Written by
Lalnghinglova Hmar (Tetea)

Handloom Hawngtu Home Minister!

Mizorama kan Home Minister hi Siaha emaw, Champhai lamah emaw, ramri hnaih khawi district berah emaw hian district level Handloom  and Handicraft Exhibition hawng turin sawm ila, a kal hreh ngawtin ka ring. Home Minister ni sia Handloom lam han hawn teh daih chu a inhmeh lo. Mahse, hei, kan hmu - Union Home Minister meuh Amit Shah chu India ram kilah Northeast Handloom and Handicraft Exhibition hawngin a lo kal vang vang nia. Kan Home Minister hi a hma a zau khawp mai!

Thutlukna pianna hmun
September 9, 2019-a Guwahati-a NEDA Conclave kha kan thlir kir chuan, Meghalaya Chief Minister Conrad Sangma khan CAB chungchangah Hmarchhak huamtir lo turin a ngen a, chumi piah lamah CAB chungchang sawiho a duh thute a sawi a, Home Minister pawh hi India Hmarchhak state-te tlawh turin a sawm.

Media report aṭanga a lan dan chuan he thu a chhannaah Amit Shah hian CAB chuan ILP leh Sixth Schedule-te a khawih loh tur thu hi a sawi a, hei bakah hian Hmarchhak mite nunphung tihbuai a nih loh tur thu pawh a lo sawi diam tawh a ni (He also assured that the CAB will not override the provisions of the Sixth Schedule, ILP, and others acts already under enacted in the region. He assured that specific provisions will be made in the CAB to protect the cultural, linguistic, and other rights of the North Eastern region). He thu a sawi hi September thla tir lam a ni.

Kan lo hria e Himanta!
Amit Shah hian Mizoram rawn tlawh duhna a nei ta thut mai. A tlawh duh chhan hi hriat ni lo mah se official taka a lan dan chu 'handloom hawng turin' a ni mauh mai! India ram Home Minister a ni a, chutah pawh BJP President a ni. BJP President a ni satliah lo, BJP an vullai taka an President a ni a, an hotu langsar a ni. Home Minister a nih ṭan aṭanga rei lo te chhunga Jammu & Kashmir pawh sawi danglam riaptu a ni a, pa thawm na tak a ni - chu pa chu India ram kilah 'handloom hawng turin' a lo kal dawn ta a nih chu.

Amit Shah lo zin tur kan hriat hmasak ber chu India Hmarchhaka BJP kaihhruai intel khawm pawl, NEDA-a an hotupa Himanta Bishwa Sarma thusawi kha a ni. Ani khan Silchar-ah September 23 khan thu a sawi a, chutah chuan chiang takin 'Citizenship Amendment Bill sawi turin Mizoram a tlawh dawn' tih a sawi. Hei hi BJP thluak bûr Amit Shah-in Aizawl a rawn tlawh dawn tih mipui nawlpuiin kan hriatna hmasa ber a nih ṭheuh hmel. Hetihlai hian BJP President Amit Shah hian CAB chungchang sawi tura Mizoram a tlawh tur thu hi sorkar official lamin an hre lo niin an sawi a, an lo hre lo 'palh' a nih pawhin BJP leh NEDA lam chuan an hre chiang hle a ni.

Kan duh lo, Kan dodal dawn
Himanta thusawi hi Mizoram media-te beng a thleng ve vat a, CAB nawr luih tumtupa ber Amit Shah a lo zin dawn tih Mizoramin a hre ta.

Tuma hrilh ngai loin NGO Co-ordination Committee  (Central YMA, MUP, MHIP, MZP, MSU) chuan an tih tur an ti ta chat mai. Kan ram innghahna pawl zahawm tak tak kal khawm chuan September 28-ah meeting an nei a, "Union Home Minister leh BJP National President ni bawkin October 5, 2019-a Mizoram a rawn tlawh turah hian, Citizenship Amendment Bill, sorkar laipuiin tharthawh leh a tum kan duh lohzia lantir nan, a lo kalna tur Aizawl khawpui kawng dungah Mizo mipuite'n pawndum bâtin CAB duh lohna thuziak keng chungin, lo din ni se," an ti.

NGO thurel hi a darh chakin mipui pawh an phur hman hle a, social media lamah pawh an thlawp thu an sawi nasa mai. Political party ṭhenkhatte pawhin NGO an thlawpna an au chhuahpui a, CYMA-in branch hrang hrang au khawmin thlan bik hmun pangaah - Ṭhuampui, Bawngkawn, Chanmari, Zarkawt, Treasury Square - a huhoa lungawi lohna lantir chunga Amit Shah hmuah an tum a, MZP lam pawhin college hrang hrang zirlaite an lo hrilh darh tawh bawk.

Kan kâwm leh zawk si dawn
Mizoram BJP President chuan a  tih tur dik tak a rawn ti chat a, pawndum nena Amit Shah hmuak lo hram turin NGO-te a ngen a, Home Minister lo zin chu 'hmang ṭangkai' zawk tura a duh thute a sawi a; nimahsela NGO lam an la nghing mai lo.

Chutah le, mipui pawhin an pawn­dum dah ṭhatte an pho ṭang ṭan tawh tihah October 3 tlai a ni a, Chief Minis­ter Zoramthanga chuan NGO hruaitute a kawm a, lungawi lohna lantira pawndum leh thuziak nena Amit Shah hmuak lo turin a ngen a, Amit Shah an kawmna hun an siamsak theih tur thu a hrilh bawk - NGO lamin an thu an sût leh ta thut mai. Joint NGO thuchhuah chuan, "Mizoram sorkar hotute ngenna avang leh Union Home Minister-in NGO-te thu thlen ngaichâng tura hun tam zawk a pek theih tak avangin pawndum leh placard nena hmuah chu ṭhulh rih a ni," an ti.

NGO hruaitute hi tawngpawng dem chiam tur pawh an ni bik lo mai thei a, a chhan chu Amit Shah lo kawm a, CAB kan duh lohzia lo hrilh a, a ngaihdan thlak theihte an beisei a ni thei a; he mi piah lamah hian Mizoram tana thil pawimawh dang thlenna remchangah an hmang dawn a ni thei.

An lo hmuak tur a ni!
Amit Shah lo zin tur kaihhnawiha Aizawla lo kal hmasa, Hmarchhaka BJP hotupa leh NEDA convener Himanta chuan Twitter lamah, "Mizo NGO Coordination Committee shall welcome him and submit a memorandum. There is widespread enthusiasm among people in Mizoram over the visit,” a lo ti hmanhmawh a - heta a thu hman 'shall welcome him' a ti hian rilru chu a tina hle. He pa hian English a thiam lo hauh dawn si lo a, "Lo hmuah an tum," tih lam aiin, "An lo hmuak/dawngsawng tur a ni," tia ngaih theih lek lekin a thu a chhep kher a, kan NGO hruaitute hi a hnuaichhiah loh pawhin tirh kal theih angah a dah a ni ber mai.
Hei mai hi a ni lo a, Amit Shah-a lo zin tur chungchangah Mizoram mipuite phur viau anga a sawite pawh hi ka hriat ve phakah chuan a dik lo hulhual. A ruka lo phur viau an awm a nih chuan ka hre hauh lo a, ka hriat chinah chuan kan phur lem lo tlang a ni.

Kan duh lo, kan duh lo zel ang
October 5 a ni ta. Amit Shah chu 'Handloom hawng turin' a lo zin ta ngei mai. Programme duan lawk ṭhulh theih loh ka neih avangin ka zin chhuak lo thei lo a, CAB duh lohna thuziak nen ka lo hmuak ve thei ta lo. Nimahsela thiam ang tawkin, mi thiam zawkte rawn chungin, lehkha ka ziak ve a, CAB ka duh loh thu leh Mizoram leh hnam, kan sakhaw tana him lo a nih thute ka ziak a, NGO hruaitute hnenah ka hlan a, anni hian Amit Shah kutah ngei an lo hlan.
Mi eng emaw zat chuan CAB an duh lohzia lantirin thuziak nen Home Minister hi an lo hmuak ta tho a, pawndum nena thawk chhuak pawh an awm. Political party ṭhenkhatin poster-te an tar a, Mizoram leh hnam bakah kan sakhaw tana khuareia him lo tur CAB an duh lohzia an au chhuahpui ta tho a ni - kan duh loh chu kan duh lo tlang mai tur a ni reng a ni.

Mi ṭhenkhat chuan BJP inthlan manifesto-a awm tawh CAB lo dodal hi a sawtin an ring lo - a sawt kher lo ang. NDA hian an tum lawk tawh angin CAB hi Lok Sabha-ah an pu lut leh dawn tho a, a tlang ngei pawh a rinawm a; nimahsela chumi vanga kan duh lohna pawh lantir ngam lo tur kan ni dawn em ni? A tam zawk leh thiltithei zawkin kan duh loh ang min barh luih an tumin mei khupin kan ngawi reng dawn em ni?
Ka ui, ka ui takzet

NGO hruaitute kha an tlanchhia a ni hauh lo a nia, Mizoram tan awmze nei zawka an rin avangin pawndum nen lo hmuak loin CAB kan duh lohna kha hmaichhanah an hrilh a, lehkha an thehlut ta zawk a ni. Chutih rualin pawndum nena mipui nawlpuiin kan lungawi lohzia lantirna hun ṭha kan bawhpelh kha chu khuareiah kan inchhir ka hlau ngawt mai. An tam zawk a, thu an nei zawk a, CAB chu an pulut lui ṭalh a nih pawhin, "Kan duh lo a ni," ti tala mipui kan au remchang thei ta lo kha ka la ui vawng vawng a ni.

Amit Shah khan kan NGO-te hmaah ILP hlih a nih loh tur thute kha a lo sawi teh daih a, ILP chu CAB leh B lo pawh ni se thil dang a ni. CAB leh ILP inzawmna hi ka hmu thiam ve mai rih lo a, CAB hi chu 'foreigner' thil a ni a, ILP hi chu India rama hnam dangte danna lam a nih hmel zawk si.

October 5-a CAB chungchanga Amit Shah thusawi kha ngun takin chhiar ila, September 9-a Guwahati-a NEDA Conclave-a a sawi ni lo thil thar a awm lemin ka hre lo. Chuti leh tur tho si chu kan zavaiin thawk chhuak ila, kan duh lohzia lo lantir ila, min barh lui a nih pawhin kan duh lohzia kha lo au chhuah pui hman tal ila aw... 

Mizoram min hmangaiha min ngaih­tuah em em vanga sawi tur pawh ni lo, 'Handloom hawng tura' Home Minister meuh lo zin kha handloom chungchanga a thusawite kha kan sawi zui lo angreng a, 'a lo kal chhan pawh ni lo' CAB chung­changa a thusawite kan sawi zui ta mai mai chu a nih hi - Handloom lam hi hmun dangah hawng leh tak maw! 

Lalnghinglova Hmar (Tetea)