Written by
Anggu Khawlhring
Salem
NATURE:KOHNA DANG
Tunlai hian Amazon ram ngaw a kang tih thuin khawvel a deng chhuak a, kan khawvel chuap pakhat a kang mek tih thute pawh a thang chiam a nih hi. India lamah lah Tamil Nadu leh Karnataka ram depa luang Cauvery luitui chu kum dang ang lo takin a kang chat titih a, South India lam chu an buai tan hle niin a lang. A bik takin lo neitu te tana hun anchhedawng a inher chhuak tan leh ta!
Lo neitu ngaihsak hlawh lo awmkhawm, India rama mi pawimawh ber nisi te hian kum tin an harsatna tawh avang leh, an leiba (loan) rulh theih loh avangte hian an intihlum nasa thin hle a, hmanni lawkah pawh a huhova kawngzawh te an nei hial a ni. Mizoram hian hetiang taka harsatna lian hi la tawk ve rih lo mah ila, kan hma lawkah hian hetiang harsatna hian min hmuak ve thei reng tih hriat a tha hle. Tunlai naupangte hian kan tawnga kan neih ngei si, thing hming hriat si, a tak hmuh tur awm miah tawh lo turte, sava hming kan neih a taka hmuh tur awm tawh lo te hi an nei fur tawh dawn niin a lang. India ram ril zawkah chuan naupang milem inziah siakah pawh lui-te chu rawng enga cheiin, balu eng lem an ziak tawh a ni. A chhan chu luitui luang lai an hmuh ve phak tak loh vang a ni ber.
Lui tui tuifinriatah: Lui tui te hi tuifinriat (ocean) a luang lut thin tura Pathianin duh taka a duante an ni a. Mihring kan lo pun zel avang leh ramhnuaia thing tamtak kan kih rem avangte, ram ngaw thiata in lian pui pui leh factory hrawl pui puite kan sak tak fur avang hian, ramngaw durpui lei hnuaia ruahtui lo chelh dingtute an awm ta lo va, luitui a kang chat ta thin a ni. Ruahtui 50% vel tal hi tuifinriata luang lut tura beisei a ni a. Mihring kan tam tak em avangin luanglut a tlem hle. Heng avangte hian tupui tui al chuan pawlsawptu tur (fresh water) a neive ta lo va, tuipui ram depa khawmual te chu thlai china tlak lovin tuipui al chuan a ei chhe bek bek zel a ni. Gujarat ah ringawt pawh khuan kumtin hian ram zau fe chu a eichhe ziah a ni awm e. India ram former President APJ Abdul Kalam te’n an lehkhabu a an lo ziak lawk tawh ang khan, lui tui avang hian ram leh ram kan intibuai zel dawn niin a alang a. Tamil Nadu leh
Karnataka pawh an inmil theih tak hauh loh hi! Buaina lian ber chu tui chauh hi a ni lova, leilung (land) thlenga nghawng a nei zel hi a ni. Pathian thil siam dan hi a inkahpuk chaw vek mai a nih hi.
India hian 160 Million hectares vel hi thlai chin theihna ram nei anga sawi a ni a, chung zinga 104 Million Hectares vel hi manganpui tham a ni ta lek lek mai. Hetiang a nih chuan, tun atanga kum 25-30 velah hian India ram hian buaina lian tak hi kan la hmachhawn mai ang em? tih zawhna hian mi thiam zawkte lu a ti hai hle a, Sadhguru leh a sangawi zawnpuite ho pawhin tunlai hian an buaipui hle. Mizoram hian vai buhfai kan ring deuh vek a, hengte hi awmlo ta se kan buai hle ang em? Zokhawthar lam khi 100% in kan beisei thei ang em? India ramah hian 1.3 Billion deuhthaw mihring kan awm a, leilung tichhe zawnga hmasawnna ruhrel lian tak tak a kal reng bawk si a, kan lui tui leh ramte hian min peihloh san mai ang tih te pawh a hlauhawm ta hle.
Tih theih kan nei: Leilung leh tui chhan him zel tur leh, khawlum chho zel do tur hian tih theih kan nei theuh a. Chu chu a tam thei ang bera thing phun belh zel hi a ni. Hei erawh kan ngaihsak loh zawng ber a ni si. Mobile phone thar leh lirthei tharte’n kan beng a verh a, thing phun belh leh ecological concern ho hrim hrim hian kan beng a luh lo hlawm hle. Nimahsela, hmasawn leh changkang zela kan inngaih lai hian chhiatna hian min la hmuak ang tih a hlauhawm hle a ni. India rama kan ngaihsan zawngte hi filmstar leh Cricket star-te an ni hlawm a, nimahsela mi pawimawh ber leh an tellova kan awm theih loh, lo neitu (farmers) te hian ngaihhlut an hlawh lo hle si. Changpat tello hian eng thlai mah a tha hleithei lo ang hian, lo neitute hi ngaihsan hlawh si lo, mi pawimawh ber ni si, India ram changpat ang an ni. Phulea’n Ghandhi a phuahsak pawh ni raw sek sek, “Harijan” (Children of God) tih a duh lo va, “Dalit” tih term a phuah ta ang deuh kha a ni ber awm e. Fate chocolate tuitak leisak te, nuamsa taka siamte hi kan duh vek anga, chung erawh hmasawnna ler a ni thung si. Kan fate hi mobile phone leh virtual culture in a lem zova, phone an khawih a an hawi chhuak ngaita meuh lo. Phone kan bik chhung hian khawvel tak tak hi engtin nge a awm zel dawn a, enge kan kawng zawh mek hi? tia ngaihtuahna seng peih pawh kan vang ta hle mai. Thing phun inzirtirte, thlai chin dan inzirtir te, chuktuah huan zimte pawh nise, hetiang siam mai mai inzirtirte hi phone hmai hlai khawih reng ai chuan mihring tan leh kan leilung tan hrim hrim hian a hrisel zawk daih si a le. Heng pawimawhna te hi Kohhran naupang pawlah te, sikulah te hian uar leh zual zawka inzirtir a tul hle mai. Pawl leh Kohhran a thalai pawl hrang hrangte pawh hian kan rama nungcha, kan luitui leh ram humhalh zawnga hmalak hi i uar deuh deuh teh ang u. Hriselna ngai pawimawh lova hmasawn tumna hian a hnuah pawi a khawih thei ang hian, kan leilung ngai pawimawh hlek lova hmasawn leh changkan tumna hian khua reiah min la vaw let na hle thei tih i hre reng ang u.
Anggu Khawlhring