Written by
- K. Zothanpara

Inneih leh a kaihhnawih

'Bâr' thla kan thleng a, Mizoramah chuan inneih hun (wedding season) kan hmang leh ta mek a, nakkum April/ May thla vel thleng chu khua leh veng hrang hrangah inneih an awm chho leh zutin a rinawm. October thla phei hi chu miin inneih hun atan an duh bik tehreng emaw ni, innei an ṭhahnem tawh viauin a hriat a; ṭhian, ṭhenrual leh hmelhriat ngah deuh tan phei chuan chawlhkar tin inneihnaa kalna tur a awm thei hial mahna! 

Inkhawm zawha thlalak
Sawi ka tum ber chu - inneih inkhawm zawha thlalak chungchang hi a ni. Sawi tawh angin, ṭhenrual ngah deuh tan chuan inneihnaa kalna tur, kalna ngei ngei tur ang chi hi a awm neuh neuh duh khawp a. Ṭhenkhat phei chuan inneih inkhawm bàna thlalakna (official photo session!)-a tel ngei ngaihna an nghah viau thei. 

Official photo session-a lang ve tur zinga mi nih chuan tel ve ngei a mawi a, tel lo bik nih chu a inthlahrunawm duh ṭhin. Ṭhenkhatah phei chuan, thlalakpui tura tarlan ni ve tawh si, lâkpuitu ding tlem lutuk nih bik chu a nuam lo a, a inneiate tan tak pawh a zahthlak duh a. Chuvang chuan, mi hian an telna tur chi-ah chuan tel hrâm an duh ṭhin. 

Thlalaka tel hrâm kan duh fur rualin, hnathawh nei tan chuan inneihnaah, kan kalna âwm tak pawh ni se, kal kim vek a har duh viau. Chuvang chuan, ṭhenkhat chu hman lo chung chungin, inneiate ngaih pawimawh vang liau liauin an kal hrâm hrâm a, inneih zawh veleha mahni ṭul lama kal leh ta nghal pawh an awm nawk mai.

Hetiang hi a nih avang hian, inneih thlalakah hian lamhnai, chhungkhat laina hnai lutuk ni lo deuhte dah hmasak a, chhungkhat hnai­vaite chu a hnuhnung lama dah ṭhin ni se, a ṭha hle. A chhan chu - chhungkhai hnai­vaite chu a tlangpui thuin, inneihnaa awm tluan tur leh a tàwp thleng tura ngaih an ni a, thlalakah a hnuhnung lamah awm pawh ni se, an tan buaina tur leh hmanhmawhna tur a awm vak lo. 

Chhungkhai hnaivai ni ve lote erawh chu a tàwp thlenga awm hman lo leh thei lo an ni fo. Ṭhenkhat phei chu ngaih pawimawh vang liau liaua buai tak chunga kal, hmanhmawh tak, remchan veleha mahni hna lam leh tih tur pawimawh danga kal leh duhte an ni ṭhin; hetiang hi mi tam tak an awm. Chutiang mi, thlalaka lang ve tura ziah lan ni ve site chu thlalakah a hma lamah dah theih ni se, a hnu leh lama an tih tur nasa takin kan chhâwk zângkhai tihna a ni ang. 

Inneih inkhawm zawha thlalak hi pakhat atan minute khat zel hisáp ila, inneihna zawng zawngah dik vek lo mah se, a dik tlangpui. Thlalaka tel tur 40 aia tamte a tlar tuarh a, a hnuhnung lama awm si, hmanhmawh bawk si tan chuan 'Tel ve lo phawt mai ang' tih a awl hle. A theih phei chuan, chhungkhai hnai leh zual tak takte phei chu inneih inkhawm ṭan hmain, mi náwlpui kal tak tak hmain thla lo la fel diam thei se duhthusam a ni leh zual. Chutianga ti ṭhin chu an awm zauh zauh bawk. 

Thu belh
A tlangpui thuin, tun din­hmuna Mizote'n 'Mizo Kris­tian Dan' hmanga inneihna kal kalpuia kan sâwngbâwl dan hi a la ṭha thawkhat viau mai. Man leh mual, inneih inkhawm, thuam chhawm, mo lawm, láwichal leh Mizote'n inneih kan sawngbawl dante hi a ṭha rih viau a ni. 

Hmeichhe (nupui) man kan tihte pawh hi, hmân aṭanga tunlai thlenga kan hman mek ṭhin a ṭha viau. Mi ṭhenkhatin a tlem lutukin an ngai a ni mai thei, mahse, a tlem lem lo e, tia pawm thiam hram a ṭha. Rs. 420 hi tunlaia thil man ngaihtuah chuan, pawisa tam tak a ni lo ngei mai; mahse, inneihnaa tel ve chi khat, pawimawh tak si-ah ngai ila a ṭha phian ang. Rs. 420 hi a tlem em mai, tiin tipung vak mah ila, hmeichhe hlutna a tipung dawn lo a, inneihna a hlut phah dawn chuang lo. A tak takah chuan, hmeichhia/ nupui te an/ kan lei tak tak lo, a leia lei ni dawn tak tak se, hmeichhe hlutna hi pawisaa chhût chhuah rual a ni lo e. 

Palai intirh te, lawichal tihte leh thil dang ṭhenkhatte pawh Mizo tradition (tih dan phung) a ni a, an tih/ hman ṭan tirha an tih chhante chu eng pawh lo niin, tunlaiah hmànlaia an tih chhan ang takin khawng takin kalpui tawh lo mah ila, chhunzawm zel a ṭha. Ngaimawh tur a awm lo a, harsatna tak tak a tling pha lo. Mizo Kristian dana inneih­naah hian Mizote'n tun hma aṭanga kan lo tih ṭhin hrang hrangte hi a tihlutu, a tihlim­awmtu an ni tih hriain, a chhawm nung reng zawnga kalpui zel thei ila a duhawm hle a ni. 

K. Zothanpara