Written by
V.L. Zaikima

Mafaa leh kei ve thung

Mobile phone tê reuh tê ka hûm chîk ṭêt ṭêt lai a ni a. Emmau kawnga ṭhian dunin, “Jerusalem khuaah nangmah chauhin em ni i chen,” an tih ang maiin thu kal lam leh haw lam hre loa ka awm lai a ni a. 

January ni 6 zan a ni a, ka fanu khawhar in kal lo haw chuan, “Ka pa, Mafaa chanchin Facebook-ah leh WhatsApp-ah a darh chak lutuk. I hming pawh a tel ve,” tiin ngaih ṭha lo deuhin min hrilh a. WhatsApp group pakhata Dr. Lalawmpuia Vanchiaua ziak, ka lehkhabu release niah Mafaa chu pre-view tura sawm a nih ngei thu min chhiartir a. January ni 5 chhuak, Vanglaini chanchin bu-a “Mafaa leh Kei” Revd. Chuauṭhuama ziak chu ka chhiar nghal thuai a. Ka lehkhabu pahnih pre-view turin Mafaa ka sawm tih Pu Chuauan a hriat loh azarah thu mu hnu chawk nung lo thei loah ka inngai a, Mafaa mizia erawh chu a thu leh hla nen chawhchawrawi tehchiam ka tum hran lo.

Mafaa nen kan inhmuh hnuhnun ber, 2018 kum tawp lama an sitting room-a ṭhutthleng seia ṭhua kan titi dun  lai chu ka mitthlaah a lang hmasa ber a. Hawihhawm tak, zawi muang chalh a, “Tun hnua i thu ziah hi a puitling ta riau mai....,” a tih lai hmel te chu ka mitthlaah a lang bawk a. Ka vei lama ṭhu, Mafaa chuan thu thluaithlum ve deuha ka ziak; Bombay Inleng leh Chhangchhepa te chu a tuipui zawng a ni tih ka man nghal mai a.

Thu leh hlaa Zofate arsi êng chuai lo tur Mafaa chu November 28, 2014-a CYMA hall-a ka lehkhabu release a nih khan Zofate zinga thu leh hlaa dinhmun sâng tak luahtu mi paruk ka sawm bikte zingah a tel a. Tlawmngaih chhuaha ka lehkhabu min thlirsak avangin an zaa chunga ka lawm thu hi Mafaa zarah ka sawi nawn leh a. An fin, an thiam zâr ka zo hi ka lawmna a thukin a sang tulh tulh a ni. An chan ṭheuh, a hnuaia mite hi an hlen chhuak ṭha tak meuh a ni.

(1) Khawvel sakhaw ropui lo pian chhuah dan & Tlira leh a inlarna - R. Lallianzuala (2) Tlira leh a zirtirna - Dr. C. Lalawmpuia Vanchiau (3) Lalpa Kohhran thar (Khuangtuaha Pawl - Chana Pawl) & Vanawia leh a pawl te & Ka tla fai ta (Bethel harhna leh a behbawm) - Lalrammawia Ngente (4) Hlawhtlinna thuruk & Naupang enkawl dan & Sumdawng Telephone (Professional Directory) - Lalhruaitluanga Chawngte (5) Sumdawnna hlawk ber & Fanau malsawmna leh Mizo puithuna - Mafaa Hauhnar (6) Bombay Inleng & Zoram i tlai ang e - C. Lalnunchanga.

Ka lehkhabu an thlirna booklet chu phek 54 a ni a, release nia min ṭawiawmtute hnenah ka sem nghal vek a. A thu zama zûnzâm nei, pa huhâng nghah tak mai, Mafaa chu a hmâwr bâwk turin ka ti a.

Hun kan hman rei deuh avangin Chief Guest Lal Thanhawla, Mizoram Chief Minister chuan a programme dang a cancell a, hrethiam takin hun thâwl min siamsak a. Se hnuhnûngin vuak a tuar, tih ang maiin hun kan hman rei deuh avangin Chairman, Dr. Rualkhuma Colney chuan Mafaa chu titawi deuh turin a ti a. Ka duhsak luatah Mafaa chuan duh tâwka lim hman loin ṭhahnemngai tak chuan ka lehkhabu pahnih a thlirna thu a hnuaia mi hi kham lo tak leh kim lo takin a chham chhuak a:

1. SUMDAWNNA HLAWK BER
Phek 80, chhuah kum 1987 -Chhuahtu Lengchhawn Press
A bu hming aṭang chuan thil lei leh hralh lam, business venture emaw, salesmanship lam emaw ni awm tak a ni a. Chu’ng chu huam tho siin a aia thûk zawk nunphung inkaihhruaina, mipui dawr dan tips leh techniques chhawrnahawm tak tak ziahna, self-help book / better yourself book ṭha tak a ni a. “Sumdawnna hlawk ber chu mi dawr dan thiam hi a ni” (p 29) tia a ziaktupa’n a sawi hian a khaikhawm chiang ber awm e. 

Mipui dawr dan leh deal dan a nih rualin, mahni leh mahni inpui tura min puitu lehkhabu ṭha tak a ni a. Thehlêp tê mah ni se, a hlutna a bo chuang lo. Lehkhabu chhah leh chhah loh hi a hlutna tehna chu ni sela chuan Gitanjali bu pan dir der vangin Rabindranath Tagore khan Nobel Prize for literature a dawng lêk lo vang. 

Mahni nihphung thuk ber zu luhchhuahna a ni a, keimahni rau rauva kan nih theih ṭha ber ni tura infuihna a ni. Sermonise chiam si lovin, lem nuam leh ei theih turin a chhawp chhuak thiam hle a, mi ril Hugh Prather te, Dale Carnegie te leh mi fing tak tak thukhawchang nen a bai pawlh a. Nun kawng hruaitu leh kaihruaitu ṭha tak a ni. Suangtuahna leh ngaihtuahna hrisel lo kalsana hmathlir thar, ngaihtuahna thar leh tum thar min neihtir theitu, mi dang hneh a, hmin theihna min pe thei nun kawng thlir dan thar, phûr zawk leh positive taka thlir dan min neihtir theitu a ni a. Ngunthluk taka he lehkhabu hi i zir a, i zawm chuan hnawl leh hnar i ni ngai tawh lo vang. 

A ṭawngkam chhiar a nuamin hriatthiam a awlsam a, a thluaithlum duah lo va, ṭawngkam thiam tehchiam pawh a tum lem lo. Thu ril leh biru tak tak chai ni mah se a fiah a, a fuh a, a felfai. Vanapa philosophy a chaina hlawm ringawt pawh hi roh tham a ni. 

He lehkhabu han chhiar hi chu kan mit mil tawk chiah tarmit thar bun ang deuh a ni a. A hmaa kan hmuh phe riai ruai chauh te pawh kha fiah fai takin kan hmu a. Kan khawthlir a dang vek mai a ni. A phek eng lai pawh hi han keu phawk ila nun chawmtu leh kaihruai thei hmuh tur a awm deuh zel zu nia.

Thim zinga dinga eng lam âwn hram hramtute tana varna pe thei, ṭhansan theih loh puitlinsan theih loh zirlai ropui tak tak inphumna a ni. 

2. FANAU MALSAWMNA LEH MIZO PUITHUNA
Phek 112, A man Rs. 100 - Chhuah kum 2013 - Chhuahtu Lengchhawn Press
He lehkhabu hi hlawm hnihah ṭhen a ni a. A ṭhen hmasa hi Francis S. MacNutt leh Judith MacNutt te nupa lehkhabu buatsaih “Praying for Your Unborn Child” behchhana hmangin a ziak a. Nausen an pian hma, nu chhul an keu hma hauh pawha boruak muanawm tak kara ṭawngṭaina leh hmangaihnaa enkawl chuan an lo pian chhuah a, an lo puitlin thlengin tisa leh thlarauva an ṭhan lenna kawngah nghawng duhawm tak a neih theihzia a sawi a, pawmnahawm takin a thuvuakthlak thlâwp turin medical evidence a rawlh zel bawk a.

Fanaute Lalpa laka kan rochan a nihzia te, nausen khawvel hmasa ber nu pumchhunga a ṭhanlen dan te, nuho tana inpuahchah dan tur te leh an inenkawl dan tur te, paho chanpual leh an tih ve tur te, nu leh pa mawhphurhna te, nau pianghlim dinhmun te, nau chhiat leh nau tihtlak chungchang te, nu tana thurawn te, chhangchhepa dinhmun te leh pum chhunga naute ṭhan dan bengvarthlak tak takin a ziak a; a ngaihnawm tel tlat bawk a ni. 

A ṭhen hnihna-ah hian nau pai chung­changa pi pute puithuna a ziak a. A khawnkhawm kimin a hrût chipchiar hle a, puithuna hi a lo atthlak vek lo a ni tih chiang takin ka hmu. Nau pai chungchanga Mizo pi pute puithuna heti ang taka chipchiar leh kimchang hi lehkhabu dang khawiah mah kan hmuh a rinawm loh. Chu tak chu he lehkhabu hlutna belhchhahtu niin ka hria. Pi pute lo fimkhurzia leh lo in ulukzia chiang takin a lang a ni. 

Nupa-a insiam tharte leh insiam turte leh nau pai tur leh pai lai mek tan phei chuan he lehkhabu hi chhiar makmawh, “handy reference guide” atana mahni lukham hnuaia dah chawt chi a ni. 

Lehkhabu ṭhenkhat hi chu vawi khat chhiara duh tawk mai chi a awm a; ṭhenkhat chu chhiar tawh hnu pawh a, a khât tâwk a, la keu leh fo va, la râwn leh fo chi a awm a, chu’ng zingah chuan tuna V.L. Zaikima lehkhabu pahnih kan thlir lai hi a tel lo thei lo vang. 

Mafaa chu kan zingah awm tawh lo mah se, a thu zamte chu chhuan tharte lairilah zûn angin a zâm reng ang.