Written by
Thuamtea Khawlhring
Lunglei
MAFAA HAUHNAR SUNNA THU
Mafaa Hauhnar nena inpawh taka kan inkawm ṭanna chu kum 30 dawn kal ta, kum 1990 vel aṭang khan a ni a. Hemi hma hian a hriat ringawt chuan kan in hre tawh. Kum 1990 velah chuan, tunlai angin phone veivak a la awm lo va, khaw khata awm lo tan chuan inbiak kha a harsa hle.
Ani Aizawlah a awm a, kei Lunglei-ah ka awm a, inbiak dan kawng awmchhun chu lehkha inthawn kha a ni deuh mai a, landline telephone nei pawh an la tam lo hle. Hun engemaw ti chhung kha chu chawlhkar tin hian lehkha pakhat tal hi kan inthawn ziah ang a ni a, kan bei sei thei hle. Kuta ziah mai kha tawk sa zo lovin, type writer-a chhut ngatin, phek 10 - 12 te kan han inthawn ta ṭhin a nia, a pui ve ang reng viau mai.
Literature lipui kha kan hriat ang tawka thukin kan dai a, kan phak ang tawka zauvin kan hleuh a. Keimah ang bawkin Poetry lam kha a tuipuiin a vei zual a, kum 1997 khan “Mizo hla ṭhenkhat bihchiana” (Saikuti leh Laltheri hla bik deuh) inṭawmin kan ziak a, chu chu technical taka rhetorical term hmanga Mizo hla bihchianna hmasa ber a ni ve ta hial awm e. Hemi hma hi chuan Mizo literature hian Rhetoric leh Prosody lam hi a la hawi lem lo ṭhin a ni. Kum 1995 velah khan Lunglei-ah min rawn zawng chhuak a, chumi ṭum chuan C Ṭhuamluaia thlanah leh Lalzova thlanah te thla kan la dun a, chu chu tun thlengin ka la kawl ṭha khiau a, ka hlut viau mai.
Ramthana pa nena kil tin kil tang kan hrut dan hi sawi tur tam tak a awm a, sawi vek sen a ni rih lo a. Pi Mamawii (Ramthana nu) nen an inneih hlim pawh khan Lungei-ah kan in lamah an rawn tlan ve nal nal a, lung a tileng viau mai. Mihring mihrinna lamah an chhungkua an vanduai a, a pa te leh a u te a han sun takah khan, “Aizawla i rawn zinin hmun dangah innghat tawh suh, kan inah iptepui rawn bang ṭhin teh” a ti a, chuta chin chu ka thlen in ber an lo ni ta a ni.
Ka ṭhianpa hi mi mak a ni. Mi chungchuang bik a nihzia hi sawi tur ka hre nual mai. Kum 20 chuang a liam tawh hnuah pawh engmah en kual kawi lo hian, “Tahrik chumi khamia i lehkha rawn thawnah khan chuti chuan i rawn ziah kha” tiin a sawi thei mai. A hriatna fimzia hi mak tak a ni.
A kutah hian mawina a awm bawk. Kawlawm hmangin thil hote pawh han thaikawi se, mawi em em hian a rawn chhuak thei zel. Lemziak thiamin an duh dan dana milem an ziak ang mai hi a ni. Hei hi mi naran tih mi a ni lo. Mi chungchuang (gifted) te chauhin an tih theih ang kha a ni.
A hriatna a ṭha a, chu a hriatna ṭha bik chu kawlawm hmangin a kutin thil mawiah a chantir ṭhin. Literature khawvela khawvel mi ropuite chanchin leh kut chhuakte a hre em em a, a chhiar zau a, a thluak a ṭha bawk. Literature hi art fir fim mawi tak a ni tih a hre chiang a, chu chu a nunpui a, chu chu a khawvel a ni a, a tan khawvel dang a ngai lo. Incheina mawi leh lan dan mawi kha a tan a pawimawh ber lo va, a khawvel vohbik ‘literature khawvel’-ah lung awi tak leh lung si takin a cheng a, par mawi tin rengte an vulna chawlhna tuikamah thlamuang takin a chawl ṭhin.
‘Art for art’s sake’ tih awmzia a hrechiang a, he literature ramah hian dikna aiin mawina a dah lal zawk a, chu chu ziakmi langsar tam tak pawh hian tun thlengin an hrethiam lo niin a lang. “Literature temple vengtu sakeibaknei ka nih hi” a tih fiamthu ṭhin angin, he a lal ramah hian a inti thu a, a inti tatu a, a ṭhatna turin theihtawp a chhuah ṭhin.
Mizo ziakmite’n hlawh nei lova thu an ziak ṭhin hi a vei em em a, Mizo ziakmite zingah man neia thu ziak ngam hmasa ber a ni a, thu ziah man in chhiar ngam hmasa ber leh a awm chhun a la ni hial awm e. He a kawng sah en sa hi ziakmi dangte hian an zawh ngam dawn em tih hi zawhna pawimawh tak a ni.
A thluak ṭhatzia te, a hriatna fimzia te, a kuta thil mawi a awm bik tlat mai te kha ka hmuha ka ngaihtuah chang hian, Ramthana pa hi he khawvel mi ni lo, khawvel dang aṭanga lokal, hun rei lo te he khawvela rawn cham ve zawk tura duan a ang ka ti ṭhin. Mi chung chuang, mi danglam, thiamna ril tak nei a nih avang hian ‘Planet dang aṭanga lokal i ni lo maw?’ ka ti fiamthu hial ṭhin a ni.
Le, a sei ta, Ramthana pa, ka ṭhian, khi thangvansangah khian Angelte phaiphuleng ri ngaithla pahin, natna reng reng nei tawh lovin, thlamuang tak leh hlim takin chawl la ka duh a; mahse, thla khatah vawi khat chauh tal lehkha min rawn thawn leh ṭhin la ka va ti em!