INNEIHNA LEH A BEHBAWM

Fur ruahtui a kiang a, October thla kan thleng a; mi tam tak tan chuan inneih hun remchâng ṭha a lo thleng ta tihna a ni. He hunah hian kan tih dan tam tak hi ngaihtuah ngun a, buai lutuk lo zawnga tih dan zawn a ṭha hle. 

Mihring nuna hun pawimawh pathum, pian ni leh inneih ni leh thih niah hian inneih ni chiah hi duh kan thlan tak tak theih hun a ni a. Chuvangin, hemi ni tal hi chuan inneite hi an duhthlanna dah lalsak thiam a ṭha. Mi tihdan zui ringawt lova, anmahni duh dan anga inneih theihna hun ruahman thiam hi an tan a hlu bik ang. 

Kan mamawh tawh loh, hmanlaia kan tih ṭhin a nih avanga tih zui zel ṭhenkhat hi chhawk mai a ṭha tawh em? Palai leh lawichal te hi? An tel lovin mi tam tak hi chu an insawi remin an lawi thei. 

Thuamchhawm: Mizo hmeichhe thuamchhawm leh vaiho dowry hi thil thuhmun a ni lo. Eng ang pawhin ti ila, vaiho dowry ang hi kan ti vein ka ring lo va; chuvangin thuamchhawm chungchangah inkhap chin tawk neih a hun tawh zawk maithei. 

Mo lawm ni a, “Ka nu, ka pa,” intihtir hi thil ṭul miah lo a ni. Ṭhangtharte hi an khaw hawi a zau a, an â tawh lo. Hmanlai anga inkoh duh loh tih vel kha enghelh vak tur a ni lo va. Hetia mipui hmaa kan tihtir hian hlâwkna a keng lem lo vang. Programme tichhangchhetu mai a ni. 

“Ka nu nge ka pi, ka pu nge ka pa?” Mi ṭhenkhatin he thilah hian dan khauh tak lek an tum em ni aw ka ti ṭhin. “Puzawn” leh “Pizawn” an nih avanga pi ngei ngei tur leh pu ngei ngei tura ngaih hi a ṭul lo hlein ka hria. Chhungkuaah an insiam a; an duh dan danin an inko mai tur a ni. Mi chhungkaw inkoh dan mai maia lo inrawlh a, lo sawi ve sek hi kan tih tur a ni lo, an chhungkaw harsatna tak tak, an nupa inkar harsatna tak takah kan tel ve thei chuang lo. 

Hmanlaiin an lo in pi-in an lo in pu a ni mai thei. Hmanlai Mizote kha nupa pawh hmingin an inko ngai lo, an inmawl biak mai mai a. An pizawn leh puzawnte kha an ko mang mang lo vang tih hi ka rin dan a ni.  Ṭhangtharte erawh chu an inko viau tawh mai. Nupa tam tak, hming maia inkoh duh tawk lo va, “My dear,” han inti thawp satte pawh an awm nual a ni awm e. Chutiang khawvel, ṭhangthar khawvela kan awm tawh avang chuan mipa tupawh hian ama duh dan leh a remchâng leh ṭha a tih danin a nupui nu leh pa chu a ko mai tur a ni.

Pawn lam aṭanga chuti khati lo tih ve chiam chi a ni lo vang. Mi chhungkaw inkoh dan thleng thlenga thunei thei tur hian tuin  nge maw thuneihna lo pe reng reng ni! Nupui i lo nei ta a. I nupui nu leh pa nena in inlaichinna siamtu chu i kawmthlang-pa nupui a ni lo va, i kawmchhak-pa nupui a ni hek lo. “Nangma nupui” liau liau a ni a, keini ang a engmah ni si lova intimipa a ko mang lo i nih ve ngawt loh chuan, koh dan turah thu i nei ngam ve tur a ni dawn lawm ni? 

Man ei chungchâng: Man ei dan tur hi Mizo dan a awm thlap naa kan zawm lo hle. Kan khawsak dan hian a tin zawn tawh lo hrim hrim a. Khauh taka inzawmtir tum hi a sawt lo. Mi tam tak hian kan thisen zawmpui ni si lo, mahse a kul a taia pawh thin kan nei vek a nih hi. Kan pipute chuan an chipui, sakhaw pakhat an biakpuite kha an inzawng chhuak a, man an ineisak tawn thei. Tunah chuan kan pipute anga dawisa kil za thei ang te kha inlâk bing theih a ni tawh lo. Kan vai mai hian sakhaw pakhat hnuaiah kan awm vek tawh a ni. Man kan ei duh loh chuan keimahni thu a ni a; mi tihdan sawisel ngawt lovin ṭha taka, “Ka ei lo mai ang,” tih ngam a ṭha zawk. 

Mo lawm: Tunhma deuh khan a lawm dan leh inneihna hun hman dan hi duh dan kan insawi siak a ni ber a. Mi ṭhenkhatin an ngaihdana tih dan tur nia an hriat kha mi zawng zawng hrùt rual nan hman an tum a. Ruai ṭheh khap tawk an awm, khap lo an awm bawk. A tir lama kan sawi ang khan inneih ni hi mihring nuna ni pawimawh pathum zinga duh kan thlan theihna awm chhun a ni a; a inneia te duhdan ngei hi dah lal thiam a tha. Ropui taka miin hman a duh chuan a neih sum tlin tawkin a tiropui ang a. Hriatpuitu tlem te nena hman a duh pawhin ama thu a ni mai tur a ni. 

Inneihna hi kan han lawm hluai tak naa “inneihna” tak tak hi chu mi pahnih inkâr chauh a ni a. Tumah hi kan va tel ve tak tak lo.