi a ni a, kawngpui chhumbung mai tur vuak zawmtu ṭangkai tak lirthei leh rêl tlanna atana siam a ni. Hetiang hi mi ramah chuan sei pui pui nghet tak taka siam, chatuan daiha tlo leh nghet ni ãwm tak hmuh tur a awm zut ṭhin. 

Ministry hmasa, kum sawm liam ta chhung khan hetiang lei chim hi kan ramah chuan hriat tur a awm zut a nih kha! Lei nghet leh tlo kan siam ve thiam lo a ni mahna! Brahmaputra leite khu a sei tehlul vei nen rêl leh lirtheiin an zawh chim tih hriat tur a vãng hle. Kawng chhãwng leh lei danglamna chu kan hre ta a, ṭawngkam fiamthua bawkbãwn leh manta kan tih fo ṭhin ang deuha thil inang tak hming danglam hret chauh niin a lang - a ṭangkai dan pawh a inang reng a, a hmanna hmun azirin a danglam mai niin a lang. A siamna hmanrua pawh inang tlang tak tak niin a awmna hmun tur azirin hmanraw hrang hrang hman erawh a ṭul ṭhin. 

Kan ram hruaitute'n ‘kawng chhawng’ an sawi uar thar tãk hluai chhan ber leh ‘traffic jam free city' tih ṭawngkam an sawi hluar chhan ber nia lang chu kan ram khawpui Aizawl, Smart City-ah lirthei a tãwt lutuk tawh vang a ni ber. Mahse, Aizawl khawpui hi atir aṭanga ruahman fel khawpui (plan city) a nih loh avangin kan ram hruaitute bawkin "a hman hmanin ramri chungchang an sawi a, sawi sawia fel chi a ni lo, zirchian hmasak phawt a ngai" tia kum 50 chhung zet liam hnu pawha mahni ramri hre chiang lova zirchian la ngai kan ni ang deuh hian Aizawl khawpui hi a tir aṭanga plan fel loh a nih avangin a hman hmanin  ‘kawng chhãwng’ tih leh ‘traffic jam free city’ tih hi sawi sawi chi niin a lang lo. 

A chhan chu Upper khatla, sabinga lung aṭanga new secretariat complex panna tur kawng chhãwng (flyover) siam ngam sorkar an la awm lo niin a ngaih theih. Aizawl khawpui lun laiah phei chuan sorkar hian mimal (private) a ngam leh chuang kher lovang a, flyover ban phunna tur hmun (space) takngial pawh a harsa viau ta ve ang. Chu ai chuan "kan sorkar chhungin smart parking eng zat nge kan siam zawh hman ang?' ti zawk ta se a inhmeh zawmah maithei. 

Aizawl khawpuiah lirthei a pung tual tual, kawngpui a zauh belh chuang si lo, lirthei siamtu company-te khap beh ngawt theih an ni bawk hek lo. Lirthei intlan chhãwk tam tir zawh poh leh lirthei a pun tam phah sauh zel bawk nen, lirthei lei inkhap ngawt theih a nih hmel bawk si loh. Kawng chhãwng siam tum ai chuan smart parking tam zawk siam ni se. 2wheeler thleng hian kawngsirah dah lovin smart parking-ah vek dahtir ni se, kawngpui bul dawr neituten nileng lenga an dawr zawna an lirthei dah hnawk lovin AMC lamin parking fee ìt ngawih ngawih hek lovin smart parking-ah dahtir vek ṭhin bawk se'ng, Aizawl khawpui hi a thawl sawt anga kan zavai atan a nuam ang. Mahse, 'traffic jam free city' chu a ni thei chuang lovang. Chuvangin, ngaihtuahna thar nen ruahmanna ṭha zawk kalpui thei turin kan sorkar hi inbuatsaih se mipuite'n kan ṭangkaipui zawk ngei ang. 

Dr. C. Lalrampana