Written by
C. Lalṭanpuia
Chanmari

Zirna kawnga kan hmalak dan hi

Kan sorkarin zirlaite hmasawnna tura hma lak a tum dan leh a ruahmannate han ngaihtuah hian primary aṭanga High School kan neih tawh zawng zawngte zirtirtu indaihlohna school leh zirtirtu indaih leh lutukna school han chhui let hian khawi laiah emaw chuan school ṭha ve deuh chu lo awm ve bawk mah sela, ram puma chawhrual chuan kan hlawhchham let der a ni. 

Sum tam tak kan luanraltir chung pawha kan ṭhatpui lohzia kan hre tlang a. Kalphung ṭha lo thawmṭhatna atana sum tam tak khawhral ai chuan ruahmanna thar kan mamawh a, chutianga hma la tur chuan kan sorkar hotute ka ngen a ni. 

Tunlaia Zoram zirna din­hmun dik tak chu private school a zirtirtu pakhatin mi in hnuai chep tak tak pawh luahin school a din thar a, a bawhin kan bawh huam huam zel tho a ni. Kan Sorkar school zirtirtute ngei pawhin anmahni school ai chuan an fate luh nan an thlang zawk fo tih han hmuh hian sorkar school-ah beisei tur a awm tawh lohzia kan hmu. Kan kawng zawh tur lam pawh kan mipuite sukthlek aṭangin a lang chiang hle. 

Rawtna siam ang. High school aṭanga primary school inkar hi chu a veng neitu leh a khaw neitute kutah privatise turin dah vek ila. Anni hian zirtirtu lak chungchang leh an hlawh zat turah te pawh mawh lo phur vek sela. Tichuan Sorkar chuan an khaw mil tawk zelin ṭanpuina pawisa pe mai ṭhin sela. Thingtlang khaw te deuh, zirtirtute awm ṭhat duh vak lohna apiangah zirtirtu hlawh tam deuh zawk an pek theihna turin sum te pawh pe tam deuh zawk se. 
School ṭha leh changkang zawk an din chhoh zel theih nan leh rethei zualte an ṭanpui theih nan school fee te pawh sorkara innghat vek lovin Rs 250 vel te pawh la ve bawk sela. 

Zirtirtu hlawh pawh Zoram pumah Rs 15000 aia tlem lova ruai turin thu chhuah bawk sela. Hetiang a nih chuan mimal school ai chuan veng chhung school Board enkawl hi chu a hlep uma thilti an nih ve loh avang leh in luah man chawi lovin veng tina sorkar school te enkawl chhunzawm tur an nih avangin hmun laili ṭha leh thawveng zawkah school an siam thei dawn a ni. 

Khawtlang remhriatna hmanga kalpui tur a nih avang te hian mimal school ai chuan a ṭha zawkin a chhenfakawm hle zawk dawn a, khaw tin leh veng tin te a ṭha zawnga inelna pawh a sang chho zawk ngei ang. Hetia Sorkar tana hna hautak ber mai zirtirtu lak chungchang te, hlawh pun tura innawrna te, zirtirtu transfer te, Headmaster inchuh leh Headmaster leh zirtirtu inkar buaina neuh neuh te, school thawmṭhatna sum hman dik tawk loh te leh zirtirtu awm 
ṭha duh lo vanga buaina bakah buaina tam tak a la awm thei a. Chung zawng zawng chu sorkar tan buaipui a ngai tawh dawn lo a ni. Zirtirtute tan training ṭha zawk lo buatsaih sak leh zirlaibu kan hlawkpui zawk ngei tur siam te, Zoram chhunga school tin endik leh kalphung ṭha zawk ngaihtuahpui te, Education Department chuan a buaipui ber a ni tawh dawn a ni. A hlawkna kan hmuh hunah chuan Pawl 11 leh 12 te pawh kan la privatise duh ngei ang. 

Sorkarin a campaign-naah zirtirtu lak te a lo tiam tawh a ni mai thei a, khaw tinten zirtirtu an lak ṭheuh dawn tho avangin an tiam sual chuang lo-ah ngai ila. Chutia sorkarin zirna hlawhtling tak min buatsaih sak chuan inthlan leh pawh kan sorkar mek tan chuan a cho awm zak dawn a ni. 

C. Lalṭanpuia, Chanmari