Written by
Mahmuaka Chhakchhuak
THE STORY OF VUAK DUP...
Mizoram State, kum 1972 a Union Territory ni a, 1987 kuma State puitling ni chho ve chauh. Mipui pawh nuai 12. 85 vel lai ni a, Christian 87.16 % awmna leh Hindu 2.75% leh Muslim 1.35% bakah Buddhist 8.51 % awmnaa kan Sorkar hruaitu ber Chief Minister-in Delhi a kar hnih zet a cham hnuin heti lama report a pekna hmun hmasa berah he ‘Vuak dup’ hi a rawn hmang hi khawnge i han sawizau teh ang.
Vuak dup tih Mizoṭawng niin sawidan chi hnih a awm thei. Pakhat chu ramhnuaia awm thei chi khat a ni a, nimahsela vuak dup hmasak phawt loh chuan ei mai theih a ni lo a, vuak dup hnuah erawh a ei theih viau a ni awm e. Pakhat leh zawk chu Sertawk (a ṭhenin sahawk tiin an sawi) hi naupangte hian ball angin an hmang ve ṭhin a, inkhelh nan an hmang ṭhin. Chutianga inkhelhnaa an hman dawn chuan pheikhawk bun tur an la neih loh avangin kelawngin an pet mai ṭhin a, chutianga kelawnga pet chuan ke a nat duh si avangin Serṭawk chu vuak dup hmasak phawt a ngai ṭhin a ni.
Kan Chief Minister berin Delhi tlangah kar hnih zet a zuk thang kha chhinchhiah tlak a nihna tur a awm nual thei ang. A langsar ta ber chu Prime Minister leh lang lo lama an mawngzawmpui BJP President te a zuk hmu lo kha a ni. Tum danga kan State hruaitu ber berte Delhi kal hi chuan engemaw lawmna tur tak hi an rawn hawnin report ngaihnawm leh bengvarthlak tak hi an pe ṭhin a ni a, tun ṭuma kan Chief Minister kal hi chuan report ngaihnawm lam sawi loin Vuakdup chiah a rawn hawnpui ta a ni.
Vuakdup a rawn sawi tak daihna chhan hi han sep rawtui dan vak pawh a awm chuan hmel loh a, mizoṭawng taka ‘Chhawlchhin’ tih nen a thuhmun chiah em tih pawh ka hre chuang lo - kan CM hi chuan vuakdup a hman teh mial tlat chhan hi keia hriat phak rual a ni si lo.
Kan CM hi ṭawngkam thiam tak leh thil sawi nuam ti mi tak a ni tih chu kan hre ṭheuh ngei ang a, ṭhenkhatte phei chuan fiamthu thawhna atan tak te pawh an hmang a nih hi. Nimahsela chutih laiin a kianga awm erawh chuan mi hneh theihna riau a nei a, Mizo pa titi kan tih anga titi hi a thiam em em a, kan mitah tak min melhin nui sang chunga min biak ṭhin avang hian mi ropui tak chu a ni phawt mai.
A hun hmasa lamah Pu Laldenga kianga awm rawt a ni bawk a, Pu Denga zia pawh a la hle ti an awm. Mizo pa tak a ni a, inti zahawm lem lo mi tak leh nui hmel pu reng peih mi hi a ni bawk a, hengte vang hian ngaihnat pawh a hlawh viau pawh a ni mahna le hetia Delhi tlang aṭanga Vuakdup tih ṭawngkam a rawn hawn pawh hi midang Delhi kal te sawi ai chuan kan tuipui daih mai a, kan sawi zui thui viau reng a nih hi.
Pu Ram hian Chief Minister term hnih a chelh tawh a, khatih hunlai khan thil hriatreng kan nei hlawmin ka ring. Tunah a term thumna tur a chelh ṭan leh mekah pawh hian he dinhmuna a din leh theihna atan beih pawh a bei nasa tih kan hre hlawm bawk ang. Chulam chu sawi thui vak ka tum rih lo. Hetia Chief Minister a nih leh huna tia a inbuatsaihna hi sawi ka tum zawk a ni.
Ram ropui zawktea an politician-te ang maiin ram leh hnam tan thil ropui leh lian tham tak tak a sawiin min tiam khum a, kut kan beng dur dur a nih kha. Chung zinga langsar ber leh kan nghahhlelh ber chu cheng nuai 3 sem hi a ni. American President Donald Trump-a’n a tiam anga Tel Aviv khawpui aṭanga Jerusalema US Embassy sawn a tum te kha a ngaihnawmin a ropui asin. December 6, 2017 a an puan aṭang khan dodalna an tawk nghal a, United Nations Security Council pawh a tuk maiah ṭhutkhawm nghal a ngai rap a, a tir lamah phei chuan US khan thlawptu a nei chau viau nghe nghe a nih kha. Nimahsela tha tawpa ṭan an han khawh meuh chuan lamṭang an neih belh ta zel tih te kan hriat kha.
Hetiang deuh hian kan State Chief Minister hian cheng nuai 3 sem hi tih tlang tumin theihtawpin hma han la ta sela ramin a ṭhatpui emaw a chhiat phah pawh ni tehreng sela a thutiama a ding hi kan fak hrim hrim thoin a rinawm. Nimahsela chutiang ni loin an tling ta cheng a, amah ber pawhin a sawi zui duh ta miah lo hi chu mipui tan, a bik takin neutral background aṭanga lo vote ve tlingtute thin a tirim a nih hi. Opposition party tan lah chuan beihna tur point ṭha tak a lo ni bawkin in sawi fihlim chu a har rih dawn a ni.
Chhungkaw pa berin a nupui fanau te dawt a hrilh ang chauh maiah kan ngai tawh a, a sawi leh tur pawh dawt ni leh tura ngaiin kan chang ta ṭhup mai hi thil pawi tak a ni. Chuvang chu alawm Delhi tlang aṭanga vuakdup a rawn sawi pawh hi ‘a sawi tur awm takin a sawi e’ te kan tih tak mai mai ni.
Kan ram hruaitute hian mipui hi min bawl mai maiin dawt hi min hrilh fo tawh suh se. Kan Chief Minister ber pawh hian a thilsawi hi sawi liam mai mai tawh lo se, hetianga ṭawngkam thiam taka a sawi a, ngaihnawm taka a sawi ngaithla reng tur hian ṭhangtharte hi min beisei tawh suh se. Ṭhangtharte hian ṭawngkam chauh ni loin a tak ngei hmuh kan duh ve tawh a ni.
Party kan thliar lo a, hruaitu ṭha, ram leh hnam tana hruaitu tling hi neih kan chak a ni. Mahni sahmim hnawh puar ringawt ngaihtuah ṭhin te, Kohhran pawisawi chingte leh eiruk case neite hi ngaihdan tawk kan thiam tawh a, zui tlakah kan ngai lem lo. An nihna zahawmin ropui hle mahsela a rukin kan nuih tet tet tho a, beisei kan nei sang lo viau a nih hi.
State dangte hmasawnna kan hmuin kan hre ve fo a, ram ropui zawkte inrelbawl dan kan hai hek lo. Chutiang a nih avangin kan ramah hian, kan pianna ramah ngei hian chung thil ṭha leh tih theih ve reng te chu kan hruaitute hian ti ve sela kan duh a, Kristian ramah hian kan tehfungte hi dik tawh sela tiin kan thiam dan dan leh theih dan danin kan auchhuak ve phawng phawng a, kan la au chhuah zel pawh a rinawm.
Mahmuaka Chhakchhuak