Written by
F.Lalzuithanga
RL Thanmawia ‘THIM ZINGA ENG’
“Thimin min bawm a, chhum angin/ Ka vel >ng thim a chang si” tia a dinhmun hlaa puangtu RL Thanmawia hi eng thimin nge bawm a, a vela eng zawng zawng pawh hliah vek khawpa thim chu eng thim nge ni? “Aw, eng duhawm, lo leng leh la/ Ka vel thim hi chhun eng teh la” tia a sawm ‘eng duhawm’ a tih chu eng >ng nge ni? Heng zawng zawng chhanna- Thimin a nun ram a bawm a; a eng mawi a chuai hnu pawha thim zinga eng duhawm a hmuh tak dan leh chu eng mawi leh duhawm chu thim zingah a lo en chhuah dan zawng zawng chu a lehkhabu “THIM ZINGA ENG” tih bu-ah hian a chhiar apiangin kan hmuha kan hriat theih turin mawi tak leh ngaihnawm taka ziahin a lo awm a. RL Thanmawia ‘eng’ sawi chu amah anga ‘thim’ zingah leh ‘thim’ hnuaia awm mekte tan a lo eng chhuak ta a ni!
‘THIM ZINGA ENG’ hi RL Thanmawia ‘Cancer chanchin leh Pathian hruaina eng duhawm’ tak chanchin- cancer natna thimin a bawm laia Pathian hnathawh a chunga lo lang te, Pathian nena an inpawlna leh amaha Pathian inhriattirna chungchang (9), RL Thanmawia Memoirs bu a ni ngawt lo va. Amah ang bawka cancer natna thim hnuaia kun mek mimal leh chhungkuate tan beiseina >ng siamsaktu leh kawhhmuhtu tur lehkhabu hlu tak a ni. Amah ngeiin, “He lehkhabu hmang hian cancer natna thim chhah tak hnuaia ṭhu mekte tan thim zinga eng duhawm tak chu kawhhmuh ka duh a, chu chu ka duhthusam leh ka ziak chhan ber pawh a ni,” (10) a lo tih angin he lehkhabu hi ‘Beiseina Bu’ a ni. Grik-ho Tuanthu (myth)-ah chuan ‘Pandora’s Box’ hi hriat lar tak a ni a. Zeus pathianin inneih lawmpui nana Pandora hnena a pek kha a ni a, hawng miah lo tura tih a ni. Mahse, Pandora chu a insum zo lo a; a hawng ta a. Chu bawm chhung aṭang chuan mihringt tihrehawmtu thil ṭha lo tinreng a lo chhuak a. A tawpa chu bawm chhunga chambang awmchhun chu Beiseina chauh a ni ta. Chu erawh mihringte dam khaw chhuah nan a hian a pawimawh em em a lo ni.
Pi leh puten an hlauh em em Manghauva ang maia ṭihbaiawm, khawvelin a buaipui, chhungkhat laina mai bakah khawtlang nghawr ṭhintu Cancer natna ṭihbaiawm leh huatthlala tak mai chuan ‘khualchhia’ angin a duh lo chung thlen chilhin lungngaihna leh beidawnna ruamah, thihna hlimkawr ruam zawhtir mah se, Beiseina Nung amaha awm reng chu a mit ngai lo va; chu beiseina eng chuan hun thim chhah lai ber a tawn tlang lai pawhin hmalam panin a kaltir zel thei a lo ni.
“Beidawnna phena beiseina/ Beiseina piaha beiseina/Ka ṭhian rinawm ber Beiseina/ Min phatsan ve ngai lo chu/Beiseina eng, eng mawi tak chu/Thim zing de lo lang ta chu” tia a lo sawi ang takin he lehkhabuah hian THIM ZINGA ENG- lo eng chhuak, Beiseina chuan chhelna leh tumruhna a siamsak dan chanchin ngaihnawm takin min hrilh a. Cancer natna thim hnuaia beiseina reng nei tawh lote tan beiseina meichher min chhitsak a ni.
“Beiseinain a ni chhandamin kan awm ni,” (Rom 8:24) tih ziak ang khan,Cancer thim hnuaiah pawh a thim zawng ni lo va a eng zawnga thlir tlatna nun, beiseina nung reng chu he lehkhabu ziaktu tan damna kailawn pawimawh tak a nih avangin amah ang bawka Cancer natna thim hnuaia awm mekte leh an chhungte tan pawh beiseina eng mawizia leh thiltihtheihzia he lehkhabu kaltlang hian min kawhhmuh nghal a. A bu chhung thu thim tak anga lang pawh he Beiseina Eng mawi tak hian a en chhuah vek zawk avangin ‘Beiseina bu’ tih loh rual a ni lo.
He lehkhabu hi ‘Hnehna Hlado Bu’ a ni. Hman lai pasalṭhaten hlawhtlinna an chanin kawtchhuahah tlang tlirin Hlado an chham ṭhin a. An hlado chham hria apiang lo tlan khawmin pasalṭha hnehna an rawn lawmpui ṭhin a nih kha.
Chutiang bawkin, he lehkhabu pawh hi RL Thanmawian cancer natna chunga hnehna hla do a chhamna a ni. “Chu ni hnuhnung ber, ni lawmawm tak, hnehna ni min hruai thlengtu ka Pathian... hnenah chuan tih tak zetin lawm thu ka sawi mawlh mawlh mai a,” (147) titu hian a nuna indona ropui leh rapthlak ber- cancer nena indona mualah hnehna thu ropui, cancer chunga hnehna hlado a chhamna lehkhabu a ni a. Lehkhabu vang leh hetiang lam bu kan neih hmasak ber pawl, Mizo ṭawnga ziak chhiar tur awm zen zen lo a ni mai. A hnehna hlado chham chhiartu apiangte tan malsawmna thu a paipawn bawk!
Chuvangin, cancer natna buan mek tan te, cancer natnain a tihbuai mek chhungkaw tan te, Cancer natna vanga rum mek leh cancer natnain an chungah hnehna hlado a chham zawk emaw tih tur khawpa thihna hmanga a chunga arpa chan a chan mekte tan pawh, he lehkhabua Hnehna Hlado RL Thanmawia chham hi an tan pawh an hnehna a ni tih hriattirtu a nih avangin a hluin a pawimawh takzet zet a ni.
He lehkhabu hi ‘Lawmna Bu’ a ni. Tum lawk vang reng ni hauh lovin, Cancer-a nat avanga Pathian hnena lawm thu sawia ṭawngṭai thei (29)-a a awm aṭang rengin he lehkhabu hi ‘natna bu’ ni lovin natna chunga ‘lawmthu sawia’ bul ṭanna lehkhabu a ni nghal hi a ropui lai ber a ni. He lehkhabu phek 304 laia chhah, thupui ṭhen hrang 69 bik ringawtah pawh hian Pathian leh mihring hnena a lawmna thu hi bung tin tih theih deuh thawah hian hmuh theih turin zu awm a!
Cancer ni ngeia ‘rinhlelhawm’ dinhmua a din lai pawha “Isua nen kan tuar dun dawn niin ka hria a, ka hlim hle mai.” (26) ti theitu hian, Lal Isuan thlamuanna a pek, khawvelin a pek ang ni lo thlamuanna, a thinlunga awm avang chuan, cancer natna a nei tih a chian hnuah pawh Pathian hnenah lawmthu a sawi thei ta zawk a.
Chenna ngai loh ram, cancer khawvel a dai tak tak hnuah pawh, “Pathian min awmpuina >ng avang chuan amah fakin ka zai thei tlat mai a, ka lawm hle mai,” (36) tiin nguina silhfen aiah fakna thuam a inbel zawk a. Chu cancer khawvel a fan mek pawh chu ‘Ram thianghlim aia thianghlim zawk’- induhsakna ram, in itsikna leh in elrelna reng reng awm lohna, duhamna leh mahni hmasialnaten hmun an neih reng reng lohna ram, hmangaihtu leh hmangaihte intawh khawmna hmun, chapona awm lohna ram (37) fang angah a inngai ta hial zawk a ni.
“Min hmangaihtute hmelah chuan Pathian hmel ka hmu thiam ta a, ka va lawm teh lul em!” (54) tiin a cancer avanga an hun leh tha, an neih thil leh sum senga tlawhtute leh kantute hmela ‘Pathian hmel’ a hmu thiam a. Cancer hemna khawl chhung pawh ‘tawngtaina pindan’ atan hmanga Pathian pawlna hmuna chantirtu chuan chemo khaina khum pawh ‘natna khum’ ni lovin ‘Chawlhna Khum’-ah a ngai thei zel (106) leh cancer enkawlna avanga mahni inhai hial khawpa a taksa a chhiat hnuah pawh, “Lalpa tuarna ka hriat thiam theihna a nih avangin ka hmel chhiatnaah pawh chuan lungawina ka nei thei ta a ni,” (117) tiin Tirhkoh Paula ang khan lungawi zel a ching ta a ni ber.
Chuvangin, “harsatna hnuaiah pawh lawmna tur zawn thiam chuan lawmna tur hlir a lo ni...Pathiana lawm nachang hriatna lamah hian nasa takin kei leh chhungte hian hma kan sawn,” (188) ti thei awm renga Pathiana lawmna nun nei a; Pathian leh a mihringpuite hnena lawmna tur hmu thei reng mai a nih avangin he lehkhabu pumpui hi thumal pakhat leka khaikhawm tur ni ta se, ‘Lawmna bu’ tih loh rual a ni awm lo ve.
Chutichuan, he THIM ZINGA ENG hi cancer natna thim hnuai aṭanga beiseina eng mawi tak lo eng chhuak chungchang a ni a. ‘Lawmna tur reng ka nei lo ve tihna’ dinhmun leh hunah pawh Pathian ṭhatna leh ngilneihna hmutuin
Pathian chunga a lawmna chu a chakna thuruk a lo nih dan leh lawmna nun nei tlattu nun chu eng mahin a lo hneh theih lohzia chiang taka tar langtu a ni nghal bawk. Eng dinhmunah pawh dingin awm se, Lawmna Nun nei thei zeltu chuan khawvel hriatah a nuna Indopna ropui leh rapthlak thlengah hnehtu nia hnehna Hlado a chhamna lehkhabu ropui tak, Hnehtu dinhmuna a din dan chanchin, thawnthu phuahchawp ni si lo thawnthu ngaihnawm tak chang ta si a ni bawk. Chuvangin, he lehkhabu hi lehkhabu namen a lo ni lo ve!
F.Lalzuithanga