Written by
Vanlawma Chhangte

RUBBER HMANGIN ZOFATE TAN KAWL A ENG ṬAN TA

"Rubber chinte chu hun a duh rei em mai," kan tih ṭhin kha, khawvel changkanna lo thleng zelin Zofate pawh min rawn chim ve zel a. Rei lo tea hausak thutna chu a ṭha lo tih kan han hre chiang zel a. Chuvangin, kuthnathawh leh thianghlim taka sum hmuhna rubber chin hi a ṭha a, a tlo ber bawk. Thawnthua ‘belte phai thei lo’ an tih kha a ni ber mai lo maw? Rubber hi a hnai theih/ thar ṭan aṭanga kum 40 chhung hnai theih a ni. 

Tuna practical-a hnai mek/ hlawkna tel mekte sawi leh nihna ngei kan rawn tar chhuak a, ngun takin lo chhiar rawh le. Pu T. Lalhmingthanga, Kanhmun Rubber huan siam hnen aṭanga report kan dawn chu - Kum 2017 June thla khan rubber kung 500 a hnai ṭan a, 2018-ah hnai belh lehin kum 2019-ah chuan kung 2000 a hnai tling ta. 

Tun hnaia a sum hmuh dan lo tarlang ila - June thla khan rubber sheet hralhna sum a hmuh zawng zawng aṭangin a hlawhfa (labour) mi 6, thla khata Rs 8000/- zela a chhawrte chu an vaia thla khat hlawh 8000 x 6 = Rs 48000/- a ni a, heng hlawh te a pek vek hnu hian Rs. 1,32,000/- an la chang a ni. 

Tin, July thla khan an rubber hnai a lo pung leh hret a, Labour hlawh an pek vek hnu-in Rs. 150,600/- an la chang. August thla hian an hralh leh a, rubber sheet a lo pung leh hret bawk a. Labour-te hlawh an pek chhuah hnuah Rs 1,80,000/- chuang zet chu an chang leh a ni. September-a an thar dan leh an sum hmuh dan hriat a chakawm hle. 

Heng an rubber sheet thar chhuah hi anmahni inah a leituten Kg-ah Rs. 120/- zelin an rawn kharsak ṭhin a ni. Agartala-ah chuan Kg 1-ah Rs 140/- te pawh a kai ṭhin a, mah se kalpui hman an awm loh avangin an mahni kawt kaiah an hralh ṭhin. Rubber hi a chanchin ziahna reng rengah, "A thar/a hnai hi a pung zel a, kum 10 chhung chu a pung zel a ni," tih hi ziah dan tlangpui a ni. Pu T. Lalhmingthanga te pawh hi an hnai hmasak 2017 a kung 500 an hnai tih loh chu kum 3 pawh a la tling lo chung hian a thar a pung chak hle. Tuna a hnai a pun dan en hi chuan tun kum tawpah hi chuan kung 2000 aṭang hian labour hlawh pek vek hnu-ah pawh Rs. 2,00,000/- (nuai hnih) hi chu an chang ngei dawnin a lang. 

Heti hian mahni kung neih zat aṭanga tharchhuah dan tur chu mahni rubber kung neih zat aṭangin kan inchhut thiam ṭheuh tawh mai awm e. Article a kan lo ziah ve ṭhin, rubber kung hnai aṭanga kum thumna aṭang chuan a thar tlemna leh a rate hniam bera chhut pawhin thla khatah kung khatin rubber sheet kg 1 haw/ thar tur leh a man rate hniamna ber Kg 1 ah. Rs 100/- hisap chu a dik/sual lo hle in a lang. Tin, midang tuna thar mekte kan biak pawhin hetiang deuh vek hi an thar dan chu a ni. 

Mizoram chhunga rubber chin dan dinhmun: Tunah hian Mizoram Rubber Planters Asso­ciation (MIRPA) in a chhinchhiah dan chuan Mizoram chhunga Rubber ching zawng zawng hi chhungkua 1,300 chuang kan ni tawh. Rubber kung hi kung 13,00,000 nos chuang ni tawha chhinchhiah a ni. Department chhinchhiah nen pawh a inmil thawkhat. Tin, rubber ching in-report lo hi chhungkaw 200 chuang chu la awm ngei tura ngaih a ni a, an rubber chin hi aproximate-in 1,50,000 nos chu ding ngei tura ngaih a ni. 

Rubber chin nan a hmun ṭha (potential area) hi tuna rubber chinna ang hmun sawma zau hi Mizoramah hian la awm tura ngaih a ni. Chuvangin, kan ram economy chawi kan nan hian tun dinhmunah chuan rubber chin aia ṭha hi chu awm chuangin a lang lo. Tunah hian hnai hun hi kung 2,00,000 nos aia tam awm tawha chhut a ni a, tun aṭanga kum hnih kum thumah chuan kung nuai sawm chuang a hnai theih dawn. Kung khatin thla khatah Kg l a thar a, Kg 1 chu Rs 100 a hralh a nih chuan 10,00,000 x 100 = Rs. 10,00,00,000 (vaibelchhe sawm) hi thla tina sum lut a ni tawh dawn a ni. 

Tunah hian MIRPA leh Soil Deptt ṭang kawpin Exodus Rubber Production Society huan, Khamrang khaw ramah October aṭangin training a buatsaih dawn. Training-a zir tur chu rubber hnai dan leh a hnai sawngbawl dan a ni deuh ber ang. Training duh zawng zawng thiam tir vek tum a ni. Kut hnathawk leh mi harsaten thla tina heti zat an lakluh chuan chhungkaw harsate kan kang ve thei tawh dawn, a va nuam dawn em! Zofate i ṭang fan fan ang u. Zofate tan kawl a eng ṭan ta e. 

Vanlawma Chhangte