Written by
- F.Lalzuithanga Mizo Department Govt Aizawl North College
“PIANPUI ṬAWNG NI” (International Mother Language Day pual)
‘India Hnam Pa’ ti hiala koh, Gandhiji chuan, “Nausenin a nu ṭang bela a hnute a vuan tlat ang hian, ka pianpui ṭawng hi a famkim tawk loh ang ang pawh hian ka thlahthlamin ka thlauhthla thei lo. A chhan chu he ka pianpui ṭawng chauh hi ‘Nunna pe thei hnutetui’ pai chu a ni si a,” tiin Pianpui Ṭawng kan tih, ‘Nu Ṭawng’ (Mother Tongue) kan tih bawk pawimawhzia a lo sawi a.
UNESCO lam pawhin he kan pianpui/ nu ṭawng pawimawhzia leh hlutzia hriain kum 1999-a an rorel inkhawm lian chuan February ni 21 kha khawvel pum huapa ‘Pianpui Ṭawng Ni’ atan a lo puang a. Kum 2000 aṭang khan thupui thlan neiin kum tin UN hnuaia ram hrang hrangah he Ni puala hun hman ṭhin a ni. Kumin 2020 pawh hian UNESCO HQ, Paris lamah chuan nileng hun an hmang leh tura ngaih a ni. Mizoramah pawh Sorkar thu chhuakin a remchan dan anga mahni college ṭheuhah he ni puala hun hmang tura a ngen angin, College hrang hrangten he ni pual hian hun an hmang.
Kumin 2020 atana thupui thlan chhuah chu “Ramri awm lo ṭawng” (Languages without borders) tih a ni.
February 21: Tun hmaa ‘East Pakistan’ tia hriat ṭhin, tuna Bangladesh lo ni ta hi he Pianpui Ṭawng Ni hman a nih theih nana sul lo sutu pawimawh tak a ni a. Kum 1947-a ram zalen kan lo nih aṭang khan, Pakistan-in an ram ṭawng atan ‘Urdu’ a puan chu East Pakistan lam chuan duh lovin nasa takin an dodal nghal a. Anmahni ṭawng Bangla chu state language a nih ve theih nana beihpui thlaka ‘language movement’ an kalpui kalzel leh chumiin a hrin chhuah a ni a tih theih mai awm e, a tawi zawngin.
Chuvangin, February 21 hi Bangladesh-a Bengali-te tana ni pawimawh leh hriatreng tlak, ‘Language Movement’ avanga an ‘Pianpui Ṭawng tana Martar’-te hriatrengna a ni. Chung mahni ‘Pianpui Ṭawng’ humhim leh humhalh nana nunna hial hlantute zahna leh chawimawina ni pah fawmin, UNESCO chuan February ni 21 hi International Mother Language Day atan a lo puang ta a ni.
Pianpui Ṭawng: ‘Mother tongue’ hi ‘pianpui ṭawng’ tiin kan sawi mai nain, mihringte hi tumah ‘pianpui ṭawng’ nei tak tak phei chu kan awm lo thung. Behaviorist B.F. Skinner te ngaih dan leh thlir dan ang deuh khan, Ṭawng chu thil dang ang bawka zir chawpa kan thiam chauh a nih avang hian. Chutih rualin Skinner-a pawlte (Behaviorist) leh Noam Chomsky zuitute (Nativist) kara ngaihdan insual reng awm ṭhelhtu anga ngaih, Interactionist-te ngaihdan ṭawmpuiin, kan pianpui thiamna bakah hian mihring hi kan lo pian chhuahna chhungkua, kan chenna leh seilenna hmuna hnam leh khawtlang, kan chhehvel min hualtu thil hrang hrangte hian kan pianpui ṭawng kan thiamna kawngah nghawng a nei lian em em a. Kan pianpui theihna leh kan chhehvel aṭanga kan thil hmuh leh hriat aṭanga zirna hian kan ‘Mother Tongue’ chu kan ṭawng thiam chian ber a nih leh nih loh thlengin a hril a ni.
Chuvangin, Mother Tongue kan tih hi, mawlmang taka kan sawia naupangin a ṭawng thiam chian ber, suangtuah nan leh ngaihtuah nana a hman theih ṭawng apiang kha a ni mai kan tih rual hian a, kan Nu Ṭawng aia kan thiam chian zawk ṭawng pawh kan nei thei reng mai a lo ni. Ṭawng chi hnih chi thum lai hmanna aṭanga seilian te, hnam dang leh ram danga khawsa te, hnam dang kara seiliante tan chuan mahni pianpui ṭawng, Nu Ṭawng kan tih hi a thiam loh ve theih reng mai.
Pianpui ṭawng hmanga zirna: The National Curriculum Framework (NCF), 2005 chuan zirna pawl hniam lama mahni pianpui ṭawng ngeia zirna kalpui (imparting primary education in the mother tongue of the child) hi a ngai pawimawh hle mai a. Chuvangin, Section 29 (2) of The Right of Children to Free and Compulsory Education Act, 2009-ah chuan, “Medium of instructions shall, as far as practicable, be in child’s mother tongue,” tiin zirlaite anmahni pianpui ṭawng ngeia pawl hniam lam zawka zirna chu kalpui turin thu a lo dah nghe nghe. Hei hi a chhan chu, naupangten an pianpui ṭawng ngeia zirna an dawn khan thiamna tak tak an nei thei zawk dawn vang a lo ni.
Pu Gandhi kha he ‘pianpui ṭawng’ ngeia pawl hniam lama zirna kalpui duhtu langsar tak a ni. A zirna chanchin a sawinaah pawh, “Kum 12 ka nih thleng chu ka pianpui ṭawng Gujarati hmangin lehkha ka zir a...ka pawl san chhoh hnua English-a zirna ka dawn chinah khan harsa taka kum 4 chhunga ka zir zawng zawngte kha ka pianpui ṭawng Gujarati hmangin zir ni ila chuan awlsam takin kum 1 lekah ka thiam ang a; ka hre chiang zawk daih bawk ang,” a lo ti nghe nghe a ni.
Tunlaiah kan ram chhunga zirna sikulah Mizo Medium aiin English Medium kan uar chho ta a, kawng tam takah ṭhatna awm mah se, Elementary Level-ah chuan ‘pianpui ṭawng’ ngeia naupangin zirna an dawn hi a tluk a la awm chuang lo tih hi zirna lama mi thiam (educationist) tam berte ngaih dan a la ni reng a. Mizo Medium aiin English Medium lam zirna hi a sum chawi leh thildang danga kan kan insenso zawk hi chu thukhat lo ni se, ṭhangthar kan tu leh fate hi mahni pianpui ṭawng thiam tak tak si lo; eizawnna khawpa ṭawng dang thiam leh tak tak chuang si lo hian kan inchhuah nasa ta lutuk em aw, a tih theih.
Hei hi khuareiah chuan kan hnam leh ram hian kan la chhiatpui lo vang tih pawh a hlauhthawnawm hlel ta lo ve!
Chuvangin, zirna bulṭhut leh pawl hniam lamah phei chuan zirlai naupangten thiamna tak tak (quality education) an neih theih nan an hriat thiam chian ber ṭawng - an pianpui ṭawng ngei hmang hian zirna hi kalpui thei ila. Chuti lo zawng lehkha thiam hming pu ve si, mi thiam tak tak tling pha lo leh chhawr tlak tak tak si lo hi kan inchhuah reirui mai ang tih a hlauhawm em mai!
Kan ṭawng hi kan ‘identity’ pawimawh tak, ‘instrument of culture of identity’ a ni a, eng hnam pawh hi an culture leh nihna leh an ṭawng hi a inkungkaih tlat avangin ṭawng hloh chu hnam zia leh nihna thlenga hlohna (loss of language means lost of culture & identity) an lo ti a. Thiago pawhin, ‘culture nunna hnar (soul of culture)’ tiin ṭawng hi a lo sawi phah hial a nih kha. Chutih laia kan ‘pianpui ṭawng’ ngei mausam zawng leh hnualsawt zawnga zirna kan kalpui chho ta vak vak te, kan pianpui ṭawng ngei kan zirna ‘Mizo subject’ kan namnul lutuk maite hi thil pawi tak, hnam zia leh nihna (identity) nghawnga khawih pawi thei a la ni dawn tih hriain, kan identity kan vawnhim reng theih nan leh hnam anga kan dinkhawchhuah mai piah lamah, ropui taka kan par chhuah theih nan, kan pianpui ṭawng pawimawhna leh hlutna hre thar deuh deuh ang u.