Written by
Dr Lalchhuanawma Tochhawng

KRISTIAN PRESIDENT

Donald Trump-a leh Hillary Clinton chu kum 2016-ah US President nih tumin an inkhing a; ral khat aṭangin, thlang dawn ila thlan tur reng reng ka hre lo. Hillary chu a policy ṭhenkhat a liberal lutukin ka hria a; Donald Trump chu a thu chauha con­servative, a nun lama Hillary ai pawha liberal daih zawk niin ka ngai a. Republican party, Conservative Christian tamna nia ka lo ngaih khuan an party candidate atana an nawr tlin ka ring phak lo. Mahse, Primary Election-ah a tling a; President thlannaah pawh a tling ta zel mai a. A mak ka ti hle na a, America rama sakhua an kalpui dan leh mingo chungnunna thurin inkawp dan ngaihtuahin a mak vak lo mai thei. 

Mi ṭhenkhatin “Kristian President” tiin hming mawi tak an vuah a; Kristian thlavang hauhtu nihna title an pe bawk a. Mahse a nun hi belhchianin Isua zirtirna nen a inrem em tih hi ka lo ngaihtuah fo ṭhin a ni. America rama Kristian kal vung tak takho khuan Isua zirtirna tak tak aiin politics lama thuneihna te, Bible-a a mak lai lai thur chhuahte hi an ching zawk niin hman aṭang khan ka lo ngai tawh ṭhin a; tun hnaia an chet dan hian ka lo ngaihdan kha a nemnghet niin ka ngai hmiah mai. Donald Trump-a an ṭan viau pawh hi, nun uluk lam ni lovin, politic agenda, mi dang chunga mahni ngaihdan dah lal duhnain a hrin a ni ber.

Kristian tih chu Isua zirtir­na anga awm, Isua thu ring­tute tihna ni awm tak a ni a. “Kristian President” an tih hi Isua zirtirna angin a awm em? Dawt leh thu dik. Isuan, “Ni chu ni, ni lo ni lo” tih bak sawi lo tura Isua zirtirnaah chuan dawt vâr te, thu dik chanve te hian hmun an chang lo. Donald Trump erawh chuan dawt te, thudik ziktluak mang lote pawh a chawhmeh sawi hmiah hmiah hreh lo. President a nih tuk aṭanga Hripui len lai te, inthhlan zawh hnu thlengin thu dik lo hmangin ṭan a khawh tlat a; President a nih chhung hian thudik tawk lo ni tin a sawi a ni ber e. 

Tharum leh inhuatna: Lal Isuan khandaih lek te, tharum hmanga chet te hi a duh lo. “Biang lehlama bengtu che chu, lehlam pawh dawh rawh,” tih te, “I hmelma hmangaih ula, a tiduhdahtu che u chu malsawmsak rawh u,” a ti a. US sawrkar hmunpui chu a lamṭangten tharumin an bei a; mawh a phur lian hle. “Tlukna hi awm tur reng a ni a; nimahsela tlukna awmtirtu chung a pik e,” tih ang khan, tharum thawhna hi a awm fo ang, mahse tharum thawhna thlentirtu hi Lal Isua zirtirna kalhtu a ni. 

Ram dang mi: “Ram dang mi” tihduhdah te, en hran te hi Mosia hun lai aṭang daih tawh khan Bible-in a phal lo. America rama mingote khu a nihna takah chuan ram dang mi, pem lût leh pem lût thlahte vek an ni. A ram neitu tak tak Native American te nêkin an chhuhsak a, an nei hlen ta a. Chu mai ni lovin, State lian tak Texas pawh Mexico hnuaiah an awm ṭhin a; English-ho an pem lut ruih ruih a; an tam hnuah Mexico aṭangin an tal chhuak a; an chhuah hnuah USA lam an zawm ta daih mai a ni. 

Amah Donald Trump ngei pawhin ram dang aṭanga pem lût nupuiah a nei. Chuti chung chuan ram dang mi a haw hle a; Mexico nena an inrinnaah bang a pintir hial. Mahni mita khanchhuk hmu lo, populism behchhana ram hmangaih anga lang mai mai niin a lang. Heng bakah pawh a nupui hmasa nena an inneih laiin ngaihzawng a nei a; a ngaih­zawng nen fa an nei a; kan Kohhran ngaihdanah chuan uire a ni. Donald Trump hian pawisa khelhna leh intihhlimna Casino a nei nual a;  Mizorama Kohhran duh loh zawng tak sum lâk luhna a ni. 

Donald Trump-a tlin theihna turin mi tam tak an ṭawngṭai a ni awm e. Vawi eng maw zat kan ram pawh kan inthlang ta. Tu emaw a Minister theihna tur te, MLA-a a tlin theihna tur te hian tih tak zetin ka la ṭawngṭai lo a ni awm e. A chhan chu, kei aiin Pathianin candidate te hi a hre chiang daih zawk tih ka pawm a; a hre chiang lo zawkin ‘chu mi kha mi a tlin theih nan,’ tia a hre chiang zawk hnena dilna thlen khanglan hi a ṭul ka ti lo. Tin, khawvel rorelna hmuna lalna chan hi Isua tum ber a ni ang em? ‘Ni se chuan ka miten an bei ang,’ titu khan khawi ram emawa lal tur hi a buaipui vakin ka ring lo. Donald Trump erawh chu a dang zak mai. Lal a thlahlel hle tih a chiang. 

Third World ram khawi emawa cheng ni se chu, dicta­tor a nih ngei ka ring. Mizorama MLA kan thlan hma khan Vanglaini-ah hian Kohhran, Sakhua leh Politics tih thu ka ziak a. Lalna leh sakhua hi kal kawptir fuh loh chuan sakhuain a tuar ṭhin tih Europe ram leh USA behchhanin ka ziak a. America rama sakhua a ngheh viauna chhan pakhat chu an sawrkar a secular tlat vang a ni. Miin President thil tih dan duh lo viau mah se, Europe lama an lo tawn tawh angin President sakhua nen an hmeh bel kher lo va. Donald Trump hian eng nge a thlen dawn hriat a ni lo, tiin ka ziak nghe nghe. 

Donald Trump a chet dan, inthlan hma leh inthlan hnua a ṭawng duh dan tam tak hi USA lama Conservative Christianity nen hmehbel a awl hle dawn a. Capitol runtu zinga mi ṭhenkhat Proud Boys an tih zinga tel te khan Conservative Christian Website kal tlangin thawhlawm an khawn niin an sawi lehnghal a. Eng ang chiahin nge mi thin­lungah Kristianna a lan ang tih hi ngaih­tuah ngai tak a ni ta. Europe rama sakhuain a lo tawn tawh ang kha a thleng palh ang tih a hauhawm hle. 

Heng thil hi kan tan zirlai pawimawh tak a ni. Kan ramah Kristian kan tam ber a; India ramah Hindu an tam ber. A tam ber sakhua ang ringawta ram a kal chuan a tlem zawk tan phurrit a ni ṭhin. Sakhua leh kohhran hian politics leh dan siam kawngah fimkhur taka hma a lak loh chuan khua rei thilah a tuartu zawk a ni palh thei tlat. A tuartu a nih loh pawhin a tlem zawk tan phur rit a ni. Chuvangin, “Kristian President” tih te, “Kristian CM, Kristian PM” tih te hi a ri mawi hle mah se, anmahniin an zir loh chuan, sakhua leh kohhran tihmingchhetu an ni hlauh dawn a ni. Kan za vaia tana ṭha chu “Hindu PM” ni lovin “India PM”, “Kristian CM” ni lovin “Mizoram CM” a ni. 

Tute pawh hi, eng ang pawhin inti sakhaw mi ila, sawrkar sum kan khawih dan te a dik loh a; keimahniah thudik aia dawt a lan sarh a, ram kalsiam ke chheh kan rem fuh si loh chuan, kan sakhua kha keimahni avangin a hminghliau mai dawn a ni. 

Dr Lalchhuanawma Tochhawng