Written by
Rothangpuia
Samagra leh Mizoram zirna
Teachers Day hlim takin kan hmang liam ta a, kum tina kan lo aupui fo ṭhin ‘Teachers are the builder of the nation’ tih inziahna banner pawh hmuh tur a awm leh ta, a lawmawm e. Hmun tam taka hlim leh phur taka Teachers Day hman a nih lai khan rilru baihvai taka mahni thawhna hmuna naupangte nena phak ang tawk tawk a lo hmang ve zirtirtu tam tak an awm ve a ni tih hi kan hriatpui kher awm lo e. Hetiang hun hi duat taka enkawlna dawng zirtirtute tan chuan hun nghahhlehawm a ni ang, mah se duat hlawh phak ve lo, engkim an tana harsa em em vek mai Samagra (SSA) hnuaia thawkte tan hi chuan hlim taka he hun hman hi a harsa hian ka ring ṭhin.
SSA hming kan hriat hi ṭhangkhat lian zet a ni ta. Primary School leh Middle School a thawk mek tam tak hi SSA hnuaia thawkte an ni a, anni bakah instructor leh office staff-te nen chuan SSA hnuaia thawk hi mi sang chuang fe an ni ve awm e. Hemi chhunzawmna tur hian RMSA duan chhuah a ni ve leh a, Mizoram hmun tin dap chhuakin High school za dawn din a rawn ni a. Mizo ṭhalai University leh College aṭanga rawn zir zo hlim, ṭhalai viak ṭha tak takten thawhna tlaka ngaiin an rawn bawh nghal a. Mizoram hmun kilkhawr ber ber thlengin Mizo ṭhalai lehkhathiam tak takte an in zar pharh a. Thingtlang kilkhawr zawka chengten zirna ṭha tak anmahni khawtualah an han neih phah a, a lawmawm tak zet a ni.
Tuna hian SSA leh RMSA te hi a hranga awm tawh lovin hmun khatah chhun fin a ni a, a hming pawh Samagra Shiksha Abhyan ni ta. Chunfin a nih chhan hi office inrelbawlna senso tihniam tumna a ni berin a rinawm.
Samagra (SSA & RMSA) aṭanga central-in sum a rawn pek hi a crore tel teh meuh a ni a, hemi hmang hian state sorkar hian sorkar school building hlui tawh tam tak a siam ṭha tawh a. Elementary chinah phei chuan zirlaibu leh uniform a thlawnin an sem theih phah a, mid-day meal te pawh an pe thei leh zel a ni. Samagra sum hmang hian secondary chinah school mamawh a hman turin School Annual Grant (SAG) a pe ṭhin bawk a, zirtirtu training leh workshop-te vawi tam tak an buatsaih tawh bawk. State sorkar hian sport leh thildangah pawh Samagra sum hi ṭangkai takin a hmang ṭhin a ni. Education department hian samagra sum tel lo chuan zirna hi kalpui harsa a ti ngawt ang. State hausa lo Mizoram tan chuan central-in Samagra Mission a rawn duang hi chu sekibuhchhuak a ni ngawt awm e.
Heti khawpa ṭangkai si hi state sorkarin a lo tum ve tur (matching share) chu sum hmuh zawng zawng aṭanga 10% chauh a ni a, a bak 90% hi central-in a rawn tum a ni. Tunah hian Samagra hnuaia hlawh la hi mi sang hnih chuang an awm ngeiin a rinawm. SSA lamah hian sang hnih vel, RMSA hnuaiah phei chuan za nga bawr vel bak an nih a rinawm lo. Hengho hlawh atana state sorkarin sum a sen hi a tam lo teh a nia. Tunah hian RMSA-ah headmaster-te hian sing thum an hlawh emaw chauh a ni ang a, zirtirtute leh SSA hnuai thawkte phei chuan singthum pawh an la tling lo ni awm tak a ni.
An hlawh atan hian state sorkar chuan 10% chiah a tum ve a, zirtirtu qualified thlap, RMSA lamah phei chuan a tam zawk master degree holder-te tana state sorkar-in hlawh a sen ve hi sawi zahthlak khawpa beitham a ni. A hlawh sang ber Headmaster-te hlawh hi singthum a ni a, chumi aṭanga state-in an hlawh tura a lo tum ve chu cheng sangthum che che chauh tihna a nih chu! State ve reng ruang tan phurrit han tih em em tur a ni dawn em ni? Tunlaiah private school ṭha deuhte chuan sing hnih chuang an pe vur tawh a, thingtlang khaw lian vak bik lova private school-te pawhin hlawh in batsak lovin singkhat te an pe thei tawh a nia!
Samagra kaltlang hian State sorkar hian zirna kawngah nasa takin hma a la tawh a, a la la mek zel bawk a. Tunah hian an inrelbawlna lam pawh siam that chhoh a ni ve zel a, samagra hnuaia thawkte dinhmun hun rei tak hlamchhiaha a awm hi Mizoram zirna kawnga an thawh hlawkzia hre reng chunga ngaihtuah an ngai khawp mai. Dam loh nikhuah engmah claim thei an ni lo a, chhhungkaw chawm nana hmang tan chuan lu a hai duh khawp ang. An lo boral hlauh phei chuan an maipar thlawn hlawl a nia! Chu tih nak alaiin an hlawh bei tham tak pawh a hun takah pek an ni ngai meuh lo a, hlawh an lak ve meuh hi chuan ram pumin kan hriatpui a ni deuh zel ta mai! Engmah sawi ṭha ngam lovin hei chen an tuar ta, bansan ui deuh si, thawh zuina tlaka ngai chiah tawh mang si lovin an indawmkun mek a nih hi!
Sorkar thar hian zirna a ngaipawimawh hi a lawmawm a, Education Minister pawh hian an dinhmun hi siam ṭhat a tum hlein a lang. Hna hmasaah chuan SSA/ RMSA zirtirtute dinhmun hi uluk takin ngaihtuah se, sorkar hnathawk dangten 7th pay an lak vek tawh laia kum sawm dawn hlawh ngai reng han pek ngawt mai te hi a fair lo a ni. An hlawh ennawn sak ni se, Mizo mipuite hian kan thik hauh lo ang. Tin, hetiang dinhmuna ding tur hi siam belh zel lovin kum tam tak chhung hmun hrehawm ber bera lo thawk tawhte hi an hmalam hun ruahmanna fel tak siam a hun tawh hle a ni.
Rothangpuia