Written by
R. Thangpianga
Biate
ṬAWNG, AW... MIZO ṬAWNG
Mizo ṭawng hi mawí ka va ti em! A mawí mai ni loin a fiah em em a, thil kan sawisual palh a nih pawhin; chumi kha mi chu ka tihna, kan han ti leh hlauh va. Kan thil hriatsa te hi han theihnghilh palh ila, ‘englo kha i rawn keng em?’ emaw, ‘englo kha i ti ta em,’ te kan ti leh mai a, kan inhrethiam em em zêlte hi a ṭha ka va ti em!
Kan hming sak dan mawlh mai hi a va ṭha em! Zoramthanga, Hringkûngi leh Ralchhûngi han tih te hi a Mizo raih mai. Hringkûngi chu khawlhring hnam a ni tih leh, Ralchhûngi chu a nu leh pa te Ralte ve ve an ni tih a chiang mai a. Kan Mizo ṭawnga hming kan han sak hian nau lo piang chu mipa nge, hmeichhia tih a hriat theih maite hi a va ṭha tak em! Hming tawpa ‘a’ emaw ‘i’ emaw kan han dah thlap maite hi inzawh buai ngai loin hmeichhia leh mipa an ni tih a chiang nghal mai a.
Tunlaiin mi ṭhenkhatin an hming tawpa ‘a’ emaw ‘i’ emaw dah loin Henry Ralte tih te, Helen Chawngthu te an ti a. Roselyn, Luis, Catherine tihte kan va tam ta ve aw! Hetianga hnam dang hming kan put zel chuan kan ṭawng hi kan paih ṭhen telh telh ang. Sap ni lo vin, Mizo dik tak kan nih hi. Kan Mizo ṭawng leh hmingte hi kan zahpui ta mai em ni! Keikâpa te, Vawmsuala te, Ralkapi te hming hi a zahpuiawm lo ve.
Kohhran inkhawmpuiah te hian kan ṭawng hi kan paihṭhen ṭeuh tihte hi kan hria em aw! ‘Thupui’ tih mai turah ‘agenda’ kan ti a, ‘rorel tur’ tih mai turah ‘general’ te kan ti a, ‘nomination’ te kan ti thul. Mizo ṭawnga inkhawmpui rorêl kan nih chuan, Mizo ṭawng tih boral (assimilate)-na a ni tih hriain i humhalh zawk teh ang u. Nakin lawkah chuan ṭanna hla sa loin ‘opening song’ kan sa ang a, ban hla sa loin ‘closing song’ te kan la sa ngei ngei ang.
Inkhawm banah pawh inpawlkhawm/ lênkháwm pawh kan nei thei tawh meuh lo, ‘fellowship’ te kan nei daih tawh a. Synod zaipawl te Baptist zaipawl te pawh kan nei ta lo, ‘Choir’ erawh chu kan nei ta thung a! Kristian Tlangau June 2019-a chhuak, phek 2-na aṭanga 10-na thleng khan sapṭawnga ziak thupui 15 zuk awm a! Kan va sap tawh tak em! Mizo ṭawng chanchinbu hmasa Kristian Tlangau kum 1911-a tih chhuah hi a va ‘zo’ ta lo ve!
Kohhran te pawh hi Mizo ṭawng tidaltu kan ni chiang khawp mai. Kohhran hmingah te hian Chanmari West te, Khatla East te kan ti a. Hei ai chuan Mission vengthlang, Bawngkawn chhim veng han tih te hi chu a va mawi em! Biak In-ah te hian ‘Church’ tih te kan tar thul! Mimal pawhin kan kawngka-lú chungah te hian eng ‘house house’ emawte kan ti a. Kan ṭhianpa H. Zoliana Ramhlun veng a mi chuan ‘H. Zoliana Mizo’ tih a tar vah mai, a va mawi em!
Kan khawsak phungah hian hnam dang ṭawng kan Mizo ṭawng ang maia hman kan nei nual tawh a. Sikul (School), Committee leh a dang tam tak a awm. Pathian thu sawite pawh hian, ‘a Greek ṭawngah chuan,’ ti tein Pulpit aṭanga ti te pawh an awm a, a Greek ṭawngah chuan a fiah ang chu, Mizo ṭawng ni hek lo. Mizo ṭawnga fiah lo chu kan tan engnge a ṭangkaina awm ang. Hnam dang Mizorama lo kal te hi kan Mizo ṭawng ngei hian lo biak phawt tur, an thiam loh leh an zir ve mai tur a ni.
Thil inhmeh lo em em chu Chapchar Kût-a sap hla sak te, Miss Mizo thlannaa sap hla sak tlat te, Mizo Idol leh Icon thlannaa sap hla sakte hi a inhmeh thlâwt lo. Kan Mizo hla ngei sak tur a ni. Chapchar kût te ngei pawh hi ‘festival’-ah kan la chantir lek lek tawh.
Mizoram sorkarah pawh ‘Chief Minister’ te pawh hi ‘lal ber’ emaw ‘hotu ber’ ti mai ila, a dawttu Deputy Chief Minsiter pawh ‘lal upa’ ti mai ila. Cabinet leh MoS te pawh ‘lal khawnbawl upa’ han ti mai ila, ‘Zo’ deuh hian a ṭha phian lo’ng maw? Office file kal zawng zawng pawh Mizo ṭawng hian a tih theih vek a ni lo’m ni?
Mizo ṭawng humhalh hi kan ti takzet em? engtin nge kan humhalh? M.A.L te, Chanchinbumi (Journalist) te khan engtin nge in tih? ‘Zo ṭawng’ hian in pawl hming te hi a vuah theih lo’m ni? Mizo ṭawnga sawi theih mai ni si hi, engati nge ṭawng danga kan sawi kher kher zel le? Heti zêla kan kal chuan kan ṭawng hi zawi zawiin a ral tial tial ang. Kan ṭawng hi keimahni hian kan tiral tam tawh teh a nia! I ngaihtuah ve ngai em, i in chhungah khan Mizo ṭawnga sawi awlsam tak si, hnam dang ṭawng engzat nge i hman, i inchhunga i hman loh chuan Mizo ṭawng kha i paih tihna a ni a. Hetiang reng reng chuan engtin nge kan tih tak ang le?
Mizoramah hian zo ṭawnga sawi theih loh thil hi, ngaihtuah chian tak tak chuan a tlêm khawp mai. Hetiang em ema hnam dang ṭawng kan hman tam chuan mihring a inchimral aiin ṭawng hmanga inchimralna hi kan hnaih zawk mai thei a ni. Sikulah chuan Mizo Subject ni lo, sapṭawnga zir ngei ngei ngai a tam a, hei chu kan tih tur a ni. Zirna In sâng zâwkah te hian Mizo ṭawnga lehlin theih loh a vâng khawp ang. Thlawhtheihna thlawh theih dan te, Rocket siam dan te, Science lam chi zawng zawngte pawh hi Mizo ṭawnga tih theih loh a awm meuh lo vang, kan tih loh vang mai mai a ni ang.
Mizo fate hian thiam theih loh kan nei tak tak lo. Kan awmnain a zir loh vang mai mai a ni. Tun hmâin I.A.S chu Mizo Uisa ei thluakin a pha lo, an tih te kha dâwtah kan chantir vek tawh. Mizo subject hlir hian zir theih chu ni se, Israel Commando pawh tluk tur kan tam ang. Engtikah emaw chuan heng thil ropui tak takte hi Mizo tlangvalte hian an la ti thei dawn. Kan ṭawnga thil a zir theih loh vang mai a ni.
Kan ram pawh tiat lo Israel tlangval te thiam hi kan la thiam ve em em ang. Mizo ṭawnga kan zir ve hlán te hi a va nghahhlelhawm em! Helam hi chu sawi tawp ila, hawh teh u, Mizo ṭawng hi uar takin hmang tlang ila, rinawm leh fel takin kan Zo ṭawng hi i humhalh tlat ang u.
R. Thangpianga, Biate