Written by
Jimmy Laltlanmawia

Khawlaia inzawrh chung chang

Tunlai social media leh khawlai ti ti-ah Food Truck, zan lama inzuar ṭhinte chung chang sawi a tam hle mai. Thil engkim mai hian ṭhatna leh ṭhatlohna hi an nei vek mai a, a dawngsawngtu leh a lo thlirtu a zirin a in her rem dan te pawh a awm ve zel. Street Food Vendor te chung chang bikah hian felfai taka anmahni khauhkhirhna/ kaihhruaina leh venhimna dan, The Street Vendors (Protection of Livelihood and Regulation of Street Vending) Act 2014 hi mumal taka India ram puma hman turin 4th March 2014 khan tlangzarh a lo ni tawh a. 

Mizoram Sorkar pawhin Mizoramah hman turin hriattirna, The Mizoram Gazette No. B.13017/87/2017 - UD&PA, the 2nd Novem­ber, 2017. Street Vendors (Protection of Livelihood and Regulation of Street Vending) Act (Central Act No 7 of 2014) chu a lo chhuah tawh nghe nghe a ni. He danah hian Mizo­ram tih nimahse Autonomus District te erawh chu a huam ve lo thung. Mizoram State Nodal Department pawh hriat angin UD&PA Department te an ni nghe nghe a. 

Street Vendors (Protection of Liveli­hood and Regulation of Street Vending) Rules, 2017 Bung 3-na in a sawi angin sorkar chuan Local Authority a din ang a, chu chu Town Vending Committee tih a ni ang. Member-te pawh a ruat ang tih a ni. Municipal Corporation area-ah chuan Municipal Commissioner chu Town Vending Committee Chairperson a ni nghal a, Municipal Area lo-ah chuan Deputy Commissioner te chu Chairperson an ni thung. He dan hian member tur ruat chung chang te leh tute nge member tur tih te pawh fel takin a ruat lawk diam a, chung Vending Committee zingah chuan kawtlaia inzuar ṭhin te aiawh mi pariat, Non Official member a tel ve tur a ni a, chung Non Official member hmun thuma ṭhena hmun khat chu hmeichhia an ni ngei bawk tur a ni. 

Town vending Committee te hi anmahni khawpui-ah ṭheuh khawlaia inzawrh (Street Vending) chung changa mawhphurtu leh thuneitu ber an ni a, mawhphurhna pawh danin a ruat felsak sa thlap a ni. Town Vending Committee mawhphurhna leh tihtur pawimawh hmasa zinga mi chu khawpui chhunga Street Vendor te chhinchhiah leh in zawrh phalna peka an ṭhutna tur ‘vending zone’ felfai tak nodal agency be rawn chunga ruatsak a ni. Heng bakah hian mawphurhna leh tihtur hrang hrang a nei a, kan tarlang vek seng lo ang. 

Town Vending Committee din mai bakah hian, Street Vendor ten an lungawi­lohna thlenna tur, an pual bik liau liau-in, he dan kan sawi Bung 4 na in a sawi angin Grievance Redressal Committee chu sorkarin a dinsak tur a ni. State sorkar chuan Civil Judge emaw Judicial Magistrate First Class pakhat Committee Chairperson atan a ruat ang a, member tur midang pahnih a ruat tel bawk ang. An mawhphurhna leh tihtur ber chu sorkarin an Jurisdiction a ruatsak huam chhungah street vendor-te harsatna sutkian pui leh chinfel a ni. He Committee thutluknaa lungawi lote tan, he dan bung 5na in a sawi angin Appellate Committee din bawk tur a ni. Chu Committee-ah chuan District Session Judge chu Chairperson a ni ang. 

Tun dinhmunah chuan Aizawl khawpui-ah hian Vending zone a puan hi a la awm tam lo hle niin a lang. Hei bakah hian, tunlaia Food Truck vendor-te harsatna tawh chung chang aṭang te hian Danin a phut ang leh mipui mamawhna leh ram hmasawnna milin hma latu turten hma an la tawk lo tih chu sawi lo pawh ni ila a chiang a ni. 

Heng dan kan sawi bakah hian, hetianga kawtthlera in zawrhna chung changah hian sorkarin guidelines mumal tak a siam thlap a. DAY NULM Programme hnuai-ah Support to Urban Street Vendors Operational Guideline fel tak a awm a, chu guideline chuan Vendor-te hmakhua leh an sumdawnna tur atana tihhmasawn dan turte leh an vending zone develop-na tur atana project siam thlengin ruahmanna leh kaihhruaina a nei a ni. 
India ram khawpui dangah te chuan Street Vendor te hi khawpui tinuamtu leh khualzin hip nan an hmang ṭangkai em em a ni. India ram chauh ni loin khawvel khawpui lian leh khualzin tamna hmunah te chuan  zankhuaa kawtthlera thilzuar te chu an lun em em reng a, chu chuan ram economy pawh a hawlh pha hial a ni tih an hria a, khawpui lian zawk leh changkang zawkah te chuan, dan hnuai-ah kaihhruaina mumal tak nen uar sauh sauhin an kalpui mek a ni. 

Keini khawpui-ah ve thung chuan, dan kan neih reng pawh kan hmang ṭha hleithei lo a, danin hma la tura min phut ang pawhin hma kan la mumal thei lo a, a tuartu chu mipui bawk kan lo ni leh ta. Hei hi hmasawnna ti ṭuanfumtu lian tak a ni. Zan lama khawlaia Food Truck kan hmuh ṭhin te hi, a lo mikhualtu veng tan chuan hnawksak tih theihna chin a awm tam hle ang tih chu a hriatthiam awm rualin, kan dan neih te hi a nihna angin sorkar hian hmang ṭangkai sela chuan harsatna kan tawh tam zawk hi chu pumpelh theih an ni. 

Kan sawi takte khi a hming rengah pawh Regulation and Protection tih a ni a, Prohibition lam a kawk lo tih a chiang a ni. Mumal takin Vending zone te hi ruat fel ni sela, vending zone chhungah regulation ṭha tak hnuaiah fel takin ṭhalai eizawnna dap mekte tan pawh mumal takin thlamuang takin eizawnna a kalpui theih ang. Thuneitu lamten Vending Licence mumal takin pe chhuak se, Vending Zone-ah chauh inzuar se, ṭha takin a kal theih a ni. Vending Licence nei, Vending zone a inzuarte chu, a duh duhin a hnawhsawn leh an eizawnna tihtawp sak ngawt pawh danin a phal reng reng lo. The Mizoram Street Vendors (Protection of Livelihood & Regulation of Street Vending) Scheme 2017 clause 16 sub (1) ah chuan, Town Vending Committee ten uluk taka ngaihtuahna hmangin Street Vendors an sawnchhuah turte an ṭhutna/ inzawrhna hmun thar an ruat felah chauh insawn tura hriattirna an chhuah thei a... He Hriattirna pe chhuak tur hian an pek chhuah hun hma thla 2 hma lamah advance takin ruahmanna an lo siam fel tur a ni a, chu an hmun thar ruahman sak a pawh chu,  sumdawnna kalpuina tur atana hmun remchang leh ṭha a ni tur a ni. 

Zan khat thil thleng avanga in pho tawh suh u, in tih rikngawt te, in hnawk helaiah in pho tawh suh u pawng tih ngawt te kha vending zone-ah an ṭhu a nih chuan a tih theih ngawt loh a ni. Danin eviction hi a khap tlat a ni tih kan hriat a ṭha. Eviction tih a lo ngai a nih pawhin kan sawi tawh angin, hmun danga an inzawrhna tur ngaihtuah sak ngei ngei tur a ni - chu chu treet Vendor te Right a ni. 

Tin, a inzuar tura te pawhin dan zawm thlapin leh danin a phut an mawhphurhna te hlen chhuakin, Licence mumal tak neiin an inzuar tur a ni. Vantlang hmuna inzuar an nih avanga an tih tur leh tih loh tur dante an zawm ve tur a ni. Heng Dan kan han sawite hi, Vendor te chuan an hre kilh kelh lo ang tih a chiang sa a, mah se Town Vending Committee chu vendor te hnena Awareness pek thu-ah mawh a phur tlat thung si a ni. Tun kan dinhmunah hi chuan dan anga kan kal loh avangin mipui lamin kan tuar a, a tuartu leh tuartu kan in hmu thiam lo mai ang tih hi thil hlauhawm tak a ni. 

Kan khawpui a chepin hmun kan inchan lo em em a. Street vendor kan tih zingah hian, Temporary Vendor te, Permanent Vendor te, Seasonal Vendor te leh khawlaia inzuar kual chi te an awm thei a. Kan khawpuiin tun dinhmuna kan mamawh chu, Vending Zone mumal tak ruat hi a ni. 

District khawpui dangah chuan kum 2015 khan Vending Zone hi mumal takin an khawpui ṭheuha Town Vending Committee-ten an lo ruat fel thlip thlep tawh a ni. Kan Aizawl khawpui berah hian, a mamawhna san berna si-ah hian, ngaihsak a hlawh tawk lo deuha ngaih theihin a awm niin a lang. Hei hi a competent authority ten chak zawka hma an lak a ngai a ni. 

Jimmy Laltlanmawia