Written by
K. Zothanpara
Inkhawm dan tur ennawn a ṭha em?
Covid-19 hripui léng mek hi dàwr aṭanga inkài te, lirtheia chuanna aṭanga inkài te, sikul aṭanga inkài te, pisa aṭanga inkài te, ṭhenawm khawvéng aṭanga inkài te, hla zirnaa inkài te, inneihna aṭanga inkài te, zu inna aṭanga inkài te, inthlan kaihhnawih aṭanga inkàite leh hmun dang aṭanga inkaite an awm niin a lang. Inthlan kaihnawiha inkài chhâwng phei chu a nasa hle tih kan hre tláng àwm e.
Khawlaiah kan chhuak a, hripui kái palh thei kan ni. Dawrah thil kan lei a, kái palh thei kan ni. Mi lirtheiah kan chuang a, kái palh thei kan ni. Huho chaw ei khawmnaah kan tel a, kái palh thei kan ni. Pisa leh hna thawhna hmunah kan kal a, kái palh thei kan ni. Bazarah kan kal a, kái palh thei kan ni. Biak-inah inkhawm ta ila, kái palh thei kan ni. Khawi hmun pawh hi kan duh leh tum vang ni miah loin, hripui inkài chhâwn palh theihna hmun vek a ni.
Tuna kan nun dan en chuan, a chunga kan sawi zinga a hnuhnung ber - inkhawm tih loh hi chu kan tih vek tawh a ni hlawm; a hnuhnung ber erawh ka nei lo rei ta. Engati nge a hnuhnung ber hi kan hreh bik em em? Hmun dang aṭanga kài palh hlau em em si lo leh zahpui si loin, biak-in aṭanga kài chu kan hlauin kan zahpui bik em ni? Zahpui bik turin he hri/natna kài hi thil zahthlak leh ṭihbàiawm a ni em? Biak-in aṭanga kài chu a mualphothlak bik riau em ni ang; chuti ni se, Krista vanga mualpho chu kan hlau viau a, kan la hlat viau tihna a ni tel thei em?
Kohhran hruaitute leh a hnuaia péng hrang hranga hruaitute hian kohhran leh a kaihhnawih thil tih kan hreh tlang riau mai a, chhuanlam tur remchang - 'sorkar thupek zâwm lo nih duh lohna' a lo awm kher bawk a. Hun rei tak sorkarin punkhawm a phal chin, mi 35 pêl lo tur tih hriat chian saah pawh thil tih kan hreh tláng niin a lang. Chutih laiin, thil dangah, kan duhnaah chuan tih hreh êm êm kan nei chuang lo tlangpui. Kan duhna leh kan ngaih pawimawh danah a innghat a ni ber. Vanduai palh chuan, kan kalna leh kan awmna, mi dang tel vèna tawh phawt chu hripui kài theihna vek a ni.
Tunah erawh chuan, mipui aṭanga nawrna a nat tawh vang leh kan tualzál nun dan a zalen viau tawh vang a ni mai thei a, sorkarin February 2021 aṭangin biak-ina inkhawm a phal ta a. Zirlaite sikul luhtir a duh tawh si a, zirlaite sikul an luh a, inkhawm phal loh zui zel chu a dik bik si loa hriat vang a ni thei bawk. Eng pawh ni se, a lawmawm hrim hrim.
Nikum lam khan zaipawl hla zirnaah hripui kái a tel thu leh chu chuan kaihhnawih a neih thu kan hria a. Aizawla tualchhung kohhran pakhata hmeichhiate thil tihnaah leh KṬP ṭhutkhawmnaah hripui vei an awm thute kan hria a. Kha'ngte kha ṭhenkhat chuan an dem a ni mai thei. Mahse, dem bik viau chhan tur ka hre ve lem lo; thil pawimawh lo tak tia kal khawm an ni lo a, rawngbawlna thil pawimawh tia kal khawm an nih miau avangin.
Heti zawng hian han ngaihtuah ve ila - chhûnah, thil pawimawh ni lêm loah pawh kan duh duhin kan léng chhuak thei a, thil tih khawm a awm zauh zauh reng a. Chu'ng zinga tam tak aia pawimawh Pathian biak inkhawm vanga kái palh an awm ve ta a nih pawhin, kài chhan leh kài ṭanna chuan hlutna riau a nei ve thei zawk awm asin!
November 2021 thlenga VC hun pawhsei theih a ni chung te, inthlan rih loh theih a ni reng chung leh, inkài darh huk phah theihna a ni tih hre reng chunga VC/ LC inthlan avanga hripui kan inkàitir ngam a nih a, mipui pawhin kái phah thei kan ni tih hre reng chunga vote kan thlâk ngam a nih chuan, Pathian biak inkhawm vanga miin a lo kai palh a nih pawhin, a âwm ve tho a lawm. Hei erawh hi chu Pathian kohhran leh inkhawm kan ngaih pawimawh danah a innghat ang. Inkhawmnaa kài loh erawh kan duh tlang ngei ang.
Tuna kan nunphung en hian, inkhawm ta ila, hmun dang zawng zawng aiin biak-inah hian kan fimkhur ber zawkin a rinawm; inthununna, inkaihhruaina leh inzah tawnnate a ṭhat berna hmun pakhat a ni tlat. Chutih rualin, biak-in a nih avangin kan inkài chhâwng miah lo ang tihna erawh a ni lo. Isua Krista leh a rawngbawlna zahpui lo turin kan inchah lawm lawm ṭhin a; kohhran hi Krista taksa a nih thu kan sawi ṭhin. Kohhran zia chu Pathian thua inpàwl khawm a ni. Chuta a pui ber pakhat chu inkhawm a ni. Hri chhuanlama Pathian biak-ina a mite inpâwl khawm kan hreh ta lutuk te, biak-in leh rawngbawlna thila chêtna aṭanga hripui kái palh ni ta ila, zahthlak bik riau tura kan ngaite hi a dik ang em? Kan inngaihtuah chian ve chu a ngai àwm e; a bik takin, hruaitute.
RAWTNA PAKHAT
Mizoram sorkarin February 2021 aṭanga biak-ina inkhawm a phal ta hi a lawm khawp mai a. Lawmawm em em karah duhthusam han sawi zui hrâm ila. Inkhawm thei zat bithliah dan hi ennawn theih ni se a va lawmawm lehzual dawn em.
Covid-19 vanga kan buai tirh aṭang tawhin sorkarin Mizoram chhung hmun tina mite ang khata a hrût rual pawp ṭhin te, Aizawl khawpuia mite leh thingtlang khaw kilkhâwr bera mite a hrût rual tawp ṭhinte hi a fuh tâwk lo deuh. Mi tam takin ṭul hauh loah buaina leh harsatna an tawh phah a tih theih. Aizawl leh khaw danga Covid-19 kái mi eng emaw zat an awmna venga mite leh thingtlang khaw kilkhâwr tak, hripui kái tawh chu sawi loh, inkhung hran ngai tak ngial pawh la awm miah lohna khuaa mipui zawng zawng ang khata hrût zel hi chu a fuh lo deuh lo'm ni?
Inkhawm chungchangah pawh, Mizoram khua leh kohhran zawng zawng hrût rual vek loin tih dan a awm ang maw le. Biak-ina inkhawma tel thei zatah hian, biak-ina ṭhu leng zat (seating capacity) aṭanga 50% emaw, mi 200 aia tam lo emaw (a tlem zawk zawk) tel theih tura tih hi ṭha tak angin a lang a; mahse, rualkhai lo.
Aizawl leh khawpui danga kohhran lianah chuan mi 1,000 chuang ṭhut len theihna biak-in a awm nual a; chutih laiin, biak-in tam tak chu mi 400 pawh ṭhut len lohnate a ni. Tuna sorkarin kaihhruaina a siam danah chuan, mi 400 lenna biak-inah mi 200 an inkhawm thei dawn a, chu chu percentage zawng pawhin 50% chiah a ni. Chutih laiin, mi 1,000 chuang ṭhut theihna (mi 500 leh a aia tam pawh ni se) biak-inah pawh mi 200 aia tam lo tho inkhawmah tel theih a ni a. Mission Veng biak-in, mi 1,200 ṭhut theihnaah te, Republic Veng biak-in, mi 1,500 ṭhut theihnaahte chuan biak-ina ṭhutna awm aṭangin 16.67% leh 13.33% vel chiah an inkhawm thei tihna a ni. Biak-inah an inkhah hleih ve ngawt ang le.
Bazarah kan innék tâwlh tâwlh ngam a; bus-ah te, maxicab-ahte pawh hmelhriat miah loh leh an chin kan hriat lohte hlìr nena 'seat full' a chuan ho kan phal a ni lo'm ni khah. Chu'ng zawng zawng aia inkaihhruaina ṭha awmna, khua/veng khata mite hlîr leh hmelhriat deuh hlîrte telna tur inkhawm hi kan ṭih tlat reng bik ang a, na takin kan inkhuahkhirh reng bik dawn em ni ang?
Chuvangin, sorkar hian a ti ta rau rau, a phal ta rau rau, inkhawmah tal hi chuan kohhran hrang hrangte rualkhái zawka an inkhawm theih dan tur ngaihtuah ni se. Biak-ina ṭhutnaa ṭhu thei zat aṭanga 50% inkhawm theih tih hi kohhran leh biak-in tinah kalpui law law zawk se, a va lawmawm lehzual dawn em!
MKHC KAL DAN HI
Covid-19 léng kaihhhawiha kohhran páwl hrang hrangte intèl khawmna MKHC kal dan hi nikum lam aṭang khan a fuh tâwk loa hriatna ka nei ṭhin. Sorkar meeting-a sorkar official ni lo (MKHC, etc.) an tel ve zel khan an tih tur, an mawhphurhna leh an din chhan a ni ang em aw...?
Sorkarin páwl leh political party hrang hrangte ngaihdan a hre duh a, a ráwn a, inràwn khawmnaahte an tel ve hi chu a àwm lohna a awm hran lo. Chutiang ni lo, sorkar meeting pawimawhah sàwm an nih vanga tel ve zel mai hi chu a zialo deuh. Sorkar thangah a âwk laklawhah ngai pawh ni ila a àwm ve tho lo'ng maw!
Hripui léng vanga inkaihhruaina siamte mi ṭhenkhatin an sawisel a. Inkaihhruaina chungchanga sorkar hotute insawifiahna leh insawithiamnaah pawh, sorkar hotute chauh rèl a nih loh thu leh kohhran leh tlawmngai páwlte nena an rèl a nih thu an sawi zauh zauh ta. Hetianga sawi hi minister ká aṭang leh sorkar official ká aṭangin hriat tur a awm zauh zauh tawh. Rin lâwk ang chiahin, sorkar hotute'n mipui laka thiam chan nan kohhran leh tlawmngai páwl an hmang ṭangkai ta chiah rêng a ni.
Covid-19 avanga nun dan tur inkaihhruainate hi political party-te inbeihnaah pawh chang thei a ni a, a chang tawh zawk pawh a ni mai thei. Inkaihhruaina rèlnaah, ram leh mipui kal dan tur rèlnaah kohhran leh tlawmngai pawlte aiawh an tel ve miau chuan, kohhran leh tlawmngai páwlte chu political party inbeihnaah an tel ve taah pawh ngaih theih a ni ang. Chu chu kohhran leh tlawmngai pawlte nih dan tur a ni ang em? Political party pakhatin rorel dan dik lo nia an hriat an sawisel hian, rorelnaa tel zawng zawngte chu an hmer tel tihna a ni.
Chuvangin, MKHC hruaitute hian sorkar hotute'n tel ve turin an sáwm a nih pawhin, ngaihtuahna an sèn uluk lehzual a ngai viau àwm e.
K. Zothanpara