Written by
Laltlawmlova Chinzah

LADC EXECUTIVE NO CONFIDENCE MOTION CHUNGCHANG KHA

Lai Autonomous District Council hi Sixth Schedule to the Constitution of India hnuaia din leh siam niin, kum 1952 - Mizoram hi State a nih hma Mizo District Council din a nih lai khan Pawi-Lakher Regional Council tiin inang rengin Assam State hnuaiah khan din a ni a. Amaherawhchu, 1972-a Mizo District Council chu Union Territory a hlan kai a lo nih khan Pawi - Lakher Regional Council chu District Council Pathum Pawi, Lakher leh Chakma-ah siam danglam a lo ni ta ni. Amaherawhchu; kum 1987-a Mizoram Union Territory chu State-a hlan chhoh leh a nih khan Lai Autonomous District Council tiin 1988 khan dah a lo ni chho ve ta a ni.

India ram, khawvela demo­cracy lian ber kan tihah hian hnam hrang hrang cheng kan nih avangin Pathianin a mite hmangin keini hnam tlem te, Guwahati khawpuia mihring cheng pawh zah lo hi ram ri min khamsakin ram min pe a, rorelna min pe a ni. Chuvangin, kan Autonomous District Council hian Legislative, Executive & Judiciary power (thuneihna)-te a nei hial a; thenkhatin “State within a State” ti hiala an lo sawi thin pawh hi a awm viau mai.

Chutiang taka inrelbawlna hran nei kan nih avangin, LADC hian a ram chhunga a hman tur Budget chu Session-ah pharha pass a ni ṭhin a. State sorkar ang bawkin emergency a nih loh chuan kum khatah Session vawi thum a nei ṭhin; hetiangin - Budget Session, Monsoon Session leh Winter Session. Mahse, kuminah hian India ram inthlanpui a nih avangin Parliament aṭangin keini thlengin Vote on Account Budget pharh a nih takah chuan kan fur ṭhutkhawmah hian Budget pawh pharh (lay) a ni a, sawi hona neiha pass mai tur kan ni tawh; amaherawhchu; Mizoramah sorkarna a lo inthlak hian keini Council-te hian harsatna na men lo kan tawk a, State-a sorkarna changtu lamin Council-ah pawh an Party sorkarna siamtir phet tumin Council an chawk buai a, a chang leh Fund leh eng eng emaw-ah hrek an lo ni tawh thin.

Hei hian nasa takin Lairam mipui thinlung a hliam a, a ti-na em em zel a, ADC area pawn lama awm kan unau ṭhenkhatte leh NGO lian tak takte rilru pawh tibuaiin India sorkar laipuiah UT leh Direct Funding hial dilin kan lo tlan phah thin bawk a ni. Chuti ang tak chuan MLA Election 2018-a MNF-te’n Mizoramah Sorkarna an lo chan khan ADC pathumah sorkarna neih leh ngei tumin hma an la nghal a. LADC-ah pawh hian Pu TC. Pachhunga, Ex. MLA, MNF General Secretary ni bawk leh Pu Vanlalzawma Ex MP MNF Party Treasurer ni laite chu Lawngtlaiah lo kalin, Congress MDC 4 leh Independent MDC 1 (Congress Party thlawptu)-te an rawn bitum nghal a. Lawngtlai Circuit House-ah inbiain, an Party MDC 8 te nen LADC-ah Sorkarna neih ngei tumin an rawn bei leh ta a ni.

He thilah hian MNF Party mi thenkhat leh mipui tam zawk chuan LADC term ral lek lek tawh kum 1 tha er awrh chauh nei tawh han tihbuai hi an duh lo hle a, pawi an ti a, heti anga pawngsual a han ni leh ta hi rapthlak an tiin, Lalna leh thu neihna duh luatah an ngai a, zahthlak pawh an ti hle a ni. Chuti anga MDC panga-te an biak fel theih hnu chuan phuahchawp takin United Legislature Party tih hi an din ta nghal a ni. A nihna takah chuan Indian Political party system-ah hian Pre Poll Alliance emaw Post Poll Alliance emaw Party Split hnua Party thar din emawin Joint Legislature Party hi din theih a ni a (Eg - National Democratic Alliance, United Progressive Alliance etc). Heti anga phuahchawp tak maia ULP din hi a dik lo a, a chhan chu kan CCB Rules leh Anti defection Law mit atang pawhin heng MDC 4+1 te hian CLP chhuahsan mah se, “Congress atangin kan chhuak lo e” an tih bawk si avangin leh Party split ni tur pawha an tlin chuan loh avangin MDC panga hel tate hian Legislature dang an din a thiang tlat lo a ni.

A nihna takah chuan, United Legislature Party din tur hian Legislature pahnih aia tlem lo inzawm khawm a nih a ngai a, mahse MDC 4+1 te hian Congress Legislature Party an chhuahsan tawh avangin CLP an din ve ngawt thiang lo a ni. An duh chuan huaisen takin MNF ah lut law law se la emaw, ‘MNF Party kan support e’ emaw ti sela chuan thu dang a ni e. Party kan chhuahsan lo ti mah se Congress Legislature Party an chhuahsan thu erawh an mahni hming sign ngei a awm si avangin “Congress Party kan chhuahsan lo” an ti pawh hi kan Party system ngaihtuah chuan Political Party tel lo leh awm loin Party Legislature a ding thei lo a ni tih kan hre theuh awm e; chuvangin an ṭan chhan hi ‘Chauh thu barawh’  ang chauh an ni.

Chuti anga United Legislature Party anga an kal dawn takah chuan an hotute pahnih chuan Lawngtlai Circuit House-ah an Leader tur thlanna an neihpui a, MNF hian MDC 8 neiin, lehlam hian MDC 5 an nei thung a ni. Hetih mek lai hian MNF chuan an Legislature Party Leader a tan a tir aṭangin Pu F. Rohnuna, Sangau East bialtu MDC an lo thlang tawh a, an Party President erawh chu Pu Manghmung Chinzah, Council Veng bialtu MDC niin, an pahnih hian Politics-ah tawnhriat ngah tak CEM/Chairman pawh lo ni tawh ṭhin an ni a, a chang chuan House chhungah pawh hotu zawk nih an inchuh em ni aw, tih theih turin an che vel hmuh tur a awm ṭhin bawk. Hetia a lan danah chuan MNF hian MDC 8 lai an neih avangin MNF aṭang hian ULP Leader tur hi thlan mai tur nia a lan laiin, Pu F.Rohnuna vote-1, Pu Manghmung Chinzah vote-5, Pu V.Zirsanga vote-7 niin, MNF ziding zawkte chuan Leader nihna pawh an chang pha lo ta ve ve a, chiang taka lang ta chu; Party kalphung pel thakin MNF MDC zingah hian MDC 2 an awm tihna a ni a, an Leader pahnih tan hian mahni naute pawh hneh thei lo Leader nih chu thil zahthlak tâwp a tling a ni. MNF Party hi chu an ṭha hrim hrim a, eng tin an intih zui erawh kan hre chuang lo a, mahse Party mualphona nasa tak erawh a ni thung a ni. 

Chutianga ULP anga Leader te an inthlan fel hnu chuan LADC ah sorkarna neih ngei tumin Mizoram sorkar chakna nen an rawn bei zui ta a. LADC CCB Rules Para 11 (6)-naah chuan heti hian a inziak a. A sitting Member of the District Council shall be disqualified if -
(a)    he has voluntarily given up the political party which sponsored him as a candidate on the date of his nomination and joined any other political party after his election or his nomination as a member; or
(b)    having been elected to the District Councilas an independent candidate has later joined any Political Party; or 
(c)    having been elected as an independent candidate or appointed as a nominated member has once given support to any political party but later withdraws it and supports another political party.

A chunga tarlan ang khian heng MDC 5 te hi disqualify tur an ni tiin Executive dinglai chuan High Court-ah a khing mek a, High Court thu remna fel fai a awm hma chuan Executive dinglai tih danglam tumna No Confidence Motion pawh kalpui lo turin a ngen a, Court chuan ‘Status Quo’ maintain turin a rawn ti ta a. Heti chung chung hian lalna leh thuneihna duhna chuan a nawr thlu ta ngang a ni ang, July 29, 2019-ah chuan ULP angin Pu Manghmung Chinzah, Pu C.Lalsawmzuala leh Pu Apetow Lallawmsanga te chuan House-ah Executive rin tawk lohna motion an rawn pu lût a. Chairman Pu V.Zirsanga’n High Court pawh zah zo tawh loa a admit tak si-ah chuan BAC ruahman sa Budget Discussion pawh chu neih zui theih a ni ta lo a ni. Motion chu tlai lam dar 2:00-ah sawi ho nghal niin, Chairman-in vote lak a tum a; mahse, Nominated Member-te’n Vote an neih dawn loh chuan Executive dinglai lamin vote lak an phal ta bik lo a, House-ah rorelna kalpui hleih theih a ni ta lo a ni.

LADC-ah hian Nominated Member te hian Confidence leh No Confidence Motion ah Vote an lo nei tawh thin a, CEM pawh move an lo ni tawh a; mahse, MADC-ah hemi chungchang tho-ah hian High Court chuan Nominated MDC-te’n vote an nei thei lo ang tia thu a lo rem tawhna chu Mizoramah MNF Party sorkar laiin kum 2007 khan District Council Affairs Deptt chuan ‘High Court in M.Manasia - vrs- State of Mizoram case a lo kalpui tawh angin Nominated MDC ten vote of confidence leh No Confidence-ah vote an nei lo ang a, motion dang leh resolution move-ahte chuan vote an nei ang’ tiin lehkha a rawn chhuah a (vide No.C.11018/1/99-DCA). A nihna takah chuan Mizoram Sorkar hian a rawn ti dik lo leh pang mai a, a chhan chu, High Court hian MADC case tan chauh Order a siam a, chu chu ADC 3-ah te inang veka hman tur a ti ringawt hi a dik lo. Kan chhungkaw buaina thu remna kha case inang chiah pawh ni sela, kan ṭhenawmte hnenah apply ve ngawt tur a ni lo, a hranpaa Court-ah sawi nawn ngai a ni. Chuvangin, he DCA lehkha hi Pu H.Lalramdinhluna & Others Nominated MDC ten ‘Kan CCB Rules-ah Nominated MDC ten vote an nei lo ang tih engmah a awm lo a, Elected te ang vekin Oath or Affirmation pawh Chairman kaihhruainain kan nei a, House Quarum ah chhiar tel kan ni a, House Business zawng zawngah pawh vote kan nei a, Mizoram sorkar hian kan Rights min palzut sak a ni’ tiin High Court ah an khing a, chu chu Court in thu tlingah a pawm a, WPC (c) No. 92 of 2019 hmangin July 25, 2019 khan Mizoram Sorkar DCA lehkha chu date August 8, 2019 thleng a rawn ‘Suspended’ ta a ni. 

High Court Order pawh hi LADC Standing Councel Pu B. Lalramenga chuan Standing Councel a nih angin LADC Executive Secretary-ah rawn thawnin, LADC Chairman Pu V. Zirsanga pawh pek a ni a, mahse, he Court Order pahnih hi Chairman chuan engah mah a ngai ta lo a, Contempt of Court a nih theih thu pawh House Leader Pu T. Zakunga’n a hrilh lawm lawm chung pawhin thuneihna leh lalna duhna chuan a nep zo ta lo a, a palzut lui ta a ni. Chutia High Court Interim Order awm tawh hnu pawha Chairman hian a pawmsak duh loh avangin House rorelna chu kalpui zui zel kha Ruling lamin an remti ve ta bik lo a, chuvangin House tual zawlah chhuak khawmin bengchheng siam a ni zui ta a ni. Hun eng emaw chen Chairman thuneihnaa Session chu pawh sei a nih hnu pawha buainain ziaawm lam a pan tak lohah chuan Chairman chuan Session chu titawp lailawk a; August 9, 2019-a neih leh turin a ti a, member te pawn House an chhuahsan ta a ni.

High Court-a thu inchiah mek, rei lotea Court Ruling/Order awm mai tur pawh nghak zo loa Mizoram sorkar chakna hmanga Executive dinglai nam thluk tumna hi a pawi a, a zahawm lo a, ram mipui hian MNF Party hi engtin tak hre zel ang maw? Heng hi thleng tawh lo se a va lawmawm dawn em.

Laltlawmlova Chinzah