Written by
R.Lalfakawma
Seling
‘For their tommorrow, we give our today’
Khawvel ram ropui leh thiltithei ber ber nia kan ngaihte pawh hi hman lai chuan an aia hnam chak zawk leh thiltithei zawkte hnuaiah awmin hun harsa leh khirh tak an pal tlang ve hlawm a. Khawvel ram ropui bera kan ngaih, Donald Trump-a lalna USA chanchin pawh khu en ila, an ram leh hnam zalenna tura an hnam pasalṭhate chetna chanchin ngaihnawm tak ‘American War of Independence’ sawi tur tam tak an nei a ni.
Mizoten kan ngaihsan leh thenkhat phei chuan kan hnam nihna zawng zawng bo ṭhak khawpa an zawm hreh loh Israel-te chanchin khu a ngaihnawmin an va lainatawm ṭhin em! Anmahni hruaitu Lalpa an phatsan leh khaw dang an hawi apiangin an kianga hnam chak leh ropui zawkten salah an hruai ṭhin. Kum tam tak hnam dang kara an awm darh hnuin engtin tin emaw hruaikhawmin an awm a. May 1948-ah an independence ve ta a nih kha. Tun hnuah chuan Israel hnam pasalṭha ‘Mossad’ te chet dan chanchin kha kan ngaisangin ngaihnawm kan tih ber ber pawh a nih tak hi.
Hetiang a nih mek lai hian ram ropui hmasa Kumpinu-te chuan an ram neih sa, an ram lak sa veng him turin theihpatawp an chhuah ve thung a. Hnamah an chiang a, khawvel ram zau tak an awp chung pawh khan an ram inches khat leka zim pawh ram dang laka sah thlak an phal mai mai lo. British India kan nih laia Mizoram, ram chhengchhia leh ropui lo tak, ram leilung hausakna hmuh tur awm chuang si lo angte pawh lu chhum ban chhum huamin an keipui sa hauh hlur mai a nih kha maw. British awpna a ta tal chhuah tuma Indian pasalṭhate chet dante kha a ropuiin a ngaihnawm hlawm teh e!
Keini mizo-te pawhin British laka India a zalen hnuah hmel leh hmulphurh inang lo tak vai hnuaia awm kan duh lo va, vai rorelna lak ata inlak hran tumin kum 20 chhung zet zalenna neih tumin kan bei a nih kha. Mizoramin zalenna a sual lai khan hnam pasalṭha leh khawtual mi tam takin nunna an chan a; rambuai avangin mi tam tak chu ramtuileilo-in an awm phah. Khatih hun lai boruak sosang tak mai, tuboh leh dolung inkara awm rapthlakzia kha mi tam tak hrilfak a tling a ni.
Kan ram harsatzia hriain kohhran hruaitu leh zirlai pawl angte pawhin mipui tawrhna titawp turin theihtawp an chhuah a. An hmalakna azarah hnam pasalṭhaten an duhthusam ‘independence’ aiah hreh tak chungin ‘state
ṭha mi’ an rawn hawn ta zawk a nih kha. India leh MNF ten inremna thuthlung an ziah lai tluka zoram khawvelin hlimna leh lawmna a tawh san hi a la awm kher awm lo ve. Mi tam takin khuangpui nen Pathian fak chungin kawng kan zawh a, lawmthu sawiin kan ṭawngṭai rual a, hmun tinah lawmna chibai kan inbuk sup sup mai a nih kha le.
Kum 33 zet zalenna hnuaiah kan lo awm ta a, kan zoram boruak hi a muanawm luat vang nge kan hun hmasa lama zalenna sualtu hnam pasalthate hlutna leh zahna chang pawh kan bosal tial tialin a lang ta deuh. Inthlan dawn hnaihah phei chuan party hamṭhatna duh vang liau liauvin ‘zalenna an sual... sual lo. Lal ṭhutthleng a kian... kian lo’ tiin kan inhnial ta khui khui mai ṭhin a nih kha maw. Khawvel hnam dang zingah hian mahni hnam pasalṭha, zalenna sualtute zah lo leh diriam zui hi an awm ang em aw ka tia; lo awm ta se engtin nge kan ngaih ang? Mahni party hamṭhatna duh vang mai maia ‘zalenna an sual….sual lo. Lal ṭhutthleng a kian….kian lo’ tia hranghluiho kan inhnial dawn a nih chuan ṭhangtharte tan thil hriatthiam a har viau ang. Chuvangin, ‘zalenna an sual, lalṭhutthleng a kian’ ti ila, kan hnam history ropui leh mawi takin kan ziak dawn tihna a ni. Chutih rualin chhuan thar lo kal zel turten zalen a kan awm theih chhan ngaihtuah nachang kan hre lo a nih chuan a hnam ang pawhin hnam zahpuiawm tak kan ni ngei ang le.
Kan ṭhenawm state-te en ila, sawrkhar laipui nen inremna tluantling an neih theih loh avangin tun thlengin an nun a ralṭi a, mipui an muang lo va, hmasawnna ṭhan a ṭhu a ni. Thinlung hi thlamuanga a awm loh chuan khawi hmun mah hi hmun nuam tak tak a awm thei lo. Kan ṭhenawm state-te pawh hi hel vangin an nun a chep ru tlat hlawm a, a sik leh sa boruak nuam viau hlawm mah se a boruak a sosan ruk viau si chuan a nuam thei chuang lo. Mizoram nawmzia, a muanawmzia hre chiang tur chuan ṭhenawm state leh ram dangah kal ila, kan chiang mai awm e.
Kan hnam pasalṭhate hi tuna kan sawrkhar leh Congress sawrkhar khan a ngaihtuah em tih chu kumin June Assembly Session-ah khan a hriat theih awm e. MLA Pu VL Zaithanzama zawhna chhangin kan Home Minister zahawm tak chuan Inremna avanga kir mi 581 an awm thu leh Returnee mi 667 hna pek an nih tawh thu kha a sawi a. MNF Returnee-te chu hna pek vek ni tawhin PAMRA (Peace Accord MNF Returnee Association)-in hna pek tur list GAD-a an theh luhte chu hna pek vek an ni tawh tih a sawi bawk.
Kan Home Minister chhanna kan hmuhah khian inremna avanga kir mi 581 an nih laiin engtia returnee mi 667 zet hnenah hna pek tawh a nih theih? An ve pe chuang nasa ve tih tur a ni. Mahse, PAMRA hruaitu pakhat chuan tunah hian returnee 40 vel zet sawrkhar hna la pek loh angin a sawi bawk si a, thil eng emaw chu a awm a nih hmel.
Congress leh MNF sawrkhar hun hmasa lamah khan hnam pasalṭhate pual hian sawrkhar hna an inpe ṭhin reng a, pek tawh zat kan en chuan an pe tam tawh mah mah a nih khi. Chutih laiin mi 40 vel hna la nei lo an awm bawk si chuan returnee quota-a sawrkhar hna hmu ta mi eng emaw zat an awm dawn tihna a ni a, zah nachang hre hlawm tak ang maw le.
Tunah hian hnam thuthlung vuantu, zalenna atan theih tawp chhuaha rammu ṭhinte khan a fawng an chelh leh ta a. Hnam pasalṭha, chhawmdawlna fumfe la dawng lo an awm a nih ngai chuan anni hian an tuamhlawm ngei tur ni awm tak a ni. Mahse, kan home minister sawi anga returnee lo haw zawng zawngte an hamṭhatna tur ang pek an nih tawh chuan a lehpek zel an beisei erawh a mawi tawh bik lo ang.
Returnee kaihhnawih pawl PAMRA, MURA, Ex MNA, Martyrs Family tihte an awm nial a, anni hian sawrkharah thil phut/ ngen eng eng emaw an nei ṭhin. Tun hnuah anmahni emaw, an tu leh fate emaw-in huamhauh taka an hminga ramhuai hnawh chhuah an tum zel a nih chuan hnam pasalṭhate zahawmna leh hmingṭhatna zawng zawng an tibawrhbang thei a ni tih hriat ve a ṭha khawp mai.
Chutih rual chuan kan hmakhua atana an nunna leh theihna zawng zawng hlantu, mahni inphat ngam hnam pasalṭhate kha Mizo kan nih chhung chuan kan zahin kan ngaisang ang a, kan chawimawi zel tur a ni e.
R.Lalfakawma, Seling